49 Huculski Pułk Strzelców

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 49 Huculskiego Pułku Piechoty. Zobacz też: 49 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 49.
49 Huculski Pułk Strzelców
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Huculski
Tradycje
Święto 19 lipca
Rodowód 15 Pułku Strzelców Polskich
40 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych
Dowódcy
Pierwszy płk franc. Thiery
Ostatni ppłk dypl. Karol Hodała
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Kołomyja
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 11 Karpacka Dywizja Piechoty
Bitwa o granice 1920.png

49 Huculski Pułk Strzelców (49 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował do września 1939 roku w Kołomyi[1]. W 1939 roku walczył w składzie 11 Karpackiej Dywizji Piechoty[2].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Bitwa pod brodami 1920.png

Pułk powstał na bazie 15 Pułku Strzelców Polskich Armii Polski we Francji gen. Józefa Hallera, składał się w większości z ochotników pochodzących z Huculszczyzny. We wrześniu 1919 roku został przemianowany na 40 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych, a w marcu 1920 roku na 49 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

W okresie międzywojennym 49 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr VI w Kołomyi, wchodząc w skład 11 Dywizji Piechoty[3].

W niedzielę 12 lipca 1925 roku, w trakcie obchodów święta pułku, został poświęcony i oddany do użytku stadion sportowy. Przecięcia wstęgi dokonał dowódca Okręgu Korpusu Nr VI, generał dywizji Mieczysław Linde. Stadion został zbudowany dzięki staraniom dowódcy jednostki, pułkownika Bernarda Monda przez pluton pionierów pod dowództwem porucznika Schuberta. Stadion posiadał boisko sportowe z trybuną na 1000 miejsc, bieżnię o długości 400 metrów, tor szturmowy, tor szermierczy, rzutnię granatów, skocznie i plac do ćwiczeń gimnastycznych wolnych z przyrządami[4]. W następnych latach stadion otrzymał imię Bernarda Monda[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 49 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[7].

12 kwietnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych nadał I batalionowi nazwę „huculski batalion Legionów Polskich”[8], na pamiątkę walk kompanii Hucułów pod dowództwem kapitana Szarauca w Karpatach, w składzie Legionów Polskich.

4 marca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych nadał jednostce nazwę „49 Huculski Pułk Strzelców” oraz „zarządził noszenie przez żołnierzy całego pułku kapelusza huculskiego”[9]. W tym samym miesiącu na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony podpułkownik Władysław Ziętkiewicz, a na stanowisko I zastępcy dowódcy podpułkownik dyplomowany Czesław Kopański. Ponieważ podpułkownik Ziętkiewicz został czasowo zatrzymany na dotychczasowej funkcji w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie, obowiązki dowódcy jednostki pełnił podpułkownik Kopański. W styczniu 1939 roku, w Warszawie, podpułkownik Kopański przekazał obowiązki dowódcy oddziału podpułkownikowi dyplomowanemu Karolowi Hodale[10].

Kampania wrześniowa[edytuj]

Wiosną 1939 roku pułk został jednostką administracyjną i mobilizującą dla I i II Huculskiego Batalionu ON.

W I rzucie mobilizacji powszechnej pułk sformował Kompanię Kolarzy Nr 62 i Kolumną Taborową Parokonną Nr 610 dla 11 Karpackiej Dywizji Piechoty oraz własny Batalion Marszowy.

