3 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 3 Pułku Artylerii Ciężkiej WP II RP. Zobacz też: 3 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
3 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Patron Król Stefan Batory
Tradycje
Święto 15 maja
Nadanie sztandaru 3 lipca 1938
Dowódcy
Ostatni ppłk Wacław Zielonko-Zielonka
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Wilno
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 3 Grupa Artylerii
Artyleria ciężka w 1939 przed wybuchem II wojny światowej

3 Pułk Artylerii Ciężkiej im. Króla Stefana Batorego (3 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk został sformowany w 1921, w garnizonie Wilno, na terenie Okręgu Korpusu nr III. Od 1929 był podporządkowany dowódcy 3 Grupy Artylerii. W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[1]. W latach 1923–1933 w jednostce działał Klub Sportowy 3 PAC, który posiadał m.in. sekcję wioślarską[2]. 16 października 1936 Minister Spraw Wojskowych nadał jednostce nazwę 3 Pułk Artylerii Ciężkiej imienia Króla Stefana Batorego, lecz nie zezwolił żołnierzom pułku na noszenie inicjałów „S.B.” na naramiennikach kurtek i płaszczy, w miejsce cyfry „3”[3].

Z dniem 4 marca 2014 tradycje 3 pac przejął i z honorem kultywuje 3 dywizjon artylerii rakietowej 5 Lubuskiego pułku artylerii w Sulechowie[4].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował[5]:

Z kolei 30 pułk artylerii lekkiej, na bazie 30 dywizjonu artylerii ciężkiej sformował[6]:

  • w I rzucie mobilizacji powszechnej:
    • II dywizjon 3 pac
Armata wz. 29
Działania bojowe

W założeniach planu operacyjnego „Zachód” 3 pac miał wejść w skład Armii „Prusy”.

Zmobilizowany w alarmie I dywizjon wojennego 3 pac w składzie trzech baterii armat 105 mm został skierowany transportami kolejowymi do dyspozycji dowódcy Armii „Prusy”, do rejonu Tomaszowa Mazowieckiego.

5 września I dac został przydzielony dowódcy 13 Dywizji Piechoty. Dywizja przyjęła ugrupowanie obronne w lasach na południe od Ujazdu i na zachód od Tomaszowa Mazowieckiego. Już w czasie marszu w rejon stanowisk ogniowych dywizjon w pobliżu Cekanowa został zbombardowany i poniósł duże straty. Część dywizjonu zajęła stanowiska ogniowe i podjęła walkę z oddziałami pancerno-motorowymi nieprzyjaciela. W walce artyleria poniosła straty sięgające 50% stanów osobowych i sprzętu[7]. 7 września rozbite oddziały 13 DP zbierały się w lasach Brudzewice. Następnej nocy zarządzono marsz w kierunku Wisły. Rano 11 września resztki dywizjonu dotarły do Cecylówki. Tu kontynuowano bezskuteczną walkę z niemieckimi jednostkami pancernymi. W sytuacji pełnego okrążenia zdecydowano zniszczyć ciężki sprzęt i małymi grupami przebijać się za Wisłę.

Sformowane w mobilizacji powszechnej dowództwo wojennego 3 pac i jego II dywizjon 5 września dotarły do Koluszek. Stąd skierowano je do Warszawy.

II dywizjon 3 pac zajął początkowo stanowiska ogniowe na Pradze. W nocy z 8 na 9 września jego 6 bateria stająca na SO w ogrodzie zoologicznym poniosła dotkliwe straty[8]. Dywizjon przesunięto da wsparcia odcinka „Mokotów”. Tam walczył do kapitulacji stolicy.

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Stefan Batory - patron 3 pac
Dowódcy pułku
  • płk art. Eugeniusz Habich (od X 1921)
  • płk art. Karol Schrötter (od 10 XI 1924[9][10] – 23 XII 1929 → dowódca 3 GA)
  • ppłk art. Józef Słanarz (wz. od 1 VIII 1929)
  • ppłk art. Wiktor Hein (16 I 1930 – 9 XII 1932 → dyspozycja dowódcy OK III[11])
  • ppłk/płk art. Bolesław Dziubiński (9 XII 1932[12] – 1939)
  • ppłk art. Wacław Zielonko-Zielonka (VIII - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • mjr rez. art. pow. do sł. czyn. Franciszek Fielek (od 1 VII 1924[16])
  • mjr art. Włodzimierz Lewgowd (II 1927[17] – IV 1929 → zastępca dowódcy 5 pac[18])
  • mjr art. Romuald Skupiński (VI 1933[19] – 1939 → dowódca I/3 pac)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w marcu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[20][a]

