33 Pułk Piechoty (austro-węgierski)

Węgierski Pułk Piechoty Nr 33
Ungarisches Infanterieregiment Nr. 33
	Historia
Państwo	Austro-Węgry
Sformowanie	1741
Rozformowanie	1918
Nazwa wyróżniająca	Węgierski
	Działania zbrojne
	I wojna światowa
	Organizacja
Dyslokacja	Arad, Zagrzeb, Bela Crkva, Kovin, Foča, Crkvice
Rodzaj sił zbrojnych	c. i k. Armia
Rodzaj wojsk	piechota
Podległość	17 Dywizja Piechoty

Szefowie pułku

Węgierski Pułk Piechoty Nr 33 (niem. Infanterieregiment Kaiser Leopold II. Nr.33^[1]) – pułk piechoty cesarskiej i królewskiej Armii.

Historia pułku

Pułk został utworzony w 1741^[2]^[3].

Okręg uzupełnień nr 33 Arad na terytorium 7 Korpusu^[2]. Kolory pułkowe: wyłogi i patki popielate, guziki złote^[4].

Garnizony pułku

W 1873 roku sztab pułku stacjonował w Zagrzebiu (niem. Agram), natomiast komenda rezerwowa i stacja okręgu uzupełnień w twierdzy Arad. W latach 1903–1907 pułk stacjonował w Aradzie z wyjątkiem 2. batalionu, który załogował w Belej Crkvi (węg. Fehértemplom).

W latach 1908–1909 pułk stacjonował w Aradzie, z wyjątkiem 2. batalionu, który załogował w Kovinie (węg. Kevevára). W latach 1910–1911 pułk stacjonował w Aradzie, z wyjątkiem 4. batalionu, który był detaszowany w Fočy na terytorium 16 Korpusu. Pułk (bez 4. batalionu) wchodził w skład 34 Brygady Piechoty w Aradzie należącej do 17 Dywizji Piechoty, natomiast detaszowany 4. batalion był podporządkowany komendantowi 8 Brygady Górskiej należącej do 48 Dywizji Piechoty^[5]. W latach 1912–1914 pułk stacjonował w Aradzie z wyjątkiem 4. batalionu, który był detaszowany w Crkvicach (1911–1912), a następnie w Kotorze (wł. Cattaro) na terytorium 15 Korpusu^[2].

Pułk w I wojnie światowej

W przededniu I wojny światowej pułk etatowo niewielki sztab, cztery bataliony po cztery kompanie. Kompania piechoty czasu wojny składała się z czterech plutonów i liczyła około 250 żołnierzy i 5 oficerów. Na szczeblu pułku występowały także cztery oddziały karabinów maszynowych (w każdym 1 oficer i 36 szeregowych) i pluton pionierów. W sumie pułk liczył około 4600 żołnierzy^[6].
W tym czasie pułk (bez 4. batalionu) wchodził w skład 34 Brygady Piechoty w Aradzie należącej do 17 Dywizji Piechoty, natomiast detaszowany 4. batalion był podporządkowany dowódcy 14 Brygady Górskiej należącej do 47 Dywizji Piechoty^[7]. Skład narodowościowy w 1914 roku: 28% – Węgrzy, 54% – Rumunii, 18% – inne narodowości^[8].
Wykorzystując doświadczenia wojenne, w cesarsko-królewskiej armii wspólnej rozpoczęto wprowadzać nowe rozwiązania organizacyjne. W nowej strukturze pułk miał posiadać trzy bataliony, kompanię karabinów maszynowych (8 ckm), kompanię techniczną i kompanię pionierów^[9]. W ramach tak zwanej „reformy Conrada”, pułk przekazał swój jeden batalion nowo formowanemu 133 pułkowi piechoty^[10]^[11].

W czasie I wojny światowej pułk walczył z Rosjanami w grudniu 1914 w Galicji w okolicach Bochni. Żołnierze pułku są pochowani m.in. na cmentarzu wojennym nr 301 w Żegocinie.

Szefowie pułku

Kolejnymi szefami pułku byli:

FML Adam Johann Joseph Andrássy von Szent-Király (1744 – †10 III 1753),
FM Nikolaus Joseph Esterházy von Galántha (Miklós József Esterházy) (1753 – †28 IX 1790),
FZM Anton Sztáray von Nagy-Mihály (1791 – †23 I 1808),
FZM Hieronymus Karl von Colloredo-Mannsfeld (1809 – †23 VII 1822),
FML Emerich von Bakony (1823 – †24 I 1845),
FZM Franz Gyulai von Máros-Németh und Nádaska (1845 – †21 IX 1868),
FZM Emil Kussevich von Szamobor (1869–1887)^[2].
W 1888 pułk otrzymał „na wieczne czasy” imię cesarza rzymskiego Leopolda II^[2].

Dowódcy pułku

płk Ludwig Bolzano von Kronstatt (1873)
płk Wilhelm Wachsmann (1903–1904)
płk Albert Dietrich (1905–1908)
płk Siegmund von Gerhauser (1909)
płk Alexander Barbini (1910–1912)
płk Friedrich Tobis (1913–1914^[2])
płk Simon Barza von Barnhöfft (1914)

Przypisy

↑ Pułki piechoty 1–102; luty 1914 ↓, regiment.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 444.
↑ Pułki piechoty 1–102; luty 1914 ↓, daty powstania.
↑ Jung 2020a ↓, s. 36.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1912 ↓, s. 147, 163, 532.
↑ Jung 2020a ↓, s. 37.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 95, 116.
↑ Pułki piechoty 1‒102; lipiec 1914 ↓, skład narodowościowy.
↑ Jung 2020b ↓, s. 13.
↑ Jung 2020b ↓, s. 14.
↑ Piechota austro-węgierska 1914–1918 ↓, pułki 103–139.

