38 Dywizja Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 38 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 38 Dywizja Piechoty – stronę ujednoznaczniającą.
38 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1939
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy płk Alojzy Wir-Konas
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
bitwa pod Jaworowem (15–16 IX 1939)
Organizacja
Kryptonim „Felicja”
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość Grupa Operacyjna „Tarnów”

38 Dywizja Piechoty Rezerwowa (38 DP rez.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie dywizji[edytuj | edytuj kod]

Dywizja nie istniała w organizacji pokojowej wojska. Została sformowana poza planem mobilizacyjnym „W”, w I rzucie mobilizacji powszechnej, począwszy od 31 sierpnia 1939 roku, na bazie jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza: Brygady KOP „Polesie”, pułku KOP „Snów”, pułku KOP „Sarny” i pułku KOP „Zdołbunów”.

Kwaterę główną dywizji mobilizowało dowództwo brygady KOP „Polesie” oraz dowództwo KOP. 96 pułk piechoty mobilizowany był przez bataliony KOP: I batalion przez batalion KOP „Stołpce”, II batalion przez batalion KOP „Kleck”, III batalion przez batalion KOP „Ludwikowo”[1].

Dowództwo 97 pułku piechoty, jego II batalion oraz kompanię gospodarczą, kompanię przeciwpancerną i pluton łączności, mobilizował batalion KOP „Rokitno”. I batalion mobilizował batalion KOP „Dawidgródek”, a III batalion batalion KOP „Bereźne”[1].

Dowództwo 98 pułk piechoty oraz jego I batalion mobilizowane były przez batalion KOP „Hoszcza”. II batalion mobilizowany był przez batalion KOP „Ostróg”, a III przez batalion KOP „Dederkały”[1].

Jako kawaleria dywizyjna w skład dywizji weszły połączone szwadrony kawalerii KOP „Stołpce” i „Kleck”[1].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

38 DP (rez.) początkowo przeznaczona była do GO „Tarnów”, której wojska miały wesprzeć działania Armii „Kraków” i Armii „Karpaty”. Sama dywizja miała być sformowana na dzień 9 września. Ostatecznie – po skoncentrowaniu się w rejonie Niżankowic – przekazana została do Armii „Karpaty”. 10 września otrzymała rozkaz przejścia do rejonu Medyki[2], z wyjątkiem 96 pp, który najpierw miał pozostać w Niżankowicach, a następnie przejść do Pikulic. 11 września w czasie marszu do Medyki dywizja miała zostać zawrócona na Dobromil, jednakże jej dowódca, wobec trudności zawrócenia kolumn na polnych drogach, postanowił dojść do Medyki, a drogę powrotną przebyć kolejnej nocy (12/13 IX). 12 września o 17:00 idąca na południe dywizja po raz kolejny otrzymała rozkaz zmiany kierunku marszu, tym razem na Mościska, gdzie stała się częścią zgrupowania gen. Kazimierza Sosnkowskiego[3]. Pod jego dowództwem 38 DP skierowała się na Lwów, po drodze zdobywając Sądową Wisznię i wyrzucając z niej oddziały niemieckiej 2 Dywizji Górskiej. Następnie kontynuowała odwrót na Lwów przez lasy janowskie (bitwa pod Jaworowem). 17 września skoncentrowała się w Janowie, gdzie zostało okrążone całe zgrupowanie. Przez cały dzień broniła się przed niemieckimi atakami pod Janowem i Wereszczycą. Janów przechodził z rąk do rąk, a wieczorem dywizja wycofała się do Brzuchowic. Tu odtworzono z resztek dywizji dwu-batalionowy 96 pp. Do Lwowa 19 września dotarli tylko nieliczni. Dywizja przestała istnieć wykrwawiona do końca.

Organizacja wojenna i obsada personalna 38 DP (rez.) we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Jaworow 1939.png
Lwow 1939.png

Obsada personalna Dowództwa 38 DP (rez.)[4][5]

Planowana organizacja wojenna 38 DP[7]
Nie zdołano przygotować mobilizacji kompanii saperów, samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszącej, kompanii kolarzy, parku intendentury i plutonu parkowego uzbrojenia oraz kompletu jednostek służby zdrowia z wyjątkiem kompanii sanitarnej.
Mobilizacja pododdziałów taborów została zlecona Kadrze 6 Dywizjonu Taborów w Jaworowie, a mobilizacja kompletu jednostek łączności została powierzona Kompanii Łączności KOP „Snów”.
Szwadron kawalerii dywizyjnej został zorganizowany w oparciu o Szwadrony Kawalerii KOP „Kleck” i „Stołpce”.

