3 Dywizjon Żandarmerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
3 Dywizjon Żandarmerii
Dywizjon Żandarmerii Wojskowej
Nr 9
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 1 lipca (1928-1935)
13 czerwca (1936-1939)
Nadanie sztandaru nie posiadał
Rodowód Dywizjon Żandarmerii Wojskowej Nr 9
Dowódcy
Pierwszy mjr żand. Zygmunt Ziemiański
Ostatni ppłk żand. Stanisław Kuciel
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Grodno (OK III)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk żandarmeria
Podległość Dowództwo Żandarmerii M.S.Wojsk.

3 Dywizjon Żandarmerii (3 dżand) – oddział żandarmerii Wojska Polskiego II RP.

Historia dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

27 listopada 1919 roku major Zygmunt Ziemiański[1]. z Dowództwa Żandarmerii przy Okręgu Generalnym „Kraków” został przydział służbowy, czasowo do reaktywacji, na stanowisko dowódcy Żandarmerii przy Dowództwie Okręgu Generalnego „Grodno”[2].

3 Dywizjon Żandarmerii wraz z podporządkowanymi pododdziałami stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III. Dowódca dywizjonu pełnił równocześnie funkcję szefa żandarmerii w DOK III.

Do 20 marca 1924 roku zostały zlikwidowane plutony żandarmerii: Mołodeczno i Wilno II, a w ich miejsce zostały zorganizowane posterunki żandarmerii[3]. W tym samym miesiącu por. żand. Jakub Cwaczka został przeniesiony z korpusu oficerów żandarmerii do korpusu oficerów jazdy z równoczesnym wcieleniem do 19 pułku ułanów[4][5].

17 lutego 1928 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 1 lipca, jako datę święta dywizjonu[6].

W 1933 roku Okręgowy Ośrodek Wychowania Fizycznego w Białymstoku uhonorował tamtejszy Pluton Żandarmerii dyplomem za osiągnięcia sportowe w minionym sezonie lekkoatletycznym. Dzięki inicjatywie dowódcy plutonu, porucznika Mieczysława Józefa Golasa i zaangażowaniu wszystkich podoficerów cały stan osobowy pododdziału zdobył Państwowe Odznaki Sportowe i odznaki strzeleckie III klasy. W zawodach lekkoatletycznych wyróżnili się specjalnie: żandarm Jan Sawicki (skoki i biegi krótkie) i starszy żandarm Henryk Odachowski (kolarstwo). W zawodach garnizonu Białystok uczestniczył zespół siatkówki i koszykówki. Ponadto wszyscy żołnierze plutonu uprawiali boks pod opieką wybitnego instruktura p. Latkowskiego, byłego trenera poznańskiej „Warty”. Kilka rodzin podoficerskich zaczęło uprawiać narciarstwo. Do miłośników tego sportu należał między innymi Tadeusz Trzpis, jedenastoletni syn zastępcy dowódcy plutonu[7].

12 grudnia 1935 roku Minister Spraw Wojskowych unieważnił dotychczasową datę święta dywizjonu oraz zatwierdził dzień 13 czerwca, jako datę święta żandarmerii[8].

W 1938 roku został zorganizowany pluton żandarmerii Wilno II, który przejął zadania ochronne siedziby Inspektoratu Armii, Dowództwa Obszaru Warownego „Wilno” i Ekspozytury Nr 1 Oddziału II SG WP.

Latem 1939 roku zorganizowany został Posterunek Żandarmerii w Giełczynie. Dowódcą posterunku został plutonowy Jan Kępa, a jego zastępcą kapral Zenon Makowski. Posterunek podlegał dowódcy Plutonu Żandarmerii Białystok, a jego zadaniem było zapewnienie dyscypliny i porządku w rejonie Wizny, gdzie budowano fortyfikacje nad Narwią i Biebrzą.

Jednostka nie posiadała sztandaru i odznaki pamiątkowej. Oficerowie i podoficerowie od roku 1931 mogli otrzymać odznakę pamiątkową Żandarmerii. W 1939 roku zamierzano wprowadzić do użytku „Znak Służbowy Żandarmerii”. Znaki miały być numerowane. Dla 3 dżand przewidziano numery od 3000 do 3999.

