4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 4 Kujawskiego Pułku Artylerii Lekkiej. Zobacz też: 4 Pułk Artylerii Lekkiej.
4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 28 czerwca 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Kujawski
Tradycje
Święto 4 lipca[1]
Nadanie sztandaru 19 czerwca 1938
Kontynuacja 4 Pułk Artylerii Mieszanej
Dowódcy
Pierwszy mjr Władysław Jaxa-Rożen
Ostatni ppłk Józef Pyrek
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Inowrocław[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 8 Grupa Artylerii
4 Dywizja Piechoty

4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej (4 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Ofensywa 4lipca1920.png

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

28 czerwca 1919 generalny inspektor artylerii nakazał rozformować 3 i 11 pułki artylerii polowej, a w ich miejsce utworzyć 4 pułk artylerii polowej[3]. Dotychczasowe pułki zostały zorganizowane w grudniu 1918 w Jarosławiu (3) i Przemyślu (11).

Pułk przemyski dowodzony przez mjr. Mariana Zarzyckiego wywodził się z baterii przemyskiej sformowanej 1 listopada, która uczestniczyła w walkach o Przemyśl (10 listopada Ukraińcy zajęli Przemyśl, w czasie trzydniowych działań bateria odbiła miasto).

Pułk jarosławski dowodzony przez mjr. Władysława Jaxa-Rożena swój początek wziął z baterii jarosławskiej, która wzięła udział w walkach w dniu 21 listopada (w sile plutonu). Dzięki jego wsparciu udało się zdobyć most na Sanie, opanować wieś Surochów oraz odbić wieś Ustrzyki (tam zdobyto pociąg towarowy z dwiema 100 mm haubicami austriackimi ustawionymi na platformach.

22 listopada 1918 w Chyrowie utworzono improwizowany pociąg pancerny „Kozak”. W styczniu 1919 w Sanoku z załogi pociągu utworzono 4 baterię 3 pułku artylerii polowej.

Walki o granice[edytuj | edytuj kod]

Boje o niepodległość i granice Rzeczypospolitej w latach 1918–1920 rozpoczęły formowane sukcesywnie baterie.Ich chrztem bojowym były walki z wojskami ukraińskimi pod Przemyślem. Od marca do lipca 1919 walczyły one pod Samborem, Lwowem, Drohobyczem i Czortkowem, jesienią zaś nad Horyniem. W kwietniu 1920 pułk uczestniczył w wyprawie kijowskiej, walcząc pod Korosteniem. Przerzucony na Białoruś wspierał ogniem oddziały 4 Dywizji Piechoty pod Mińskiem i Bobrujskiem. Po lipcowych bojach odwrotowych nad Berezyną, Świsłoczą, Szczarą, pod Słonimiem i nad Bugiem 4 pap bronił w sierpniu Warszawy i Włocławka. We wrześniu działał na froncie południowym walcząc w rejonie Żółkwi, Lwowa i Rohatyna, a w pościgu za nieprzyjacielem osiągnął Słucz.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

4 DP w 1938

Garnizonem 4 pułku artylerii stał się od 15 listopada 1921 roku Inowrocław.

7 września 1924 roku z udziałem Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Władysława Sikorskiego odbyła się ceremonia poświęcenia kamienia węgielnego pod pomnik poległych bohaterów Pułku połączona z pięcioleciem istnienia oddziału oraz świętem jednostki[4].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 4 pułk artylerii polowej na 4 pułk artylerii lekkiej[5].

7 listopada 1936 roku Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom 4 pal w Inowrocławiu nazwę „Koszary imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego”[6] (zob. kult Józefa Piłsudskiego).

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[7].