Dowództwo 38 Dywizji Piechoty Rezerwowej (Brygada KOP „Polesie”)

  • dowódcy broni i szefowie służb
  • sztab

Kwatera Główna 38 Dywizji Piechoty (Brygada KOP „Polesie”)

  • kompania asystencyjna nr 194 (Baon KOP „Sienkiewicze”) – kpt. Stanisław Konasiewicz
  • pluton łączności Kwatery Głównej nr 49 – ppor. łącz. Jarosław Ładysław Moll[6]
  • Pluton Pieszy Żandarmerii nr 49
  • poczta polowa
  • sąd polowy nr 93 (Brygada KOP „Polesie”)
  • kompania gospodarcza KG 38 DP (Brygada KOP „Polesie”)

Piechota dywizyjna

Artyleria dywizyjna

Jednostki broni

  • szwadron kawalerii dywizyjnej nr 49 – rtm. Stanisław Neyman (d-ca połącz. szw. KOP „Stołpce” i „Kleck”)
  • kompania telefoniczna nr 49
    • dowódca kompanii – kpt. łącz. Tadeusz Jankowski z CSP KOP[6] †1940 Charków[8]
    • dowódca plutonu – ppor. rez. Henryk Chmielewski[6]
  • pluton radio nr 49 – ppor. łącz. Tadeusz Franciszek Ksawery Pierczyński z 1 btlgr[6] †1940 Charków[9]
  • drużyna parkowa łączności nr 49

Jednostki i zakłady służb

  • kompania sanitarna (pluton sanitarny KOP)
  • dowództwo grupy marszowej służb typ II nr 631 (Kadra 6 Dywizjonu Taborów)
  • Dowództwo grupy marszowej służb typ II nr 632
  • kolumna taborowa parokonna nr 631
  • kolumna taborowa parokonna nr 632
  • kolumna taborowa parokonna nr 633
  • kolumna taborowa parokonna nr 634
  • kolumna taborowa parokonna nr 635
  • kolumna taborowa parokonna nr 636
  • kolumna taborowa parokonna nr 637
  • kolumna taborowa parokonna nr 638
  • warsztat taborowy nr 631

Jednostki przydzielone
W dniach 7-9 września 1939 roku do rejonów wyładowania dywizji w Dobromilu, a następnie w Niżankowicach nie dotarły 52 i 62 Dywizjony Artylerii Lekkiej, kompania sanitarna i znaczna część taborów. W związku z powyższym dywizji zostały podporządkowane samodzielne dotąd pododdziały[10]:

  • Kompania Karabinów Maszynowych Przeciwlotniczych Typ B nr 64 sformowana we Lwowie przez 40 pp, dowodzona przez kpt. rez. Józefa Wolframa
  • Szpital Polowy nr 51 – mjr lek. dr Stefan Łubkowski[a] zmobilizowany przez 6 Szpital Okręgowy we Lwowie[b].

15 września 1939 roku szef sanitarny GO „Południowej”, mjr dr Ignacy Chrzanowski polecił komendantowi Szpitala Polowego nr 603 zdeponować posiadany materiał sanitarny w Szpitalu Polowym nr 602 w Sądowej Wiszni, ze zwolnionych wozów utworzyć kompanię sanitarną konną dla szefa sanitarnego 38 DP w folwarku Dmytrowice, z personelu szeregowych utworzyć patrole sanitarne dla kompanii sanitarnej konnej, a pozostały personel (płatnik, oficer gospodarczy i aptekarz) wcielić do kompanii sanitarnej konnej. W myśl rozkazu majora Chrzanowskiego zaimprowizowana kompania sanitarna konna pełniła funkcję kompanii sanitarnej 38 DP[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ppłk lek. dr Stefan Łubkowski ur. 10 listopada 1894 w Mościskach, w Galicji, w rodzinie Władysława. W 1913 złożył maturę w Zakładzie Naukowo-Wychowawczym Ojców Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem. Do Wojska Polskiego został przyjęty z byłej armii austro-węgierskiej w stopniu podporucznika sanitarnego. Do mobilizacji był kierownikiem pracowni dentystycznej 6 Szpitala Okręgowego we Lwowie. Zmarł 7 sierpnia 1946. Został pochowany na cmentarzu Wrexham[11].
  2. Ryszard Dalecki, Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939 r. s. 136, 236, 261 i 271. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń ... s. CXL-CXLI twierdzą, że z wyjątkiem kompanii sanitarnej nie zdążono przygotować mobilizacji żadnego z pododdziału służby zdrowia 38 DP. Z prac wymienionych autorów oraz Piotra Zarzyckiego, Plan mobilizacyjny „W”... wynika, że pododdziały służby zdrowia mobilizowane przez 6 Szpital Okręgowy nosiły numery zaczynające się od cyfry sześć. Prawdopodobnie chodzi o Szpital Polowy nr 61 sformowany ósmego dnia mobilizacji (7 września) w mobilizacji powszechnej, w Przemyślu, przez 10 Szpital Okręgowy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Prochwicz 4/1994 ↓, s. 9.
  2. Prochwicz 2003 ↓, s. 150.
  3. Marian Porwit „Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku”, Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, tom 2, strony 473, 476, 481
  4. Prochwicz 2003 ↓, s. 372.
  5. W nawiasach podano stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.
  6. a b c d e f Leonard 1991 ↓, s. 244.
  7. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących.
  8. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 184.
  9. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 411.
  10. Ryszard Dalecki, Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939 r. s. 136.
  11. Wykaz poległych 1952 ↓, s. 215.
  12. Ryszard Dalecki, Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939 r. s. 409

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]