Organizacja pokojowa i obsada personalna 3 dżand w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo 3 Dywizjonu Żandarmerii w Grodnie, ul. Grandzicka 1/10

  • dowódca – ppłk żand. Stanisław Wilhelm Kuciel
  • I zastępca dowódcy – mjr żand. Leon Cehak
  • II zastępca dowódcy –
  • adiutant - por. żand. Mieczysław Karol Rój
  • oficer mobilizacyjny - kpt. żand. Grzegorz Czeski
  • oficer śledczy - wakat
  • oficer do zleceń - wakat
  • oficer gospodarczy - kpt. int. Antoni Moszczyński

Pluton Żandarmerii Grodno, ul. Grandzicka 1/10

  • dowódca plutonu –
  • Posterunek Sokółka
  • Posterunek Wołkowysk

Pluton Żandarmerii Białystok

  • dowódca plutonu – kpt. Michał Łotecki
  • Posterunek Osowiec przy CSPodof KOP
  • Posterunek Grajewo

Pluton Żandarmerii Lida

Pluton Żandarmerii Suwałki, ul. Sejnecka 14

  • dowódca plutonu –
  • Posterunek Augustów

Pluton Żandarmerii Wilno I, ul. św. Ignacego 4a

  • dowódca plutonu – kpt. Julian Dziurzyński
  • zastępca dowódcy – chor. Laszczyk
  • Posterunek Porubanek
  • Posterunek Podbrodzie
  • Posterunek Postawy
  • Posterunek Nowa Wilejka – st. wchm. Szykler

Pluton Żandarmerii Wilno II

Mobilizacja w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” 3 dżand po sformowaniu niżej wymienionych pododdziałów żandarmerii ulegał likwidacji, a jego pozostałości i nadwyżki powinny zostać skierowane do Ośrodka Zapasowego Żandarmerii w Staszowie:

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym, przeznaczonych do wzmocnienia osłony granicy wschodniej lub zachodniej:

  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 29 dla 29 Dywizji Piechoty (A+24)[9]
  • Pluton Krajowy Żandarmerii „Grodno” (A+30)
  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 114 (A+36)

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Pluton Konny Żandarmerii Nr 55 (X+3)
  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 115 (X+4)
  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 116 (X+5)

Pluton Żandarmerii Białystok w oparciu o 10 Pułk Ułanów Litewskich mobilizował:

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 118 (X+4)

Pluton Żandarmerii Lida w oparciu o 77 Pułk Piechoty mobilizował:

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym, przeznaczonych do osłony granicy wschodniej:

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 117 (X+3)

Pluton Żandarmerii Suwałki w oparciu o 3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich mobilizował:

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

Pluton Żandarmerii Wilno w oparciu o 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich mobilizował:

w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

Łącznie miano wystawić 14 plutonów, w tym:

  • 3 plutony piesze dla wielkich jednostek piechoty (nr 1, 19 i 29),
  • 1 pluton pieszy dla obszaru warownego (nr 31)
  • pięć plutonów pieszych do dyspozycji dowódców Żandarmerii armii (nr 114, 115, 116, 117, 118)
  • 3 plutony konne dla wielkich jednostek kawalerii (nr 3, 10 i 11)
  • 1 pluton konny do dyspozycji dowódcy Żandarmerii armii
  • 2 plutony krajowe („Grodno”, „Białystok”) do dyspozycji szefa Żandarmerii OK Nr III

