38 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 38 rezerwowego pal z września 1939. Zobacz też: 38 Pułk Artylerii Lekkiej - stronę ujednoznaczniającą.
38 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1939
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy ppłk Teofil Szadziński
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 38 Dywizja Piechoty

38 Pułk Artylerii Lekkiej (38 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk nie istniał w organizacji pokojowej wojska. Został sformowany poza planem mobilizacyjnym „W”, w dniach 31 sierpnia - 6 września 1939 roku, w mobilizacji powszechnej. Przygotowanie mobilizacji dowództwa 38 pal zostało zlecone w sierpniu 1939 roku 13 pułkowi artylerii lekkiej. Na miejsce mobilizacji wyznaczono Łuck, gdzie stacjonował I dywizjon 13 pal. Mobilizację personalną zabezpieczało Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.

W skład pułku miały być włączone dwa samodzielne dywizjony artylerii lekkiej, sformowane przez 27 pal we Włodzimierzu, w I rzucie mobilizacji powszechnej oraz III dywizjon 19 pal w Nowej Wilejce, sformowany w dniach 24–25 sierpnia 1939 roku, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym. Pułk był jednostką organiczną artylerii 38 Dywizji Piechoty (rezerwowej), lecz w jej składzie, w kampanii wrześniowej, walczyło tylko dowództwo pułku i III dyon. Oba dywizjony sformowane we Włodzimierzu wzięły udział w obronie Lwowa.

Działania pułku w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Plan mobilizacyjny przewidywał sformowanie 38 pal z trzech dywizjonów armat 75 mm. Dywizjony I i II miały być zmobilizowane we Włodzimierzu jako 52 i 62 dal[a], a III dywizjon stanowił przemianowany III/19 pal[b] . Dowództwo 38 pal zostało zmobilizowane również przez 19 pal[1].

Dowództwo 38 pal i III dywizjon armat został przetransportowany w rejon Dobromila. Rano 9 września artylerzyści zostali wyładowani, a o 22:00 otrzymano rozkaz przesunięcia do rejonu około odległego 10 km na północ od Przemyśla. O świcie 10 września zajęto rejon na południe od Niżankowic. Około 9:00 rozpoczęto marsz przemarszu do lasów na wschód od Medyki. W tym rejonie wyładowały się przymusowo 11 dac i 1/6 pac bez baterii. Jednostki te podporządkowane zostały dowódcy 38 Dywizji Piechoty. Około 14:00 III dywizjon bez baterii, z przydzieloną baterią 1/5 pac maszerował z 98 pułkiem piechoty. Jedna bateria III dyonu była przydzielona do kolumny 97 pułku piechoty[1].

11 września pułk odpoczywał w rejonie płd. Husaków. Około 17:00 dywizja wyruszyła w kierunku lasów Medyka. Około 20:00 oficer z dowództwa armii przywiózł rozkaz zawrócenia dywizji i uderzenia na Dobromil. Dowódca 38 DP uznał rozkaz za niewykonalny i przed świtem 12 września dywizja osiągnęła lasy na wschód od Medyki. Dopiero około 17:00, zgodnie z rozkazem dowódcy armii z dnia poprzedniego, dywizja rozpoczęła marsz na Dobromil. Po rozpoczęciu marszu lotnik zrzucił rozkaz dowódcy armii, nakazujący dywizjom armii gen. Fabrycego wycofanie się w kierunku na Lasy Janowskie. 38 Dywizja Piechoty miała w ciągu nocy osiągnąć rejon Mościska, w następnych etapach Sądową Wisznię i lasy na zachód od Janowa. Zgodnie z tym rozkazem gros artylerii, maszerujące z 98 pułkiem piechoty, skręciło przed Husakowem na szosę prowadzącą do Mościsk[2].

Przez cały dzień nie było styczności z nieprzyjacielem. Wieczorem pułk ruszył na Sądową Wisznię. Po północy 98 pp doszedł do Sądowej Wiszni i wyrzucił Niemców z miasteczka, po czym skierował się na północ i o świcie opanował Bortiatyn i las na północ. Natarcie pułku wspierał dyonu III/38 pal i jednego dyon artylerii ciężkiej. Rano 14 września artyleria zajmowała stanowiska ogniowe w rejonie Księży Most – Sądowa Wisznia. Trwał pojedynek artyleryjski i w lesie na zachód od Rodatycz dochodziło do zaciętych utarczek. Cały obszar Sądowej Wiszni był silnie bombardowany i oddziały ponosiły dotkliwe straty. Na rozkaz przełożonych oddziały dywizji ruszyły około 19:00 w kierunku północnym. O 21:00 rozkaz został odwołany, a pododdziały w wielkim zamieszaniu przez całą noc zajmowały poprzednie stanowiska. Od rana 15 września dywizja osiągnęła z powrotem poprzednie ugrupowanie, ale wojska były dodatkowo przemęczone, a nastroje były fatalne[2].

Planowana organizacja wojenna i obsada personalna 38 pal[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 52 i 62 dal do pułku nie dołączyły[1]
  2. III/19 pal, a następnie jako III/38 pal był wyposażony w haubice 100 mm wz. 1914/19P. Patrz tabela mobilizacyjna 19 pal w pracy RRi KS "Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny W i jego ewolucja" Warszawa 2010

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Galster 1975 ↓, s. 295.
  2. a b Galster 1975 ↓, s. 296.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
  • Ryszard Rybka, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja, Kamil Stepan, Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Adiutor", 2010, ISBN 978-83-86100-83-5, OCLC 674626774.
  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975