43 Eskadra Towarzysząca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
43 Eskadra Towarzysząca
43 Eskadra Obserwacyjna
Ilustracja
Godło eskadry[1][2]
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 lipca 1929
Rozformowanie 18 września 1939
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Kazimierz Benz
Ostatni kpt. obs. Władysław Dawidek
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Toruń
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[a]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość 4 Pułk Lotniczy

43 eskadra towarzyszącapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

W 1929 w Toruniu została utworzona 43 eskadra towarzysząca. W kampanii wrześniowej, jako eskadra obserwacyjna, walczyła w składzie Armii „Pomorze”.

Godło eskadry[1][2][3]:

  • „Chrabąszcz” w kolorze czarnym, z błękitnobiałymi końcówkami skrzydeł na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

43 eskadra towarzysząca został sformowana na podstawie rozkazu dowódcy 4 pułku lotniczego w Toruniu nr 150/29 z dnia 1 lipca 1929 roku, wydanym w wykonaniu rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 1513/29 tjn. Og.-Org.

Jednostka została utworzona rozkazem dowódcy 4 pułku lotniczego Augustyna Menczaka z 1 lipca 1929 roku. Organizację eskadry powierzono jej pierwszemu dowódcy kapitanowi pil. Kazimierzowi Benzowi. Początkowo utworzono dwa plutony po trzy samoloty oznaczane odpowiednio I/43 i II/43. Eskadra wyposażona była początkowo w samoloty PZL-Łk[4]. Posiadała też samoloty różnych typów m.in. Potez XV oraz Potez XXVII. 25 października 1930 roku dowództwo eskadry przejął kapitan pil. Jerzy Bohuszewicz. W drugiej połowie 1930 roku przystąpiono do organizacji trzeciego plutonu III/43. Wchodziła w skład dywizjonu liniowego[5]. Na przełomie lat 1932 i 1933 została wyposażona w nowe samoloty Lublin R-XIII. 21 marca 1933 roku dowództwo nad jednostką przejął kapitan pil. Stanisław Krzymowski, który na stanowisku pozostawał do grudnia 1935 roku. Pierwsze straty jednostka poniosła 15 grudnia 1934 roku. W wypadku pod Sokołowem koło Wrześni zginęli por. pil. Józef Zacharewicz i por. obs. Bronisław Dubniewicz.

W wyniku reorganizacji lotnictwa jesienią 1937 roku w ramach 4 pułku zaczęto tworzyć 46 eskadrę towarzyszącą. Jednostka została utworzona na bazie sprzętu oraz personelu należącego do plutonu III/43. 1 września 1937 roku dowódcą minowano kapitana Roman Rypsonia, a 21 marca 1938 roku dowództwo nad jednostką przejął kpt. obs. Władysław Dawidek.

Działania 36 eskadry obserwacyjnej w 1939[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja eskadry[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja eskadry została przeprowadzona w dniach 24 i 25 sierpnia 1939 na macierzystym lotnisku w Toruniu. W zasadzie było to tylko uzupełnienie wyposażenia technicznego oraz taboru samochodowego, gdyż jednostki bojowe 4 pułku lotniczego osiągnęły wcześniej pełną gotowość bojową ze względu na bliskość granicy z Niemcami. Od 26 sierpnia personel eskadry przebywał stale na terenie lotniska. Zgodnie z planem I/43 pluton oddany został do dyspozycji dowódcy Armii „Pomorze”, a II/43 pluton miał podlegać dowódcy Grupy Operacyjnej „Wschód”[6]. 31 sierpnia rzut kołowy eskadry odjechała na lotnisko Toruń-Katarzynki, a samoloty obu plutonów z załogami pozostawały nadal na lotnisku toruńskim[1].

Działania eskadry w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej eskadra walczyła w składzie lotnictwa Armii „Pomorze”[3][7][8]. Na uzbrojeniu pododdziału znajdowało się początkowo siedem samolotów obserwacyjnych Lublin R-XIIID i dwa samoloty łącznikowe RWD-8{{odn|Koliński|1986|s=92}[6]}.