Kadra 3 Dywizjonu Żandarmerii[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy żandarmerii okręgu generalnego i dowódcy dywizjonu
  • mjr żand. Zygmunt Ziemiański (27 XI 1919 – † 10 IV 1920[10])
  • rtm. / mjr żand. Adam Tomasz Butzura (1920 – 11 II 1921)
  • rtm. żand. Aleksander Strzelecki (12 II 1920 – 6 VII 1921)
  • mjr żand. Bronisław Batsch (7 VII 1921 – 14 VI 1922)
  • płk żand. Jan Jur-Gorzechowski (15 VI 1922 – 12 XII 1927)
  • mjr żand. Stanisław Sitek (23 XII 1927 – 25 I 1930[11]
  • ppłk żand. Stanisław Kuciel (26 I 1930 – 5 IX 1939)
Zastępcy dowódcy dywizjonu (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • mjr / ppłk żand. Marian Józef Dobrzyński (1 III 1923[12] - 26 I 1926 → komendant PKU Puławy[13])
  • kpt. żand. Piotr Stembalski (p.o. 1928)
  • mjr żand. Leon Cehak (1939)
Kwatermistrze (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
  • mjr żand. Julian Kruczek (1939 → II zca dcy 8 dżand)
Oficerowie w 1924 roku
  1. płk Jan Jur-Gorzechowski – dowódca
  2. ppłk Marian Józef Dobrzyński – zastępca
  3. mjr Stanisław Sitek
  4. kpt. Sewer Stefan Kirtiklis
  5. kpt. Ludwik Horwath – p.o. kmdta kadry
  6. kpt. Stanisław I Przybylski
  7. kpt. Julian Konstanty Szczerba
  8. por. Józef Korytowski
  9. por. Włodzimierz Kościuk
  10. por. Stanisław Jędrzejowski
  11. por. Michał Skrypko
  12. por. Kazimierz Trompeter
  13. por. Mieczysław Józef Golas
  14. por. Karol Waguła
  15. por. Henryk Malion
  16. por. Stanisław Franciszek Dziurzyński
  17. mjr pospolitego ruszenia Ignacy Hutter
Oficerowie w 1928 roku
  1. mjr Stanisław Sitek – dowódca
  2. kpt. Piotr Stembalski – p.o. zastępcy
  3. kpt. Marceli Midor[14]
  4. kpt. Kazimierz Edmund Rembacz
  5. Aleksander Antoni Kaczorkiewicz
  6. kpt. Julian Konstanty Szczerba
  7. kpt. Erwin Daszkiewicz
  8. por. Kazimierz Trompeter
  9. por. Mieczysław Józef Golas
  10. por. Karol Waguła
  11. por. Stanisław Franciszek Dziurzyński
  12. ppor. Michał Szerszeniewicz
  13. por. Stanisław III Jurkiewicz[15]
Oficerowie w 1932 roku
  1. ppłk Stanisław Kuciel – dowódca
  2. kpt. Kazimierz Edmund Rembacz
  3. kpt. Julian Konstanty Szczerba
  4. kpt. Jan Motylewicz
  5. por. Mieczysław Józef Golas
  6. por. Stanisław Franciszek Dziurzyński
  7. por. Adam Jan Krzywicki
  8. por. Zygmunt Milański
  9. por. Włodzimierz Marszałek
  10. por. Michał Łotecki
  11. por. piech. Grzegorz Czeski
  12. por. gosp. Antoni Moszczyński – płatnik

Pozostali oficerowie:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 23 z 23 czerwca 1920 roku, s. 507, 4 czerwca 1920 roku, już po jego śmierci zatwierdzono mu szarżę majora przyznaną przez były rząd austriacki 11 listopada 1918 roku.
  2. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 98 z 28 grudnia 1919 roku, poz. 4212.
  3. Ratajczyk 2004 ↓, s. 205.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 26 z 15 marca 1924 roku, s. 127-128.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 49 z 16 maja 1924 roku, s. 282, porucznik Cwaczka przeniesiony został do korpusu oficerów piechoty i wcielony do 6 pp Leg..
  6. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 17 lutego 1928 r., Nr 5, poz. 46.
  7. Od.H. [Henryk Odachowski], Z życia sportowego Plutonu Żandarmerii Białystok, Polska Zbrojna Nr 61 z 2 marca 1933 roku, s. 9.
  8. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych 12 grudnia 1935 r., Nr 6, poz. 142.
  9. W nawiasach podano czas mobilizacji liczony w godzinach dla jednostek formowanych w alarmie oraz w dobach dla jednostek tworzonych w mobilizacji powszechnej.
  10. Lista strat 1934 ↓, s. 1039 zmarł 10 kwietnia 1920 roku w Tarnowie, w następstwie choroby.
  11. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 21 stycznia 1930 r., Nr 1, s. 9.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 5 kwietnia 1923 roku, s. 285.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 26 stycznia 1926 roku, s. 39.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 209 kpt. Marceli Midor z dniem 1 maja 1929 roku został przeniesiony do PKU Białystok celem odbycia praktyki poborowej.
  15. Por. Stanisław III Jurkiewicz ur. 23 lipca 1897 był płatnikiem dywizjonu.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 26 z 12 sierpnia 1922 roku, s. 609 kpt. żand. Zygmunt Somogyj w sierpniu 1922 roku został przeniesiony do 10 dżand..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]