43 Eskadra Towarzysząca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
43 Eskadra Towarzysząca
43 Eskadra Obserwacyjna
Ilustracja
Godło eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 lipca 1929
Rozformowanie 18 września 1939
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Kazimierz Benz
Ostatni kpt. obs. Władysław Dawidek
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Toruń
we wrześniu 1939
I pluton
Podgórz
Popioły
Walentynowo
Falborz
Lubień
II pluton
Niedźwiedź
Chełmoniec
Kiełpiny
Jastrzębie
Poczałkowo
Wieniec
Łagiewniki
Lubień
cała eskadra
Piotrów
Grabów
Luszyn
Brzezia
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[a]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość 4 Pułk Lotniczy
43 esk obs.png

43 eskadra towarzyszącapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

W 1929 w Toruniu została utworzona 43 eskadra towarzysząca. W kampanii wrześniowej, jako eskadra obserwacyjna, walczyła w składzie Armii „Pomorze”.

Godło eskadry[1][2][3]:

  • „Chrabąszcz” w kolorze czarnym, z błękitnobiałymi końcówkami skrzydeł na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką.

Formowanie, szkolenie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

43 eskadra towarzysząca został sformowana na podstawie rozkazu dowódcy 4 pułku lotniczego w Toruniu nr 150/29 z 1 lipca 1929, wydanym w wykonaniu rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 1513/29 tjn. Og.-Org. Początkowo utworzono dwa plutony po trzy samoloty[4]. Na ich uzbrojeniu znajdowały się samoloty różnych typów m.in. Potez XV, Potez XXVII, Hanriot 28 i PWS-5[5]. Eskadra wchodziła w skład I dywizjonu liniowego[6]. W lipcu 1930 eskadra poleciała na swoją pierwszą szkołę ognia lotniczego na poligon Toruń-Podgórze. W drugiej połowie 1930 przystąpiono do organizacji III/43 plutonu[5]. Na przełomie czerwca i lipca 1931, I/43 pluton wziął udział w ćwiczeniach szkieletowych w rejonie Brześcia. Wyniki pracy załóg potwierdziły przydatność lotnictwa towarzyszącego dla potrzeb bliskiego wsparcia i łączności lotniczej między sztabami. W lipcu eskadra otrzymała pierwsze samoloty PZL Ł-2[5]. W sierpniu i wrześniu I/43 pluton współpracował podczas ćwiczeń na Pomorzu z Brygadą Kawalerii „Toruń”. Pozostałe plutony, startując z lotniska Sławkowo, działały na korzyść 18 pułku ułanów. Latając w trudnych warunkach atmosferycznych, uszkodzono 2 PWS-5. W grudniu wszystkie trzy plutony zostały wyposażone w samoloty PZL Ł-2. W czerwcu 1932 II/43 pluton odleciał na poligon Biedrusko. Tam ćwiczył z jednostkami DOK nr VII. W sierpniu I/43 pluton odbył ćwiczenia na terenie Pomorza, a III/43 pluton startując z lotnisk Ruda, Rozprza, Częstochowa, Olkusz i Chrzanów, działał na korzyść sztabów ogólnowojskowych podczas ćwiczeń międzydywizyjnych. Na przełomie lat 1932 i 1933 eskadra została wyposażona w nowe samoloty Lublin R-XIII[7]. W lutym 1934 poszczególne plutony ćwiczyły z pułkami 4 Dywizji Piechoty, a w lecie z 16 Dywizją Piechoty i Brygadą Kawalerii „Poznań”. Na szkole ognia ćwiczono z oddziałami 8 Grupy Artylerii[8]. W styczniu 1935, podczas międzygarnizonowych ćwiczeń zimowych, plutony współpracowały z jednostkami 16 Dywizji Piechoty. ćwiczenia letnie eskadra odbywała w rejonie Włocławka i na poligonie Czerwony Bór. Wzięła też udział w koncentracji lotnictwa w Warszawie. W zawodach sportowych 4 pułku lotniczego, w konkurencji „wielobój oddziałowy”, zespół 43 eskadry zajął II miejsce. W czasie ćwiczeń letnich w 1936, I pluton ćwiczył z 15 Dywizją Piechoty, a II pluton, po ćwiczeniach z 16 Dywizją Piechoty, uczestniczył w koncentracji i manewrach 16. i 4 Dywizji Piechoty. III pluton wspierał oddziały 10 Dywizji Piechoty[9]. W wyniku reorganizacji lotnictwa, jesienią zaczęto tworzyć 46 eskadrę towarzyszącą. Jednostka została utworzona na bazie III/43 plutonu. 43 eskadra została zredukowana do 2 plutonów i weszła w skład nowo tworzonego II/4 dywizjonu towarzyszącego[10]. W lutym 1938 załogi ćwiczyły działania taktyczne, a latem prowadzono strzelania lotnicze na poligonie Toruń[11].