1 września dowódca eskadry i załogi II/43 plutonu odleciały na lądowisko Niedźwiedź. Samoloty I/43 plutonu pozostawały na lotnisku w Toruniu. Pierwszy lot bojowy wykonali por. obs. Tadeusz Galler i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski. Załoga miała sprawdzić, czy czy zostały wysadzone mosty w Tczewie oraz przekazać rozkaz dla dowódcy 2 batalionu strzelców o wykonaniu podtopień[9]. Po wykonaniu zadania, załoga wróciła na lotnisko[10]. W tym czasie Luftwaffe bombardowała toruńskie lotnisko. Po kolejnym ataku bombowców, załogi odleciały na lotnisko Katarzynki. Po południu na rozpoznanie w okolicach Nakła nad Notecią poleciała załoga ppor. Bernard Owczarczak i kpr. pil. Józef Andrzejewski. Samolot został ostrzelany przez własną obronę przeciwlotniczą i przymusowo lądował. Ranny obserwator wrócił po 3 dniach do jednostki, a pilot odwieziony został do szpitala w Bydgoszczy[11]. Kolejna załoga: ppor. obs. Wieczorek i kpr. pil. Jasiński rozpoznawali odcinek BrodnicaGrudziądz. Zostali ostrzelani przez niemieckie samoloty, a lądując przygodnie, rozbili samolot. Załoga większych obrażeń nie odniosła. W tym czasie załogi II/43 plutonu prowadziły rozpoznanie na wschodnim brzegu Wisły. Rejon jeziora Święte aż po Freistadt oraz obszar na północ od Jabłonowa rozpoznawała załoga: ppor. obs. Marian Stefański i kpr. Michał Andrzejewski . Po południu sytuację na kierunku Jabłonowo śledzili ppor. obs. Włodzimierz Scheunert i kpr. pil. Kazimierz Gawenda. Obie załogi wróciły na lotnisko z postrzelanymi samolotami[12]. 2 września załoga: por. obs. Eugeniusz Siedlecki i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski wykonała lot rozpoznawczy na korzyść sztabu armii. Por. obs. Tadeusz Galler poleciał na RWD-8 z meldunkami do Kwatery Głównej lądując na lotnisku Mokotowskim. Z powodu ciemności, w locie powrotnym, lądował w Płocku, skąd o rano następnego dnia przyleciał do Torunia. W tym dniu II/43 pluton przeniósł się na lądowisko Kiełpin. W południe załoga ppor. Słomiński i ppor. Targowski kierowała ogniem artylerii. W trakcie wykonywania zadania Polacy byli dwukrotnie spędzani przez Messerschmitty asekurujące własny samolot rozpoznawczy. Po południu kpt. Władysław Dawidek i kpr. Ryszard Kopytowski prowadzili rozpoznanie na korzyść dowódcy armii. Tego dnia, z rozkazu dowódcy Pomorskiej Brygady Kawalerii, przyleciały do Torunia 3 samoloty I/46 plutonu, które wraz z załogami wcielono do I/43 plutonu[13]. 3 września por. obs. Eugeniusz Siedlecki z ppor. pil. Jerzym Sobolewskim rozpoznawali na RWD-8 rejon Świecia, a por. obs. Mirosław Pszczółkowski z ppor. pil. Janem Elsnerem patrolowali obszar na zachód od przepraw pod Chełmnem. Po południu por. Tadeusz Jasionowski z kpr. Michałem Andrzejewskim polecieli na rozpoznanie Wisły na odcinkach FordonGrudziądz i Gniew–Grudziądz. Załoga wylądowała w rejonie stanowiska dowodzenia 65 pułku piechoty i tam przekazała wyniki rozpoznania[13]. 4 września I/43 pluton przegrupował się na lotnisko Toruń-Podgórz. Stamtąd por. Siedlecki z kpr. Michałem Andrzejewskim rozpoznawali tereny na zachód od Inowrocławia. II/43 pluton przemieścił się na lądowisko Chełmonie. Stąd wykonał dwa loty rozpoznawcze na korzyść GO „Wschód”. 5 września nastąpiły kolejne zmiany lotnisk. II pluton został przesunięty na lądowisko Jastrzębie i miał nadal pracować dla potrzeb Grupy Operacyjnej generała Mikołaja Bołtucia z zadaniem rozpoznania ubezpieczeń czołowych wroga. I/43 pluton odszedł na lądowisko Popioły do dyspozycji Grupy Operacyjnej gen. Juliusza Drapelli. Po południu kpt. obs. Władysław Dawidek z kpr. Ryszardem Kopytowskim rozpoznawali rejon Grudziądza, a podporucznicy Wieczorek z Elsnerem współpracowali z artylerią 16 Dywizji Piechoty. Po południu ppor. Słomiński z ppor. Targowskim rozpoznawali kolumny na drogach KowalewoChełmżaUnisławLubicz. W okolicy Grębocina samolot został ostrzelały oddziały własne. Załoga wyszła bez obrażeń. W tym czasie ppor. Stefański i kpr. Gawenda penetrowali drogi Kowalewo–WąbrzeźnoGolub-Dobrzyń. Wieczorem samoloty II/43 odleciały do Poczałkową. Przy lądowaniu st. sierż. Henryk Rejchel rozbił samolot[14].

