34 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 34 Pułku Piechoty w II RP. Zobacz też: 34 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 34.
34 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 7 grudnia 1918
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Święto 8 maja
Nadanie sztandaru 10 września 1920
Dowódcy
Pierwszy ppłk Aleksander Narbutt-Łuczyński
Ostatni ppłk dypl. Wacław Budrewicz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Biała Podlaska
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 9 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

34 Pułk Piechoty (34 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk brał udział w walkach w 1919 oraz w wojnie polsko-bolszewickiej w roku 1920. Święto pułkowe obchodził 8 maja w rocznicę bitwy pod Rzeczycą i zwycięstwa nad Dnieprem w 1920. Stacjonował w Białej Podlaskiej[1]. W 1939 w trakcie kampanii wrześniowej walczył w składzie 9 Dywizji Piechoty[2].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

34 pułk piechoty powstał 7 grudnia 1918 z 2 pułku piechoty PSZ (Polnische Wehrmacht) oraz członków POW i ochotników z Podlasia. Już 1 listopada 1918 r. na rozkaz władz wojskowych polskich, do Dęblina przybył, na czele niewielkiego oddziału, mjr Aleksander Jerzy Narbutt-Łuczyński. Zażądał i wyegzekwował on tego samego dnia od komendanta twierdzy – austriackiego mjr. Nemansky'ego wydanie twierdzy w ręce polskie. Wycofujący się w popłochu Austriacy przekazali twierdzę Dęblin ze wszystkimi magazynami i składami wojskowymi. Początkowo pułk przyjął nazwę „4 Pułk Piechoty” (powstał tylko 1 batalion kpt. Ludwika Bittnera). Z rozkazu Sztabu Generalnego z dnia 7 grudnia 1918 4 pułk piechoty został przemianowany na 34 pułk piechoty. Mjr Aleksander Łuczyński został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku. Nowo tworzący się pułk otrzymał, jako kadrę oficerską od Dowództwa Okręgu Generalnego – Lublin 36 oficerów z kursów oficerskich dla oficerów z byłej armii carskiej w Zajezierzu k. Dęblina. Inni oficerowie i podoficerowie rekrutowali się spośród Legionów, a także z armii austriackiej. Mjr Aleksander Łuczyński, aby ułatwić trud organizacyjny, stworzył 15 grudnia baon etapowy nr 34, przeznaczony do służby garnizonowej i wartowniczej, w twierdzy Dęblin. Jednocześnie, stworzył 3 półbataliony, o pełnej kadrze oficerskiej (zamierzał je w przyszłości rozwinąć do pełnych etatów).

W końcu grudnia DOG – Lublin zażądało bezzwłocznego wystawienia przynajmniej jednego pełnego batalionu na potrzeby frontu lwowskiego. Z kadry oficerskiej III półbaonu oraz z szeregowych pozostałych półbatalionów został zorganizowany naprędce III batalion pod dowództwem kpt. Bębenkowskiego. 31 grudnia III batalion został przetransportowany z Dęblina do Białej Podlaskiej, opuszczonej dopiero przez Niemców. Po kilku dniach pobytu w Białej Podlaskiej został na rozkaz DOG – Lublin zawrócony do Dęblina. W międzyczasie I i II półbataliony zostały już uzupełnione przez napływających ochotników. W dniach 7‒14 stycznia 1919 r. cały pułk został stopniowo przetransportowany do Białej Podlaskiej, gdzie został włączony do Grupy gen. Listowskiego. W tym okresie pułk czerpał uzbrojenie i umundurowanie z dęblińskiej twierdzy. Bataliony pułku wyposażono w karabiny włoskie i austriackie zaś umundurowanie i ekwipunek były poniemieckie.

Walki o granice[edytuj | edytuj kod]

34 pulk piechoty.png

Cechą charakterystyczną działań pododdziałów pułku do lata 1919 był ich udział w walkach w rozproszeniu. W końcu stycznia 1919 pułk wszedł w skład poleskiej grupy operacyjnej Na początku lutego Niemcy chcą przekazać miasto i twierdzę Brześć Ukraińcom. Dowódca grupy, gen. Listowski zorganizował uderzenie uprzedzające. Dwie kompanie pułku pod dowództwem por. Jana Sokołowskiego otrzymały rozkaz zdobycia Kobylan i Błotkowa[3]. Natarcie wspierała 4 bateria 7 pap oraz 4 szwadron 2 pułk ułanów. Na Brześć uderzono 5 lutego bez powodzenia. Pododdziały 22 pułku nie weszły do walki. Po pertraktacjach, 9 lutego Niemcy przekazali jednak Brześć i Terespol gen. Listowskiemu. Po zajęciu miast pułk przegrupowano koleją do Kobrynia. Zorganizował on tam obronę rzeki Muchawiec. 17 lutego Rosjanie zajęli Antopol. Na miejscowość uderzył szwadron rtm. Żelisławskiego wzmocniony pododdziałem białogwardzistów i kompanią 34 pułku. Natarcie odniosło sukces. Bój pod Antopolem był pierwszym starciem wojsk polskich i radzieckich.

