3 Pułk Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
Kazimierz Romanowski |
| Ostatni |
Piruski |
| Działania zbrojne | |
| Wojna w obronie Konstytucji 3 maja Powstanie kościuszkowskie | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja |
patrz: stanowiska |
| Rodzaj wojsk | |
3 Pułk Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej – oddział jazdy armii Wielkiego Księstwa Litewskiego wojska I Rzeczypospolitej autoramentu narodowego[1].
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Sformowany w 1776 z chorągwi lekkich[2]. W 1776 roku liczył etatowo 150 żołnierzy.
Lustracja dokonana w 1776 roku opisana została następująco[3]:
Od dwóch poprzednich niczym się niedystynguiący y wpodobney trwa nikczemności; Żołd Towarzyski równy iak w Pułku Buławy Wielkiej. Officyerowie zaś gaże ieszcze szczupleysze biorą. Bawi przy Sztabie koni tylko 60. Konsystuią w Miadzile zwielką trudnością, gdyż nic dostać nie mogą. Chcąc furaż kupić o mil kilka wyieżdżać muszą a latem ani paszy nie maią. Powrócenie do dawnych kwater w Raduniu domagaią się, lub przynamniey Choć na inne mieysce aby byli przeprowadzeni.
Stan etatowy według „raty marcowej” z 1777 roku wynosił 150 żołnierzy[4]. Początkowo pułk składał się z pięciu chorągwi. Według raportu z lutego 1777 faktycznie służyło 148 osób. Uchwały sejmu czteroletniego podniosły liczebność pułku do 612 ludzi. Stan ten przetrwał do wybuchu powstania kościuszkowskiego[5].
Stanowiska
[edytuj | edytuj kod]Żołnierze pułku
[edytuj | edytuj kod]Szefem pułku był każdorazowo hetman polny Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po zniesieniu buław polnych przez sejm czteroletni, szefem pułku został Michał Zabiełło. Etatową obsadę oficerską normował etat stutysięczny wojska, według którego w pułku powinni się znajdować: pułkownik, podpułkownik, dwóch majorów, kwatermistrz, audytor, dwóch adiutantów, czterech rotmistrzów z chorągwiami, czterech rotmistrzów sztabowych, ośmiu poruczników, ośmiu chorążych[6]. W korpusie oficerskim ok. 17% to Tatarzy[3].
Szefowie pułku[7]:
- Józef Sosnowski (1775–1789)
- Ludwik Tyszkiewicz (1780–1792)
- Michał Zabiełło (1792–)
- Kazimierz Romanowski (1776–1791)[8]
- gen. mjr Antoni Chlewiński (1791–1793)
- Jakub Baranowski (1793–)
- Stefan Piruski[a]
Bitwy i potyczki
[edytuj | edytuj kod]Regiment brał udział w wojnie w obronie Konstytucji 3 maja i w insurekcji kościuszkowskiej[2]:
- bitwa pod Zelwą (4 lipca 1792)
- bitwa pod Krupczycami (16 września 1794)
- bitwa pod Brześciem (17 września 1794)
- bitwa pod Maciejowicami (10 października 1794)
- obrona Pragi (4 listopada 1794)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 200 był podpułkownikiem.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 245.
- ↑ a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 14.
- ↑ a b Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 199.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXI.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 198.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 163.
- ↑ a b Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 200.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 121.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Mariusz Machynia, Valdas Rakutis, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Sztab, kawaleria, artyleria, wojska inżynieryjne i piechota. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 1999. ISBN 83-7188-239-4.
- Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775–1794. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.