Huculscy strzelcy[edytuj]

Strzelec 49 HPS w 1938 roku
Korpusówka pułków huculskich

Dowódcy pułku:

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Podoficerowie i podchorążowie rezerwy:

Obsada personalna we wrześniu 1939[16]

  • dowódca - ppłk dypl. Karol Hodała
  • I adiutant - kpt. Wiesław Cygański
  • II adiutant - por. rez. Lazur
  • oficer informacyjny - NN
  • oficer łączności – por. Stanisław Bystrzanowski/ ppor. Aleksander Derulski
  • kwatermistrz - kpt. Stanisław Jaworski
  • oficer płatnik - kpt. Ignacy Tomaszewski
  • oficer żywnościowy - NN
  • naczelny lekarz - kpt. lek. Piotr Frączek
  • kapelan - kpt. rez. ks. Wojciech Kośmider
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Tadeusz Paczkowski/ por. Dominik Dawidowicz
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Władysław Biliński
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Kazimierz Buryło
  • dowódca kompanii gospodarczej - kpt. Witalis Karnbaum
  • dowódca plutonu pionierów - por. Zdzisław Michowicz
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - NN
  • I Huculski Batalion Legionów Polskich - mjr Eugeniusz Lityński
  • adiutant batalionu - ppor. Edmund Szczot
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Franciszek Andrejczyk
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Mijakowski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Piotr Osica
  • dowódca 1 kompanii cekaemów - kpt. Marian Kozicki
  • dowódca II batalionu- mjr Michał Łapiński
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Stanisław Leś
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Jan Lewicki
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej –por. Ferdynand Frydel
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. Eugeniusz Neuberg
  • dowódca 2 kompanii cekaemów - por. Tadeusz Pawulski
  • dowódca III batalionu - mjr Mieczysław Stecewicz
  • adiutant batalionu - NN
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - kpt. Mieczysław Antonów
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. rez. Ignacy Szwejkowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Włodzimierz Lewicki
  • dowódca 3 kompanii cekaemów - kpt. Marian Wiszniewski

Działania zbrojne[edytuj]

Pułk we wrześniu 1939 wchodził w skład 11 Karpackiej Dywizji Piechoty, bronił pozycji na linii Wisłoki, Wisłoka oraz Sanu.

1 września 49 pułk został detaszowany do 53 Pułku strzelców, gdzie następnie oba pułki już w składzie 11 Karpackiej Dywizji Piechoty walczyły w zgrupowaniu Armii Karpaty.

10 września w miejscowości Błażowa wchodzący w skład pułku pluton pod dowództwem ppor. Edmunda Szczota w zasadzce napadł na kolumnę samochodów eliminując z niej 11 członków sztabu niemieckiego oraz zdobywając na nieprzyjacielu rozkazy i ważne plany działania.

Podczas przebijania się zgrupowania z Przemyśla do Lwowa 14 września pułk ten wraz z 53 pułkiem strzelców, w nocnej akcji opodal Sądowej Wiszni zaatakował przy użyciu bagnetów sztab i jeden z batalionów doborowego niemieckiego pułku zmotoryzowanego SS-Standarte Germania (jeden z trzech pułków Waffen SS w 1939 - obok SS-Leibstandarte Adolf Hitler i SS-Standarte Totenkopf) i rozbił je w ciągu niecałej pół godziny[17].

19 września 1939 część oddziału dotarła do Lwowa a następnie kapitulowała przed Armią Czerwoną.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[18].

Armia karpaty 1939.png Jaworow 1939.png

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
Sztandar, ufundowany przez ludność Kołomyi i Pokucia wreczył pułkowi marszałek Józef Piłsudski w Kołomyi 18 września 1922 roku[2].

Odznaka pamiątkowa
8 listopada 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 49 pp[19]. Odznaka o wymiarach 39x39 mm ma kształt krzyża. Na górnym ramieniu, emaliowanym żłobkowo na czerwono, nałożona miniatura orła wojskowego, na bocznych ramionach pokrytych białą emalią wpisano nazwy pól bitewnych z roku 1920 „CHORUPAŃ” i „MŁAWA”, na dolnym pokrytym niebiesko biało czerwoną emalią - miniatura odznaki 18 DP. Środek odznaki stanowi okrągła tarcza w otoku wieńca laurowego pokryta granatową emalią, na której wpisano numer 49. Pola między ramionami wypełniają złote promienie. Oficerska - trzyczęściowa, wykonana w srebrze, na rewersie numerowana. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[20].