Działania 36 eskadry obserwacyjnej w 1939[edytuj | edytuj kod]

Zagrożenie militarne ze strony Niemiec spowodowało konieczność intensyfikacji doskonalenia personelu latającego i technicznego. Już od marca 1939 do eskadry wcielano rezerwistów powoływanych indywidualnie kartami MOB. Przygotowywano też sprzęt lotniczy i tabor samochodowy dla obu plutonów usamodzielniając je taktycznie[11].

Mobilizacja eskadry[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja eskadry została przeprowadzona w dniach 24 i 25 sierpnia 1939 na macierzystym lotnisku w Toruniu. W zasadzie było to tylko uzupełnienie wyposażenia technicznego oraz taboru samochodowego, gdyż jednostki bojowe 4 pułku lotniczego osiągnęły wcześniej pełną gotowość bojową ze względu na bliskość granicy z Niemcami. Od 26 sierpnia personel eskadry przebywał stale na terenie lotniska. Zgodnie z planem I/43 pluton oddany został do dyspozycji dowódcy Armii „Pomorze”, a II/43 pluton miał podlegać dowódcy Grupy Operacyjnej „Wschód”[12][13]. 31 sierpnia rzut kołowy eskadry odjechała na lotnisko Toruń-Katarzynki, a samoloty obu plutonów z załogami pozostawały nadal na lotnisku toruńskim[1].

Działania eskadry w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej eskadra walczyła w składzie lotnictwa Armii „Pomorze”[3][14][15]. Na uzbrojeniu pododdziału znajdowało się początkowo siedem samolotów obserwacyjnych Lublin R-XIIID i dwa samoloty łącznikowe RWD-8[16][12]}.

