40 Armia (ZSRR)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
40 Armia
40-я Армия
ilustracja
Historia
Państwo  ZSRR
Sformowanie 26 sierpnia 1941
16 grudnia 1979
Rozformowanie maj 1946
15 lutego 1989
Tradycje
Kontynuacja 40. Ogólnowojskowa Armia Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego
Dowódcy
Pierwszy gen. mjr K. Podłas
Ostatni gen. por. Boris Gromow
Działania zbrojne
II wojna światowa
radziecka interwencja w Afganistanie
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Podległość Front Briański
Front Woroneski
1. Front Ukraiński
Odeski Okręg Wojskowy

40 Armia – jedna z armii Związku Radzieckiego. Istniała dwukrotnie: w latach 1941–1946 (biorąc udział w II wojnie światowej) i 1979–1990 (walcząc w Afganistanie).

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Sformowana 26 sierpnia 1941 dyrektywą Stawki na bazie 27. Korpusu Piechoty w ramach Frontu Południowo-Zachodniego. W kwietniu 1941 została włączona do składu Frontu Briańskiego; od lipca 1941 w składzie Frontu Woroneskiego (od października 1943 – 1. Front Ukraiński); od marca 1944 w składzie 2. Frontu Ukraińskiego. Po zakończeniu działań wojennych została przydzielona do Odeskiego Okręgu Wojskowego i w maju 1946 rozformowana.

Szlak bojowy[edytuj | edytuj kod]

Od sierpnia 1941 prowadziła ciężkie walki obronne, cofając się pod naporem armii niemieckiej. Na przełomie 1941/1942 roku bez powodzenia próbowała kontratakować na kierunku kurskim i biełgorodzkim. Od czerwca 1942 uczestniczyła w woronesko-woroszyłowgradzkiej operacji obronnej, a następnie w walkach o Woroneż. W styczniu 1943 brała udział w operacji ostrogosko-rossoszańskiej zakończonej okrążeniem i likwidacją węgierskiej 2. Armii i części włoskiej 8. Armii; uczestniczyła w walkach o Charków (luty – marzec 1943) i o wyzwolenie Lewobrzeżnej Ukrainy latem 1943. We wrześniu 1943 sforsowała Dniepr i na przełomie roku 1943/1944 brała udział w walkach o Kijów. W kwietniu 1944 przeszła graniczny Seret i wkroczyła do Rumunii. W trakcie operacji jassko-kiszyniowskiej (sierpień 1944) osiągnęła podejścia do Karpat Wschodnich. Jesienią 1944 w ramach operacji debreczyńskiej sforsowała Karpaty i wyszła na Nizinę Węgierską, gdzie nad granicą węgiersko-czechosłowacką przeszła do obrony na skutek kontrofensywy sił węgiersko-niemieckich pod Budapesztem. W styczniu 1945, w ramach operacji budapeszteńskiej, ponownie przeszła do ofensywy. W marcu 1945 wkroczyła na terytorium Słowacji. Swój szlak bojowy zakończyła udziałem w operacji praskiej w maju 1945.

Skład[edytuj | edytuj kod]

  • II Korpus Powietrznodesantowy
  • 135. i 293 Dywizja Piechoty
  • 10 Dywizja Pancena
  • 21., 595., 738. i 760 Pułk Artylerii
  • 5 Brygada Artylerii Obrony Przeciwpancernej

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

  • gen. mjr (od listopada 1941 gen. por.) K. Podłas (sierpień 1941 – marzec 1942)
  • gen. por. M. Parsiegow (marzec – lipiec 1942)
  • gen. por. M. Popow (lipiec – październik 1942)
  • gen. por. (od września 1943 gen. płk.) K. Moskalenko (październik 1942 – październik 1943)
  • gen. por. F. Żmaczenko (październik 1943 – maj 1946)

Wojna w Afganistanie[edytuj | edytuj kod]

Sztab 40 Armii w Kabulu

Po raz drugi 40 Armia została sformowana dyrektywą Sztabu Generalnego z 16 grudnia 1979 roku w związku z planowaną radziecką interwencją w Afganistanie. Jej pełna, oficjalna nazwa brzmiała: 40 Ogólnowojskowa Armia Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego. Była podstawową siłą bojową Ograniczonego Kontyngentu Wojsk Radzieckich w Afganistanie. W szczytowym okresie (1985) liczyła 108 tys. żołnierzy (73 tys. w jednostkach liniowych)[1]. Po opuszczeniu Afganistanu w lutym 1989, została rozlokowana na terenie Kazachstanu i w 1990 przekształcona w 59 Korpus Armijny. Po rozpadzie ZSRR weszła w skład sił zbrojnych Republiki Kazachstanu jako 1 Korpus Armijny.