Barwy i umundurowanie
Głównymi elementami ubioru żołnierzy 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w tym 49 pułku strzelców był kapelusz huculski, pióra do rogatywki garnizonowej, peleryna typu podhalańskiego oraz emblemat. W przypadku różnych ważnych rocznic i wizyt w mundurach pułku huculskiego występował również Batalion Stołeczny (kompania reprezentacyjna). W porównaniu do strzelców podhalańskich w orkiestrze pułku huculskiego nie było dudziarzy.

Od 1937 roku żołnierze pułku nosili do munduru kapelusze huculskie[21].

Święto pułku Jako święto pułku został wyznaczony dzień 19 lipca[22]. W 1938 sejmik powiatu kołomyjskiego podjął uchwałę postanawiając, iż święto pułkowe Huculskiego Pułku Strzelców będzie świętem szlachty zagrodowej Pokucia[23].

Przypisy

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 89.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 98.
  3. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  4. „Polska Zbrojna” Nr 199 z 22 lipca 1925 r. s. 4.
  5. Adam Adrian Ostanek, Garnizon Kołomyja w latach 1919-1939, [w:] Kołomyja, Pokucie i Huculszczyzna w II Rzeczypospolitej. Wybrane zagadnienia, red. A.A. Ostanek, A. Smoliński, Warszawa 2017, s. 119.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
  8. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z dnia 12 kwietnia 1937 roku, poz. 42.
  9. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z dnia 4 marca 1938 roku, poz. 24.
  10. Czesław Kopański, Relacja kwatermistrza Armii „Pomorze” Wrzesień 1939 rok, sporządzona w Londynie 12 grudnia 1961 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.25/C.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 120.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 190.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 202.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 206.
  15. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  16. Kurus 2017 ↓, s. 68.
  17. Według płk. B. Prugar-Ketlinga w artykule Bronisław Prugar-Ketling. Działania 11 Karpackiej Dywizji Piechoty - wrzesień 1939. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3, s. 257-258, 1957. Warszawa: Wydawnictwo MON. 
  18. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  19. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 31 z dnia 8 listopada 1928 roku, poz. 338.
  20. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 89-91.
  21. Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 103.
  22. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z dnia 19 maja 1927 roku.
  23. Huculski Pułk Strzelców przyjacielem szlachty zagrodowej Pokucia. „Pobudka”. 16, s. 7, 15 sierpnia 1938. 

Bibliografia[edytuj]

  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • St. Komornicki, Z. Bielecki, W. Bigoszewska, A. Jońca: Barwa i broń Wojska Polskiego 1939-1945, Barwa i broń, Warszawa 1990.
  • Wojciech B. Moś, Strzelcy Podhalańscy 1918-1939, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1989, ​ISBN 83-03-02544-9​, s. 59-63.
  • Bronisław Prugar-Ketling, "Aby dochować wierności".
  • Adam Adrian Ostanek: VI Lwowski Okręg Korpusu w dziejach wojskowości polskiej w latach 1921-1939. Warszawa: NERITON, 2013. ISBN 978-83-7543-286-2.
  • Adam Adrian Ostanek: Garnizon Kołomyja w latach 1919-1939, [w:] Kołomyja, Pokucie i Huculszczyzna w II Rzeczypospolitej. Wybrane zagadnienia, red. A.A. Ostanek, A. Smoliński, Warszawa 2017.
  • [red.]Bronisław Prugar-Ketling: Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 8311065063.
  • Aleksander Smoliński, Ciekawe dzieje barwy 49 Huculskiego Pułku Strzelców z lat 1937 – 1939, Pro memoria, styczeń 2004.
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-87-3​, s. 39.
  • lista nazwisk związanych z pułkiem, [1]
  • Adam Kurus: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918-1939. 11 Karpacka Dywizja Piechoty.. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2017. ISBN 978-83-7945-603-1.