Bibliografia

Glenn Jewison, Jörg C. Steiner: Austro-Hungarian Army – Infantry Regiments 1914. [w:] Austro-Hungarian Land Forces 1848-1918 [on-line]. austro-hungarian-army.co.uk/. [dostęp 2025-10-16]. (ang.).
Glenn Jewison, Jörg C. Steiner: Austro-Hungarian Army – Infantry Regiments 1914 – Nationality. [w:] Austro-Hungarian Land Forces 1848-1918 [on-line]. austro-hungarian-army.co.uk/. [dostęp 2025-10-16]. (ang.).
Glenn Jewison, Jörg C. Steiner: Austro-Hungarian Infantry Development 1914-1918: The organisation and wartime history of the Austro-Hungarian Infantry 1914-1918. [w:] Austro-Hungarian Land Forces 1848-1918 [on-line]. austro-hungarian-army.co.uk/. [dostęp 2025-10-23].
Peter Jung: Armia austro-węgierska w I wojnie światowej 1914–1916. T. 1. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2020. ISBN 978-83-8178-241-8.
Peter Jung: Armia austro-węgierska w I wojnie światowej 1916–1918. T. 2. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2020. ISBN 978-83-8178-242-5.
Kais. Königl. Militär-Schematismus für 1873. Wiedeń: K. K. Hof- und Staatsdruckerei, 1873. (niem.).
Schematismus für das Kaiserliche und Königliche Heer und für das Kaiserliche und Königliche Kriege-Marine für 1895. Wiedeń: K. K. Hof- und Staatsdruckerei, 1894. (niem.).
Schematismus für das Kaiserliche und Königliche Heer und für das Kaiserliche und Königliche Kriege-Marine für 1900. Wiedeń: K. K. Hof- und Staatsdruckerei, 1889. (niem.).
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1912. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1911.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914. (niem.).
Michael R. Lorenz, Österreich-Ungarns bewaffnete Macht 1900-1914
Polegli na ziemiach polskich z K.u.K. Infanterie Regiment Kaiser Leopold II Nr 33. polegli.forgen.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-17)].

[CITEREFPułki_piechoty_1–102;_luty_1914regiment-1] Pułki piechoty 1–102; luty 1914 ↓, regiment.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1914444-2] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 444.

[CITEREFPułki_piechoty_1–102;_luty_1914daty_powstania-3] Pułki piechoty 1–102; luty 1914 ↓, daty powstania.

[CITEREFJung2020a36-4] Jung 2020a ↓, s. 36.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1912147,_163,_532-5] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1912 ↓, s. 147, 163, 532.

[CITEREFJung2020a37-6] Jung 2020a ↓, s. 37.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej191495,_116-7] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 95, 116.

[CITEREFPułki_piechoty_1‒102;_lipiec_1914skład_narodowościowy-8] Pułki piechoty 1‒102; lipiec 1914 ↓, skład narodowościowy.

[CITEREFJung2020b13-9] Jung 2020b ↓, s. 13.

[CITEREFJung2020b14-10] Jung 2020b ↓, s. 14.

[CITEREFPiechota_austro-węgierska_1914–1918pułki_103–139-11] Piechota austro-węgierska 1914–1918 ↓, pułki 103–139.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Dywizje piechoty	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 OK 14 15 16 17 18 19 20 H 21 OK 22 OK 23 H 24 25 26 OK 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 H 38 H 39 H 40 H 41 H 42 H 43 OK 44 OK 45 OK 46 OK 47 48 49 50 51 H 52 53 54 55 56 56 OK 57 58 59 60 61 62 63 64 H 70 H 71 72 73 74 H 81 90 91 92 93 94 95 PR 106 PR 155 H
Brygady piechoty	3 4 5 6 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 OK 26 OK 27 28 29 30 31 32 33 34 37 38 39 H 40 H 41 OK 42 OK 43 OK 44 OK 45 H 46 H 47 48 49 50 51 OK 52 OK 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 H 74 H 75 H 76 H 77 H 78 H 79 H 80 H 81 H 82 H 83 H 84 H 85 OK 86 OK 87 OK 88 OK 89 OK 90 OK 91 OK 92 OK 94 96 97 98 121 122
Brygady górskie	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
Pułki cesarskiej i królewskiej Armii	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 110 121 112 123 114 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139
Pułki piechoty bośniacko-hercegowińskiej	1 2 3 4
Pułki cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37
Pułki królewsko-węgierskiej Obrony Krajowej	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
Tyrolskie pułki strzelców cesarskich	Tyrolski Pułk Strzelców Cesarskich 1 2 3 4
Pułki strzelców krajowych	I II III
Bataliony strzelców polowych	1 2 3 5 6 7 8 9 10 11 12 13 16 17 19 20 21 22 23 24 25 28 29 30 31 32
Pułki piechoty Legionów Polskich	1 2 3 4 5 6 7