1 września dowódca eskadry i załogi II/43 plutonu odleciały na lądowisko Niedźwiedź. Samoloty I/43 plutonu pozostawały na lotnisku w Toruniu. Pierwszy lot bojowy wykonali por. obs. Tadeusz Galler i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski. Załoga miała sprawdzić, czy zostały wysadzone mosty w Tczewie oraz przekazać rozkaz dla dowódcy 2 batalionu strzelców o wykonaniu podtopień[17]. Po wykonaniu zadania, załoga wróciła na lotnisko[18]. W tym czasie Luftwaffe bombardowała toruńskie lotnisko. Po kolejnym ataku bombowców, załogi odleciały na lotnisko Katarzynki. Po południu na rozpoznanie w okolicach Nakła nad Notecią poleciała załoga ppor. Bernard Owczarczak i kpr. pil. Józef Andrzejewski. Samolot został ostrzelany przez własną obronę przeciwlotniczą i przymusowo lądował. Ranny obserwator wrócił po 3 dniach do jednostki, a pilot odwieziony został do szpitala w Bydgoszczy[19]. Kolejna załoga: ppor. obs. Wieczorek i kpr. pil. Jasiński rozpoznawali odcinek BrodnicaGrudziądz. Zostali ostrzelani przez niemieckie samoloty, a lądując przygodnie, rozbili samolot. Załoga większych obrażeń nie odniosła. W tym czasie załogi II/43 plutonu prowadziły rozpoznanie na wschodnim brzegu Wisły. Rejon jeziora Święte aż po Freistadt oraz obszar na północ od Jabłonowa rozpoznawała załoga: ppor. obs. Marian Stefański i kpr. Michał Andrzejewski. Po południu sytuację na kierunku Jabłonowo śledzili ppor. obs. Włodzimierz Scheunert i kpr. pil. Kazimierz Gawenda. Obie załogi wróciły na lotnisko z postrzelanymi samolotami[20]. 2 września załoga: por. obs. Eugeniusz Siedlecki i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski wykonała lot rozpoznawczy na korzyść sztabu armii. Por. obs. Tadeusz Galler poleciał na RWD-8 z meldunkami do Kwatery Głównej lądując na lotnisku Mokotowskim. Z powodu ciemności, w locie powrotnym, lądował w Płocku, skąd rano następnego dnia przyleciał do Torunia. W tym dniu II/43 pluton przeniósł się na lądowisko Kiełpin. W południe załoga ppor. Słomiński i ppor. Targowski kierowała ogniem artylerii. W trakcie wykonywania zadania Polacy byli dwukrotnie spędzani przez Messerschmitty asekurujące własny samolot rozpoznawczy. Po południu kpt. Władysław Dawidek i kpr. Ryszard Kopytowski prowadzili rozpoznanie na korzyść dowódcy armii. Tego dnia, z rozkazu dowódcy Pomorskiej Brygady Kawalerii, przyleciały do Torunia 3 samoloty I/46 plutonu, które wraz z załogami wcielono do I/43 plutonu[21]. 3 września por. obs. Eugeniusz Siedlecki z ppor. pil. Jerzym Sobolewskim rozpoznawali na RWD-8 rejon Świecia, a por. obs. Mirosław Pszczółkowski z ppor. pil. Janem Elsnerem patrolowali obszar na zachód od przepraw pod Chełmnem. Po południu por. Tadeusz Jasionowski z kpr. Michałem Andrzejewskim polecieli na rozpoznanie Wisły na odcinkach FordonGrudziądz i Gniew–Grudziądz. Załoga wylądowała w rejonie stanowiska dowodzenia 65 pułku piechoty i tam przekazała wyniki rozpoznania[21]. 4 września I/43 pluton przegrupował się na lotnisko Toruń-Podgórz. Stamtąd por. Siedlecki z kpr. Michałem Andrzejewskim rozpoznawali tereny na zachód od Inowrocławia. II/43 pluton przemieścił się na lądowisko Chełmonie. Stąd wykonał dwa loty rozpoznawcze na korzyść GO „Wschód”. 5 września nastąpiły kolejne zmiany lotnisk. II pluton został przesunięty na lądowisko Jastrzębie i miał nadal pracować dla potrzeb Grupy Operacyjnej generała Mikołaja Bołtucia z zadaniem rozpoznania ubezpieczeń czołowych wroga. I/43 pluton odszedł na lądowisko Popioły do dyspozycji Grupy Operacyjnej gen. Juliusza Drapelli. Po południu kpt. obs. Władysław Dawidek z kpr. Ryszardem Kopytowskim rozpoznawali rejon Grudziądza, a podporucznicy Wieczorek z Elsnerem współpracowali z artylerią 16 Dywizji Piechoty. Po południu ppor. Słomiński z ppor. Targowskim rozpoznawali kolumny na drogach KowalewoChełmżaUnisławLubicz. W okolicy Grębocina samolot ostrzelały oddziały własne. Załoga wyszła bez obrażeń. W tym czasie ppor. Stefański i kpr. Gawenda penetrowali drogi Kowalewo–WąbrzeźnoGolub-Dobrzyń. Wieczorem samoloty II/43 odleciały do Poczałkową. Przy lądowaniu st. sierż. Henryk Rejchel rozbił samolot[22].

6 września załogi obu plutonów wykonały po kilka zadań rozpoznawczych. 7 września I/43 pluton przegrupował się na lądowisko Walentynowo. Stąd latano między innymi w rejon Torunia rozpoznając na korzyść dowódcy grupy operacyjnej. O zmroku także II/43 pluton zmienił lotnisko – samoloty poleciały do Wieńca. 8 września I pluton wykonał 3 loty rozpoznawcze w rejon Chełmży i 1 lot łącznikowy. Wieczorem przeniósł się na lotnisko Folborz. Natomiast załogi 11/43 odleciały do Łagiewnik. 9 września załoga ppor. Słomiński i st. sierż. Rejchel rozpoznawała drogi Brześć Kujawski–Piotrków KujawskiSępólnoKoło. Ponadto miała sprawdzić, czy most na Warcie w Kole jest zniszczony, a w drodze powrotnej rozpoznać po osi Koło–KłodawaKrośniewice. Równolegle por. Jasionowski z kpr. M. Andrzejewskim rozpoznawali sytuację na szosie Koło–Strzałkowo. W tym dniu nastąpiło połączenie obu plutonów na lotnisku Lubień 10 września lotów nie wykonywano. W tym dniu eskadra posiadała 4 samoloty R-XIII i 1 niesprawny RWD-8[23][b] 11 września załoga: ppor. Słomiński z ppor. Targowskim rozpoznawała drogi Kowal–WłocławekNieszawa i przeprawy przez Wisłę w okolicy Nieszawy. Na drodze SłużewoPodgórz zauważono drobne patrole nieprzyjaciela. Przepraw nie wykryto. Załoga por. Siedleckiego z ppor. Wojciechowskim rozpoznawała na kierunkach Radziejów i Piotrków Kujawski. Wykryto jedynie mały oddział zmotoryzowany w okolicy Radziejowa. W nocy eskadra zmieniła lotnisko, przechodząc do Piotrkowa. 12 września lotów prawdopodobnie nie było[23]. 13 września por. obs. Pszczółkowski z ppor. pil. Elsnerem polecieli na rozpoznanie rejonu ŻyrardówŁowicz.
Przebieg lotu opisał dowódca eskadry we wniosku odznaczeniowym dla ppor. Elsnera[25]:

Quote-alpha.png
Dnia 13 września 1939 roku wykonywał zadanie rozpoznania rejonu na płd. m. Piątek. Przy przelatywaniu linii frontu samolot ostrzelany i jeden pocisk po przebiciu dwóch rur stalowych kadłuba trafił ppor. Elsnera, zatrzymując się w okolicy kręgosłupa. Ppor. Elsner pomimo rany kontynuował lot. Po skończeniu zadania, mimo rozkazu obserwatora nie lądował tuż za linią frontu, lecz na lotnisku eskadry i po wylądowaniu zemdlał. Mimo rany ppor. Elsner wykonał zadanie, które było bardzo ważne w tym czasie. Przez lądowanie na lotnisku ułatwił szybkie dostarczenie meldunku o sytuacji, gdzie poruszanie się po drogach było wprost nie tylko trudne, ale poniekąd niemożliwe. Ranny ppor. Elsner zmarł w szpitalu.

Po południu nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Grabów[26]. 14 września eskadra przeniosła się na lotnisko Luszyn. Stąd wykonano 1 lot rozpoznawczy na korzyść dowódcy Armii „Pomorze”. 15 września załoga kpt. Dawidek i kpr. Andrzejewski wystartowała na rozpoznanie zachodniego skraju Puszczy Kampinoskiej. Po wykonaniu zadania załoga wylądowała na Polu Mokotowskim. W tym czasie zostało zbombardowane lotnisko Luszyn. Eskadra przeniosła się na lądowisko we wsi Brzezia. Podczas startu z Luszyna rozbito ostatni samolot 1/43 plutonu[27]. 16 września do Brzezia przyjechał rzut kołowy. Załoga: ppor. Słomiński i ppor. Targowski wykonała lot rozpoznawczy nad południowym rejonem walk. Było to ostatnie zadanie bojowe eskadry. 17 września dowódca eskadry nakazał odlot 3 załogom do Bazy nr 4 w Lublinie. Wystartowali: ppor. obs. Stefański i kpr. pil. Kopytowski. Ich dalszy los nie jest znany. Kolejnym samolotem lecieli: ppor. obs. Słomiński i ppor. pil. Targowski. Z braku paliwa lądowali koło Białej Podlaskiej. Po uzupełnieniu paliwa, dolecieli do Lublina, ale nie zastali tam żadnej jednostki lotniczej. Skierowali się zatem do Lwowa, a następnie do Brzeżan. Tam dołączyli do rzutu kołowego 151 eskadry myśliwskiej i przekroczyli granicę rumuńską w Śniatyniu. Trzecia załoga: ppor. obs. Soltysiński i kpr. pil. Gawenda musiała przymusowo lądować koło Radzynia Podlaskiego. Tam dostała się do niewoli[27].

Bilans działań[28][29]
Działania eskadry
Loty bojowe w tym łącznikowe Zestrzelenia
65
12
0
Straty eskadry
Polegli ppor. Jan Elsner
Ranni kpr. Józef Andrzejewski
Zaginieni kpt. Władysław Dawidek, ppor. Tadeusz Soltysiński, ppor. Marian Stefański,
kpr. Michał Andrzejewski, kpr. Kazimierz Gawenda
Samoloty
Stan Uzupełnienie Zniszczone Ewakuacja
7 Lublin R-XIIID
3[c]
10
0