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

Główne siły 40 Armii (108. i 5 Dywizja Zmechanizowana Gwardii) wkroczyły do Afganistanu 26 grudnia 1979 i następnego dnia osiągnęły podejścia do Kabulu. W samym mieście operowały już pododdziały wchodzącej w jej skład 103 Dywizji Powietrznodesantowej i specjalne grupy KGB. W ciągu dwóch dni, praktycznie bez walki (pomijając szturm pałacu prezydenckiego w Kabulu) oddziały te zajęły wszystkie ważniejsze miasta i przejęły kontrolę nad strategicznymi szlakami komunikacyjnymi. Działania bojowe 40 Armii w Afganistanie polegały głównie na zwalczaniu lokalnych ugrupowań partyzanckich (mudżahedinów), uszczelnianiu granicy z Pakistanem (skąd napływała broń i ochotnicy do oddziałów partyzanckich), ochronie szlaków zaopatrzeniowych i instalacji o strategicznym znaczeniu (lotniska) oraz rozbudowie własnej infrastruktury. Największymi operacjami bojowymi przeprowadzonymi przez jej oddziały były: Sztorm-333 (1979), Panczszir-82 (1982), Panczszir-84 (1984), Magistrala (1987) i Tajfun (1989). Od końca 1986 rozpoczęło się wycofywanie 40 Armii z Afganistanu, które do wiosny 1988 miało wyłącznie propagandowy charakter (wyprowadzono zaledwie 15 tys. żołnierzy, 50 czołgów i 200 pojazdów pancernych)[1]. Po zawarciu porozumień genewskich w kwietniu 1988, rozpoczął się faktyczny odwrót 40 Armii, która w dwóch etapach (maj–sierpień 1988 i styczeń–luty 1989) opuściła Afganistan. Uznaje się, że ostatnim (żywym) żołnierzem 40 Armii, który opuścił Afganistan był jej dowódca, gen. porucznik Boris Gromow (15 lutego 1989 roku).

Skład[edytuj | edytuj kod]

  • 201., 108. i 5 Dywizja Zmechanizowana Gwardii
  • 191. i 860 Wydzielony Pułk Zmechanizowany
  • 278 Brygada Remontowo-Drogowa
  • 59 Brygada Zabezpieczenia Materiałowego
  • 58 Samodzielna Brygada
  • 66. i 70 Wydzielona Brygada Zmechanizowany
  • 56 Wydzielona Brygada Desantowo-Szturmowa
  • 103 Dywizja Powietrznodesantowa Gwardii
  • 345 Wydzielony Pułk Powietrznodesantowy
  • 15. i 22 Wydzielona Brygada Specnaz

W 1984 w skład 40 Armii został włączony 34 Korpus Lotniczy, który składał się z:

  • 120., 190., 665., 168., 85. i 115 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii
  • 200 Wydzielonej Eskadry i 378 Pułku Lotnictwa Szturmowego
  • 136., 217., 156., 274. i 355 Pułku Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego
  • 50 Kombinowanego Pułku Lotniczego
  • 181., 280., 289., 290., 335., 338., 339. i 361 Pułku Śmigłowców
  • 205., 208., 239., 254., 262., 292., 296., 302., 320., 263. i 399 Wydzielonej Eskadry Lotniczej

Oprócz w. w. sił lotniczych armia była wspierana lotnictwem 73 Armii Lotniczej oraz Lotnictwem Dalekiego Zasięgu ZSRR.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

  • gen. por. J. Tucharinow (grudzień 1979 – wrzesień 1980)
  • gen. por. B. Tkacz (wrzesień 1980 – maj 1982)
  • gen. por. W. Jermakow (maj 1982 – listopad 1983)
  • gen. por. L. Gienierałow (listopad 1983 – kwiecień 1985)
  • gen. por. I. Rodionow (kwiecień 1985 – kwiecień 1986)
  • gen. por. W. Dubynin (kwiecień 1986 – czerwiec 1987)
  • gen. por. B. Gromow (czerwiec 1987 – luty 1989)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Kowalczyk, Afganistan 79-89, Warszawa 1994.
  • Sowietskaja istoriczieskaja encikłopedia, t. 1-16, gł. red. Żukow E. M., Moskwa 1961-1976.
  • 60 liet wielikoj pobiedie. Priłożenije k oficjalnomu sajtu Ministierstwa Oborony Rossii. [1]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]