  • dowódca pułku – płk Bolesław Dziubiński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Emil Growiński
  • adiutant – kpt. Wacław Bundyk[b]
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. dr Tadeusz Mikołaj Gołkowski
  • lekarz weterynarii – mjr Henryk Presser
  • oficer zwiadowczy – wakat
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Romuald Skupiński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Eugeniusz Odejewski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Witalis Fiedorkiewicz
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (art.) Henryk Giedroyć
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Stanisław Pysiak
  • oficer żywnościowy – kpt. adm. (art.) Marian Perzyński
  • dowódca plutonu łączności – por. Tesławski Aleksander
  • oficer plutonu – ppor. Leon Korejwo
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Wacław Rogalski
  • zastępca dowódcy – por. Olgierd Damian Pożerski
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Olsztyński
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Romanowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Edward Schulz
  • dowódca I dywizjonu – mjr Henryk Rajewicz
  • dowódca 1 baterii – kpt. Ryszard Grabiański
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Chojnowski
  • dowódca 2 baterii – por. Konstanty Margusz
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Kuśmirek
  • dowódca II dywizjonu – mjr Justyn Mokrzecki
  • dowódca 4 baterii – kpt. Józef Cieszko
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Franciszek Feliks Łuczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Leonidas Szulc
  • dowódca 5 baterii – kpt. Stanisław Tott
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Adam Paprocki
  • w szpitalu – kpt. Józef Hernik

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[23]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk art. Wacław Zielonko-Zielonka (VM)
  • adiutant – kpt. Wacław Bundyk
  • oficer zwiadowczy – kpt. Eugeniusz Odejewski
  • oficer łączności – ppor. Leon Korejwo
  • oficer broni – por. Witalis Fiedorkiewicz
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Romuald Skupiński
  • adiutant – ppor. rez. mgr Leon Kamieński
  • 1 bateria
  • dowódca 1 baterii – kpt. Wacław Rogalski
  • oficer zwiadowczy – ppor. Antoni Kuśmirek
  • oficer ogniowy – por. Olgierd Damian Pożerski
  • dowódca 2 baterii – por. Stanisław Romanowicz
  • oficer zwiadowczy – NN
  • oficer ogniowy – NN
  • dowódca 3 baterii – NN
  • oficer zwiadowczy – ogn. pchor. rez. Jan Jastrzębski
  • oficer ogniowy – NN
II dywizjon
  • dowódca dywizjonu – ppłk art. mgr Józef Zbigniew Lankau (VM)
  • adiutant – ppor. Jerzy Franciszek Feliks Łuczyński
  • oficer zwiadowczy – kpt. Stefan Grzybowski
  • oficer obserwacyjny – por. Franciszek Olsztyński
  • oficer łączności – por. Ryszard Napoleon Sylwester Nowicki
  • oficer płatnik – ppor. rez. Stefan Wiktor Montak
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Maciej Grodecki
  • lekarz weterynarii – ppor. rez. lek. wet. Romuald Konikowski
  • dowódca kolumny amunicyjnej – kpt. NN
  • zastępca dowódcy kolumny amunicyjnej – st. ogn. Władysław Drozdowski
  • dowódca 4 baterii – por. Stanisław Nawrocik
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Stanisław Wojtkiewicz
  • oficer ogniowy – ppor. Janusz Stanisław Skrzywanek (od 10.09 – ppor. rez. Wacław Janikowski)
  • dowódca I plutonu ogniowego – ppor. rez. Franciszek Bohdan Michalski
  • dowódca II plutonu ogniowego – ppor. rez. Edward Gordziałkowski
  • dowódca 5 baterii – kpt. Mikołaj Kunachowicz
  • oficer zwiadowczy – NN
  • oficer ogniowy – ppor. Marian Ryszard Jakubowski
  • dowódca 6 baterii – kpt. January Pastuszewski
  • oficer zwiadowczy – ppor. Kazimierz Adam Paprocki
  • podoficer zwiadowczy – plut. rez. Władysław Bochniewski
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Kazimierz Muśnicki
  • dowódca I plutonu ogniowego – ppor. rez. inż. Tadeusz Olkowski
  • dowódca II plutonu ogniowego – plut. pchor. Stanisław Wesołowski
  • szef baterii – ogn. Szczepan Bielecki

Oba dywizjony składały się z trzech baterii po cztery działony. Pierwszy dywizjon uzbrojony był w 105 mm armaty wz. 1929, a drugi w 155 mm haubice wz. 1917.