6 września załogi obu plutonów wykonały po kilka zadań rozpoznawczych. 7 września I/43 pluton przegrupował się na lądowisko Walentynowo. Stąd latano między innymi w rejon Torunia rozpoznając na korzyść dowódcy grupy operacyjnej. O zmroku także II/43 pluton zmienił lotnisko – samoloty poleciały do Wieńca. 8 września I pluton wykonał 3 loty rozpoznawcze w rejon Chełmży i 1 lot łącznikowy. Wieczorem przeniósł się na lotnisko Folborz. Natomiast załogi 11/43 odleciały do Łagiewnik. 9 września załoga ppor. Słomiński i st. sierż. Rejchel rozpoznawała drogi Brześć Kujawski–Piotrków KujawskiSępólnoKoło. Ponadto miała sprawdzić, czy most na Warcie w Kole jest zniszczony, a w drodze powrotnej rozpoznać po osi Koło–KłodawaKrośniewice. Równolegle por. Jasionowski z kpr. M. Andrzejewskim rozpoznawali sytuację na szosie Koło–Strzałkowo. W tym dniu nastąpiło połączenie obu plutonów na lotnisku Lubień 10 września lotów nie wykonywano. W tym dniu eskadra posiadała 4 samoloty R-XIII i 1 niesprawny RWD-8[15]. 11 września załoga: ppor. Słomiński z ppor. Targowskim rozpoznawała drogi Kowal–WłocławekNieszawa i przeprawy przez Wisłę w okolicy Nieszawy. Na drodze SłużewoPodgórz zauważono drobne patrole nieprzyjaciela. Przepraw nie wykryto. Załoga por. Siedleckiego z ppor. Wojciechowskim rozpoznawała na kierunkach Radziejów i Piotrków Kujawski. Wykryto jedynie mały oddział zmotoryzowany w okolicy Radziejowa. W nocy eskadra zmieniła lotnisko, przechodząc do Piotrkowa. 12 września lotów prawdopodobnie nie było[15]. 13 września por. obs. Pszczółkowski z ppor. pil. Elsnerem polecieli na rozpoznanie rejonu ŻyrardówŁowicz.
Przebieg lotu opisał dowódca eskadry we wniosku odznaczeniowym dla ppor. Elsnera[16]:

Quote-alpha.png
Dnia 13 września 1939 roku wykonywał zadanie rozpoznania rejonu na płd. m. Piątek. Przy przelatywaniu linii frontu samolot ostrzelany i jeden pocisk po przebiciu dwóch rur stalowych kadłuba trafił ppor. Elsnera, zatrzymując się w okolicy kręgosłupa. Ppor. Elsner pomimo rany kontynuował lot. Po skończeniu zadania, mimo rozkazu obserwatora nie lądował tuż za linią frontu, lecz na lotnisku eskadry i po wylądowaniu zemdlał. Mimo rany ppor. Elsner wykonał zadanie, które było bardzo ważne w tym czasie. Przez lądowanie na lotnisku ułatwił szybkie dostarczenie meldunku o sytuacji, gdzie poruszanie się po drogach było wprost nie tylko trudne, ale poniekąd niemożliwe. Ranny ppor. Elsner zmarł w szpitalu.

Po południu nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Grabów[17]. 14 września eskadra przeniosła się na lotnisko Luszyn. Stąd wykonano 1 lot rozpoznawczy na korzyść dowódcy Armii „Pomorze”. 15 września załoga kpt. Dawidek i kpr. Andrzejewski wystartowała na rozpoznanie zachodniego skraju Puszczy Kampinoskiej. Po wykonaniu zadania załoga wylądowała na lądując następnie na Polu Mokotowskim. W tym czasie zostało zbombardowane lotnisko Luszyn. Eskadra zmieniła lądowisko Brzezie. Podczas startu z Luszyna rozbito ostatni samolot 1/43 plutonu[18]. 16 września do Brzezia przyjechał rzut kołowy. Załoga: ppor. Słomiński i ppor. Targowski wykonała lot rozpoznawczy nad południowym rejonem walk. Było to ostatnie zadanie bojowe eskadry. 17 września dowódca eskadry nakazał odlot 3 załogom do Bazy nr 4 w Lublinie. Wystartowali: ppor. obs. Stefański i kpr. pil. Kopytowski. Ich dalszy los nie jest znany. Kolejnym samolotem lecieli: ppor. obs. Słomiński i ppor. pil. Targowski. Z braku paliwa lądowali koło Białej Podlaskiej. Po uzupełnieniu paliwa, dolecieli do Lublina, ale nie zastali tam żadnej jednostki lotniczej. Skierowali się zatem do Lwowa, a następnie do Brzeżan. Tam dołączyli do rzutu kołowego 151 eskadry myśliwskiej i przekroczyli granicę rumuńską w Śniatyniu. Trzecia załoga: ppor. obs. Soltysiński i kpr. pil. Gawenda musiała przymusowo lądować koło Radzynia Podlaskiego. Tam dostała się do niewoli[18].