Żołnierze eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry'[30][1]
Stopień Imię i nazwisko Okres
kapitan pilot Kazimierz Benz 1 VII 1929 – 25 X 1930
kapitan pilot Jerzy Bohuszewicz 25 X1930 – 21 III 1933
kapitan pilot Stanisław Krzymowski 21 III 1933 – 02 XII 1935
kapitan pilot Kazimierz Benz 2 XII 1935 – 16 V 1936
kapitan pilot Tadeusz Czołowski 1 IV 1936 – VII 1936
major pilot Roman Rudkowski VII 1936 – 01 IX 1937
kapitan pilot Roman Rypson 1 IX 1937 – 21 III 1938
porucznik obserwator Władysław Dawidek 21 III 1938 – 18 IX 1939
Personel eskadry we wrześniu 1939[31][17]
Stanowisko Stopień imię i nazwisko
dowódca eskadry por. obs. Władysław Dawidek
szef eskadry st. sierż. Kazimierz Stachurski
I pluton II pluton
dowódcy plutonu por. obs. Eugeniusz Siedlecki por. obs Tadeusz Jasionowski
obserwatorzy por. Tadeusz Galler ppor. Marian Stefański
ppor. Bernard Owczarzak ppor. Stanisław Słomiński
ppor. Przybyłowicz ppor. Tadeusz Sołtysiński
ppor. rez. Stanisław Wieczorek ppor. Włodzimierz Szeunert
piloci ppor. rez. Jan Elsner ppor. rez. Stanisław Targowski
ppor. Andrzej Wojciechowski pchor. rez. Erwin Janusz
kpr. Józef Andrzejewski st. sierż. Henryk Rejchel
kpr. Józef Jasiński kpr. Michał Andrzejewski
kpr. Jan Rink kpr. Kazimierz Gawenda
kpr. Ryszard Kopytowski
szefowie mechaników st. majster wojsk. Władysław Sztul mł. majster wojsk. Adam Peimel

Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

  • 15 grudnia 1934 w wypadku pod Sokołowem zginęli por. pil. Józef Zacharewicz i por. obs. Bronisław Dubniewicz[32].
  • 23 marca 1936 w locie służbowym na samolocie Lublin R-XIII nr 56.26 w okolicach Jachcic zginęła załoga: ppor. obs. Józef Korsak i kpr. pil. Edward Szulc[9].

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

W 1928 na uzbrojeniu eskadry znajdowały się samoloty różnych typów m.in. Potez XV, Potez XXVII, Hanriot 28 i PWS-5[5]. W 1935 samoloty eskadry otrzymały kolejne numery: od 51T do 66T[32]. We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów Lublin R.XIII[33].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.
  2. Według Bauera i Polaka, w dniu 10 września eskadra dysponowała 3 samolotami typu R-XIII[24].
  3. Trzy samoloty R-XIIID przekazano do I/46 plutonu

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Pawlak 1991 ↓, s. 381.
  2. Pawlak 1989 ↓, s. 304.
  3. a b Pawlak 1982 ↓, s. 215.
  4. Sławiński 1983 ↓, s. 40.
  5. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 305.
  6. Sławiński 1983 ↓, s. 43.
  7. Pawlak 1989 ↓, s. 306.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 307.
  9. a b Pawlak 1989 ↓, s. 309.
  10. Pawlak 1989 ↓, s. 310.
  11. a b Pawlak 1989 ↓, s. 311.
  12. a b Sławiński historia ↓, s. 6.
  13. Ciechanowski 1982 ↓, s. 53.
  14. Koliński 1978 ↓, s. 94.
  15. Stachoń 1941 ↓, s. 1.
  16. Koliński 1986 ↓, s. 92.
  17. a b Pawlak 1982 ↓, s. 216.
  18. Pawlak 1991 ↓, s. 383.
  19. Pawlak 1982 ↓, s. 217.
  20. Pawlak 1991 ↓, s. 384.
  21. a b Pawlak 1991 ↓, s. 385.
  22. Pawlak 1991 ↓, s. 385-386.
  23. a b Pawlak 1991 ↓, s. 386.
  24. Bauer i Polak 1983 ↓, s. 335.
  25. Pawlak 1991 ↓, s. 386-387.
  26. Pawlak 1982 ↓, s. 218.
  27. a b Pawlak 1991 ↓, s. 387.
  28. Pawlak 1991 ↓, s. 387-388.
  29. Pawlak 1982 ↓, s. 219.
  30. Pawlak 1989 ↓, s. 304-311.
  31. Pawlak 1991 ↓, s. 381-383.
  32. a b Pawlak 1989 ↓, s. 308.
  33. Pawlak 1991 ↓, s. 388.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]