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[24].

Order Virtuti Militari
trąbka 2 baterii (nr 7683)
trąbka 3 baterii (nr 7684)
kpr. Józef Gajda
por. Stefan Krupko
plut. Franciszek Łenczowski
ppłk Witold Mirski
por. Stanisław Monkielewicz
por. Antoni Srokowski
por. Hieronim Suszczyński

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

24 listopada 1937 roku Prezydent RP, Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru 3 pac [25]. 3 lipca 1938 w Wilnie marszałek Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wilna i ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej[26].

Odznaka pamiątkowa

13 grudnia 1921 Minister Spraw Wojskowych generał porucznik Kazimierz Sosnkowski zezwolił na noszenie odznak pamiątkowych wyłącznie tych, które zostały zatwierdzone przez niego lub Naczelnego Wodza. Wśród tych odznak została wymieniona odznaka pamiątkowa 1 pułku artylerii ciężkiej Legionów[27]. Odznaka została ustanowiona 4 marca 1920 roku przez zebranie oficerów tegoż oddziału. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża z wkomponowanymi lufami armatnimi i nałożonym stylizowanym orłem w koronie. Na piersi orła wpisano numer i inicjały „1 PAC L” oraz datę powstania pułku „2.VI.19”, na ramionach krzyża nazwy pól bitewnych „LIDA MIŃSK SINIAWKA DYNEBURG SAMBOR”. Odznaka dwuczęściowa, wykonana w srebrze[28].

31 sierpnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 3 pułku artylerii ciężkiej[29]. Odznakę o wymiarach 42x39 mm stanowią dwie skrzyżowane lufy armatnie z wydobywającymi się z nich płomieniami, na które nałożony jest złocony inicjał „SB” pod królewską koroną zamkniętą. Pod inicjałami złota cyfra i inicjały pułku „3 PAC”. Dwuczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze. Na rewersie próby srebra, inicjał grawera TF oraz numer. Autorem projektu był kapitan artylerii Stefan Jan Strohmenger[30]. Wykonawcą odznaki był Teodor Filipski z Wilna[31].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[21].
  2. Wacław Jordan Bundyk ur. 2 września 1897 roku. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 1 lipca 1923 roku w korpusie oficerów artylerii. Był odznaczony Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi[22].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  2. Ryszard L. Kobendza, Zarys 80-letniej działalności Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich, Warszawa 2001, s. 256
  3. „Dziennik Rozkazów MSWojsk” 1936, 16 października, nr 15, poz. 184.
  4. Decyzja nr 43/MON Ministra Obrony Narodowej z 12 lutego 2014 w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji przez pododdziały 5 Lubuskiego Pułku Artylerii („Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej” 2014, 17 lutego, poz. 63).
  5. Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010, s. 325. ISBN 978-83-86100-83-5.
  6. Tamże, s. 309.
  7. Galster 1975 ↓, s. 380.
  8. Galster 1975 ↓, s. 381.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 136 z 31 grudnia 1924 roku, s. 764, został odkomenderowany z 6 pac celem pełnienia obowiązków dowódcy pułku.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 26 lutego 1925 roku, s. 94, z dniem 20 lutego 1925 roku został przeniesiony z 6 pac do 3 pac na stanowisko dowódcy pułku.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 407.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 432.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 235.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 331.
  15. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 179, 703.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 6 lipca 1924 roku, s. 372.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 lutego 1927 roku, s. 65.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 750 – 751.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  22. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 168.
  23. Obsadę pułku podano za: Tadeusz Kryska-Karski: Materiały do historii Wojska Polskiego. Z. 18, Londyn: 1986, s. 71–72.
  24. Zaufal 1930 ↓, s. 46.
  25. „Dziennik Rozkazów MSWojsk” 1937, 14 grudnia, nr 16, poz. 197.
  26. Satora 1990 ↓, s. 328.
  27. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 49 z 13 grudnia 1921 roku, poz. 872.
  28. Sieradzki i Wielecki 1994 ↓, s. 84, wg autorów była to pierwsza odznaka pamiątkowa 2 pac.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 27 z 31 sierpnia 1931 roku, poz. 346.
  30. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 197, 483.
  31. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 278.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]