W kwietniu dowódca grupy operacyjnej postanowił zdobyć Łuniniec. 4 kwietnia wzdłuż toru kolejowego PińskŁuniniec uderzył III batalion por. Kazimierza Glińskiego, a z Porzecza przez Łohiszyn nacierały dwie kompanie II batalionu pod dowództwem por. Wincentego Wolskiego. Z Sokołówki przez Waliszcze uderzył oddział partyzancki por. Koja wzmocniony pozostałymi kompaniami II bp. Natarcie nie uzyskało powodzenia. Kolejne próby zdobycia ważnego węzła drogowo-kolejowego również nie powiodły się.

5 kwietnia 1919 roku, w Pińsku, z rozkazu majora Aleksandra Łuczyńskiego żołnierze pułku rozstrzelali 35 osób narodowości żydowskiej (zob. Masakra w Pińsku)[4].

1 lipca wojska frontu litewsko-białoruskiego podjęły ofensywę w celu zajęcia Mińska i wyjścia na rubież Dźwiny i Berezyny. 3 lipca znad kanału Ogińskiego i Jesiołdy uderzył działający już całością sił 34 pułk piechoty. Dobrze prowadzone kilkudniowe działania piechoty i kawalerii przyniosły sukces i 10 lipca 1919 pododdziały pułku weszły do Łunińca.

4 lipca 1920 na froncie północnym do natarcia przeszły armie Michaiła Tuchaczewskiego. Ofensywa Rosjan spowodowała załamanie całego frontu polskiego. 9 Dywizja wycofywała się w kierunku Mozyrza. Pułk wrócił do swych zimowych stanowisk obronnych nad Ptyczę. 9 czerwca opuszczono stanowiska. Znad Ptyczy, pułki rozpoczęły dalszy odwrót 9 lipca. 16 lipca pułk odszedł od odwodu Naczelnego Wodza i zgrupował się w okolicach Grodna.

Od 20 lipca pułk walczył w rejonie Grodna z 3 Korpusem Kawalerii Gaj Chana. Gaj Chan tak wspomina te walki: "Straciłem 500 ludzi zabitych i rannych. 400 koni i 7 dni drogiego czasu".

24 lipca wycofywał się drogą Kuźnica – Sokółka. W rejonie Sokółki przebił się przez szyki bolszewickiej 15 Dywizji Kawalerii. 27 lipca koło Tykocina przekroczył Narew i tam zorganizował obronę.

31 lipca wycofano się znad Narwi. 2 sierpnia walczono w rejonie Mężenina. Tu odniesiono sukces. Przeciwnikowi zadano dotkliwe straty. Jednak pod Jabłonką pułk został rozbity. Stracił blisko 3/4 stanu osobowego, większość karabinów maszynowych i taborów. Tylko około 300 żołnierzom udało się dołączyło do XVIII Brygady Piechoty w okolicach Wyszkowa. 34 pułk przeszedł reorganizację w Pabianicach. Wrócił do dywizji do Białej Podlaskiej we wrześniu 1920.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym 34 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IX w garnizonie Biała Podlaska. Wchodził w skład 9 Dywizji Piechoty[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 34 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów, 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6].

W pułku zorganizowano specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[7].

Kampania wrześniowa[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 9 DP

W 1939 w trakcie kampanii wrześniowej walczył w składzie 9 Dywizji Piechoty.

W chwili rozpoczęcia wojny pułk wraz z dywizją znajdował się w odwodzie Armii Pomorze. W dniu 1 września wykonując marsz w rejon Piły-Młyna w celu zajęcia pozycji obronnych nad rzeką Brdą stoczył walkę z Niemcami w rejonie Pruszcza, Bagienicy i Gostycyna. I batalion skutecznie bronił Gostycyna, III batalion został rozbity przez oddziały 3 DPanc. w lesie na wschód od Pruszcza. II batalion zajmował pozycje w rejonie Łyskowa.

2 września nacierał w składzie dywizji, w ogólnym kierunku na Sokole-Kuźnicę. Ciężkie straty poniósł II batalion walczący w rejonie mostu w Sokole-Kuźnicy, ranny został wówczas dowódca pułku. I batalion osłaniał uderzenie 35 pułku piechoty na Klonowo. W dniu 3 września pułk pod dowództwem mjr Jana Klakla przebijał się w składzie 9 DP w kierunku Świecia.