Bilans działań[19][20]
Załogi wykonały 65 zadań bojowych w tym około 12 lotów łącznikowych.

Straty eskadry:

polegli: ppor. Elsner,
ranni: kpr. Józef Andrzejewski,
zaginieni:kpt. Dawidek, ppor. Soltysiński, ppor. Stefański; kpr. Michał Andrzejewski, kpr.Gawenda.

Samoloty: stan – 7 Lublin R-XIIID, uzupełnienie – 3, zniszczone – 10, ewakuacja – 0.

Żołnierze eskadry[edytuj | edytuj kod]

43 esk obs.png
Dowódcy eskadry[21][1]
Stopień Nazwisko Okres
Kapitan pil. Kazimierz Benz 1 VII 1929 – 25 X 1930
Kapitan pil. Jerzy Bohuszewicz 25 X1930 - 21 III 1933
Kapitan pil. Stanisław Krzymowski 21 III 1933 – 02 XII 1935
Kapitan pil. Kazimierz Benz 2 XII 1935 – 16 V 1936
Kapitan pil. Tadeusz Czołowski 1 IV 1936 – VII 1936
Major pil. Roman Rudkowski VII 1936 - 01 IX 1937
Kapitan pil. Roman Rypson 1 IX 1937 - 21 III 1938
por. obs. Władysław Dawidek 21 III 1938 – 18 IX 1939
Personel eskadry 1 września 1939[22][9]
Stanowisko Stopień imię i nazwisko
Dowódca eskadry por. obs. Władysław Dawidek
Szef eskadry st. sierż. Kazimierz Stachurski
I pluton II pluton
Dowódcy plutonu por. obs. Eugeniusz Siedlecki por. obs Tadeusz Jasionowski
Obserwatorzy por. Tadeusz Galler ppor. Marian Stefański,
ppor. Bernard Owczarzak ppor. Stanisław Słomiński
ppor. Przybyłowicz ppor. Tadeusz Sołtysiński
ppor. rez. Stanisław Wieczorek ppor. Włodzimierz Szeunert
Piloci ppor. rez. Jan Elsner ppor. rez. Stanisław Targowski,
ppor. Andrzej Wojciechowski pchor. rez. Erwin Janusz
kpr. Józef Andrzejewski st. sierż. Henryk Rejchel
kpr. Józef Jasiński kpr. Michał Andrzejewski
kpr. Jan Rink kpr. Kazimierz Gawenda
kpr. Ryszard Kopytowski
Szefowie mechaników st. majster wojsk. Władysław Sztul mł. majster wojsk. Adam Peimel

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów Lublin R.XIII[23].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Pawlak 1991 ↓, s. 381.
  2. a b Pawlak 1989 ↓, s. 304.
  3. a b Pawlak 1982 ↓, s. 215.
  4. Sławiński 1983 ↓, s. 40.
  5. Sławiński 1983 ↓, s. 43.
  6. a b Sławiński historia ↓, s. 6.
  7. Koliński 1978 ↓, s. 94.
  8. Stachoń 1941 ↓, s. 1.
  9. a b Pawlak 1982 ↓, s. 216.
  10. Pawlak 1991 ↓, s. 383.
  11. Pawlak 1982 ↓, s. 217.
  12. Pawlak 1991 ↓, s. 384.
  13. a b Pawlak 1991 ↓, s. 385.
  14. Pawlak 1991 ↓, s. 385-386.
  15. a b Pawlak 1991 ↓, s. 386.
  16. Pawlak 1991 ↓, s. 386-387.
  17. Pawlak 1982 ↓, s. 218.
  18. a b Pawlak 1991 ↓, s. 387.
  19. Pawlak 1991 ↓, s. 387-388.
  20. Pawlak 1982 ↓, s. 219.
  21. Pawlak 1989 ↓, s. 304-311.
  22. Pawlak 1991 ↓, s. 381-383.
  23. Pawlak 1991 ↓, s. 388.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]