3 września 1939 po walkach w rejonie Terespola Pomorskiego większość żołnierzy pułku dostała się do niewoli niemieckiej. Z rozbitków został sformowany batalion, który następnie wszedł w skład Grupy ppłk dypl. Jana Maliszewskiego osłaniającego od północy działania w bitwie nad Bzurą. Dowódca pułku, ppłk dypl. Wacław Budrewicz dwukrotnie ranny w walkach na Pomorzu Gdańskim, został przewieziony do szpitala w Brześciu nad Bugiem. Po dostaniu się do radzieckiej niewoli został zamordowany w 1940 r.

Batalion marszowy 34 pp pod dowództwem kpt. Tadeusza Radziszewskiego walczył w obronie Brześcia.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Biała Podlaska. Pomnik ku czci poległych w latach 1918-1920 żołnierzy 34 PP.
Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

Zastępcy dowódcy pułku

Stanowisko zastępcy dowódcy pułku zostało utworzone latem 1922 roku. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[8]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[10]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Ferdynand Andrusiewicz (1922 – 1924)
  • mjr piech. Józef Kozieradzki (1925 – 23 V 1927 → zastępca dowódcy 50 pp)
  • mjr piech. Franciszek Jan Cehak (od 23 V 1927)
  • mjr piech. Marian Tyborowski (6 VII 1929 – 28 VI 1933 → dowódca baonu w 67 pp)
  • mjr piech. Henryk Wiktor Smotrecki (od 28 VI 1933)
  • mjr piech. Alojzy Brzozowski (do 1939, †1940 Charków)
Oficerowie pułku
Obsada personalna pułku w 1924 roku
Obsada personalna pułku w 1928 roku
  • dowódca – płk Ludwik Bittner
  • zastępca dowódcy – ppłk SG Bronisław Prugar-Ketling
  • kwatermistrz – mjr Franciszek Cehak
  • oficer sztabowy pułku – mjr Marian Tyborowski
  • płatnik – por. Władysław Jagodziński
  • kapelmistrz – ppor. Stanisław Węgrzynowski
  • dowódca I batalionu – mjr Władysław Pazderski
  • dowódca II batalionu – mjr SG Leon Bulowski
  • dowódca III batalionu – mjr Wiktor Majewski

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[11]

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk dypl. piech. Wacław Budrewicz
  • I adiutant – kpt. Stanisław Marian Szuy
  • II adiutant – por. Józef Kazimierz Jordanowski
  • oficer informacyjny – por. rez. Stanisław Wiesiołłowski
  • oficer łączności – kpt. Jan Buczek
  • kwatermistrz – kpt. Ludwik Stefan Bierczyński
  • oficer płatnik - por. rez. Mieczysław Sułkowski
  • oficer żywnościowy – por. rez. Kazimierz Zakrzewski
  • naczelny lekarz – kpt. dr Stefan Ogłoza
  • kapelan – ks. kpl. Adolf Kryński
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez. Czesław Markiewicz
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Stanisław Wojtaszewski
  • adiutant 1 batalionu – ppor. rez. Witold Jaworski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. rez. Benedykt Tarasiuk
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Henryk Lesiuk
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – ppor. Stanisław Cielenkiewicz
  • dowódca 1 kompanii ckm - por. Mieczysław Tomaszewski
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Jan Klakla
  • adiutant II batalionu – por. Alojzy Zatorski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. rez. Feliks Sucharzewski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - ppor. Klemens Julian Dobrzański
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Antoni Rogowski
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Władysław Chodkowski
III batalion
  • dowódca III batalionu – kpt. Zygmunt Robert Voss (od 31 VIII 1939)
  • adiutant III batalionu - por. Tadeusz Tokarzewski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Adolf Białogrodzki
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. rez. Stanisław Wilhelm Carnelli
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Rafał Cieślicki
  • dowódca 3 kompanii ckm – kpt. Czesław Czernikiewicz

W czasie mobilizacji dotychczasowy dowódca III baonu major Henryk Wiktor Smotrecki został oficerem sztabu dowódcy piechoty dywizyjnej 9 DP. Od mobilizacji marcowej do 31 sierpnia baonem dowodziło czterech oficerów. Początkowo baonem dowodził kpt. Tadeusz Ignacy Zenon Radziszewski (†1940 Katyń). Po jego przeniesieniu do KOP-u dowództwo objął kapitan Władysław Pawłowski, który po kilku dniach w czasie ostrego strzelania 9 pal został ciężko ranny (12–16 lipca). Przez kolejne półtora miesiąca baonem dowodził w zastępstwie kpt. Czesław Czernikiewicz. W sierpniu baon objął major Skowroński, ale po kilku dniach został przydzielony do Dowództwa 9 DP. 31 sierpnia dowództwo baonu objął kapitan Voss, przybyły z Brześcia. „Na skutek tych częstych zmian, brak stałego dowódcy, III baon uchodził jako najsłabszy tak pod względem wyszkoleniowym, jak i organizacyjnym, a również szwankowała i dyscyplina”[12].

Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadowczej - por. Henryk Rewkowicz
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Henryk Gruszko-Gruszecki
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Czesław Pieczeńczyk
  • dowódca plutonu pionierów - ppor. rez. Stanisław Wojtyłło
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Leszek Maciej Wojtasiewicz

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[13]

Order Virtuti Militari
Chorągiew pułku
st. szer. Wincenty Bachanek
por. Józef Białowąs
kpr. Adam Bryk
por. Marian Chodacki
szer. Marcin Chomicz
st. sierż. Józef Cichoń
st. szer. Władysław Czekalski
st. sierż. Jerzy Dębowski
plut. Feliks Drzewiecki
ppor. Eugeniusz Emeryk
por. Kazimierz Galiński
plut. Franciszek Gonera
pchor. Mieczysław Kaliciński
kpr. Stanisław Kasprzak
plut. Kazimierz Kołodziejczyk
plut. Wincenty Kwiatkowski
kpt. Józef Kwieciński
kpr. Władysław Łopaciński
płk Aleksander Jerzy Łuczyński
sierż. Hipolit Ługowski
plut. Stanisław Makowski
sierż. Leon Niedzielski
plut. Stefan Norenberg
por. Józef Parczyński
st. sierż. Jan Patejuk
por. Władysław Pazderski
st. sierż. Stanisław Przedmojski
sierż. Roman Sadlik
kpt. Stanisław Sienkiewicz
plut. Aleksander Socha
st. sierż. Władysław Sroka
plut. Paweł Stefaniuk
por. Władysław Symonowicz
por. Bronisław Szostak
ppor. Zdzisław Szymański
por. Marian Tyborowski
sierż. Władysław Wójcik
kpt. Jerzy Wroczyński
ppor. Zygmunt Wroczyński
plut. Jan Wroński
por. Stanisław Wultański
kpr. Wincenty Zubik
ppor. Stanisław Żwirski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

10 września 1920 roku w Białej Podlaskiej starosta bialski wręczył dowódcy pułku, pułkownikowi Ludwikowi Bittnerowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo ziemi podlaskiej[14]. 4 grudnia 1920 roku na polach pod Łazdunami marszałek Polski Józef Piłsudski udekorował chorągiew Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari „za wierną, wytrwałą i niezłomną służbę bojową oraz niczym nieugięty hart ducha”[15][16][a].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

Odznaka została ustanowiona 7 grudnia 1919 roku, w pierwszą rocznicę powstania pułku[14] i zatwierdzona 23 maja 1920 roku przez Ministra Spraw Wojskowych, który potwierdził to 13 grudnia 1921 roku[18].

Odznaka o wymiarach 40×40 mm ma kształt krzyża o ostro ściętych końcach ramion, pokrytych białą emalią z czarną obwódką. Na środku krzyża nałożona jest sześcioboczna tarcza pokryta amarantową emalią że srebrnym orłem typu jagiellońskiego. Ramiona krzyża połączone są wieńcem laurowo dębowym, w który wpleciono dwa skrzyżowane miecze. Na dolnym ramieniu umieszczono numer „34”, na lewym ramieniu datę powstania pułku „7-12-18”, a na prawym datę ustanowienia odznaki „7-12-19”. Odznaka trzyczęściowa – oficerska, wykonana z tombaku srebrzonym, emaliowana, na rewersie numerowana. Wykonawcą odznaki był Józef Michrowski z Warszawy[19].

29 lutego 1932 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 34 pp[20]. Zgodnie z tym wzorem na górnym ramieniu krzyża została umieszczona miniatura Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Bronisław Szostak, naoczny świadek uroczystości wspominał, że odbyła się ona w listopadzie 1920 roku, a w ceremonii wzięła udział jedynie kompania honorowa 34 pp, a nie cały pułk[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 68.
  2. Satora 1990 ↓, s. 77.
  3. obecnie część miasta Terespola
  4. Henry Morgenthau: Mission of The United States to Poland. 1919.
  5. Almanach 1923 ↓, s. 51.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63‒65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
  8. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  10. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  11. Bieliński 2016 ↓, s. 66.
  12. Szuy 1945 ↓, s. 9-10.
  13. Wroczyński 1929 ↓, s. 53.
  14. a b Wroczyński 1929 ↓, s. 49.
  15. Wroczyński 1929 ↓, s. 50.
  16. Satora 1990 ↓, s. 77‒78.
  17. Jednodniówka 1933 ↓, s. 17.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 49 z 13 grudnia 1921 roku, poz. 872.
  19. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 68‒69.
  20. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 29 lutego 1932 roku, poz. 39.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]