Kampania 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 4 DP

Mobilizacja

Z uwagi na zagrożenie nagłym atakiem niemieckim na obszar tzw. "korytarza pomorskiego" jednostki nadgraniczne OK VIII sformowały jednostki osłonowe, wśród nich oddziały toruńskiej 4 Dywizji Piechoty. 28 czerwca 1939 roku 4 pułk artylerii lekkiej dla wsparcia pododdziałów 67 pułku piechoty w rejonie Brodnicy wysłał koleją w ten rejon 5 baterię haubic. Bateria stacjonowała we wsi Małki, do 20 sierpnia. Następnie po dokonaniu mobilizacji koni i wozów osiągnęła nocą 22/23 sierpnia wieś Piecewo koło Jabłonowa. Od 24 sierpnia została przydzielona do batalionu II/63 pp prowadząc działania osłonowe mobilizacji i koncentracji oddziałów 4 DP i Grupy Operacyjnej "Wschód". W połowie sierpnia sformowano o stanach wojennych pułkowy pluton topograficzno-ogniowy i 22 sierpnia wyjechał w okolice Jabłonowa, celem przygotowania topograficznego rejonu stanowisk ogniowych pułku[8]. Większa część 4 pal podjęła w ramach mobilizacji alarmowej w grupie "niebieskiej" w dniach 24-26 sierpnia mobilizację organicznych pododdziałów pułku i 804 kolumny taborowej i 801 warsztatu taborowego[9]. Natychmiast po mobilizacji wyżej wymienionych pododdziałów nie czekając na mobilizację powszechną 28 sierpnia zmobilizowano baterię marszową 4 pal. Część pododdziałów mobilizowana była poza koszarami w Inowrocławiu we wsiach: Latkowo - dowództwo I dywizjonu, Dalkowo - 1 bateria, Więcławice - 2 bateria, Szadłowice - 3 bateria, Balczewo - 6 bateria i Marulewy - 8 bateria. Brakowało radiostacji, a wozy taborowe konne były słabej jakości.

Działania bojowe

26 sierpnia 1939 roku wieczorem 4 pal wymaszerował z Inowrocławia marszami nocnymi dotarł do lasów na południe od Wąbrzeźna rano 29 sierpnia. Nocnym marszem 29/30 sierpnia dowództwo pułku dotarło do folwarku Góralki, dywizjony I i III osiągnęły lasy na wschód od gajówki Górale, II dywizjon do rejonu Jabłonowa. W dniu 30 sierpnia rozpoznawano przyszłe s.o. i punkty obserwacyjne, a pluton topograficzno-ogniowy założył sieć topograficzno-geodezyjną dla 4 pal, 4 dac i przyłączył sieć dywizjonu I/2 pac. Nocą 30/31 sierpnia dywizjony 4 pal zajęły s.o. jak do walki w rejonie miejscowości Górale I dywizjon, w rejonie Jabłonowa jako wsparcie OW "Jabłonowo" - 208 pp. 31 sierpnia III dywizjon zajął s.o. jako wsparcie OW "Brodnica" kolejno bateriami w pobliżu wsi Cielęta, Zbiczo i Żmijno.

Od 1 września 1939 pułk wzmacniał polską obronę na linii jezior brodnickich i Drwęcy. Aktywnie działał w tym dniu jedynie I/4 pal ostrzeliwując na żądanie piechoty 208 pp wskazane cele. Nocą 1/2 września I/4 pal wykonał marsz nocny do rejonu Rywałd Szlachecki i Królewski. 2 września II/4 pal oddał kilka salw bateryjnych do pojawiających się i rozpoznających pozycje niemieckich pojazdów pancernych. Stanowiska 6 baterii zostały zaatakowane przez niemiecki samolot, utracono 6 koni, a II dywizjon był ostrzeliwany przez artylerię niemiecką ogniem nękającym. W godzinach wieczornych w wyniku trafienia w jedną z obsług poległo kilku kanonierów, a kilku odniosło rany w 5 baterii. II/4 pal ponownie był ostrzeliwany przez niemieckie samoloty. Przed wieczorem 4 bateria wspierała ostrzałem skutecznie obronę kompanii 14 pp za rzeką Osa. II dywizjon kilkakrotnie wykonał ognie zaporowe na atakujące oddziały niemieckie uniemożliwiając przerwanie obrony piechoty. Stanowiska III dywizjonu były atakowane przez lotnictwo niemieckie, utracono kilka koni. I/4 pal po dotarciu w swój rejon ostrzelał kilkoma salwami Mełno. W wyniku nalotu na I dywizjon, 1 bateria utraciła taczankę telefoniczną, dwóch rannych kanonierów i utraciła 2 konie. 1 i 2 września dywersanci kilkakrotnie dokonali uszkodzeń linii telefonicznych. Nocą 2/3 września żołnierze 7 baterii haubic wykryli i zlikwidowali dywersyjną stację sygnalizacji świetlnej w pobliżu Brodnicy. 9 bateria haubic nocą wspierała obronę batalionu ON "Brodnica". 3 września w godzinach popołudniowych I/4 pal wspierał natarcie 63 pp mającego na celu odbicie Mełna. Skuteczne wsparcie umożliwiło odbicie miejscowości z rąk niemieckich[10]. Oddziały niemieckiej piechoty kontratakowały przy bardzo silnym wsparciu artylerii. 1 bateria dzięki posiadaniu dwóch radiostacji zapewniła ciągłe wsparcie piechoty, inne baterie utraciły łączność telefoniczną po kilkunastu minutach od ostrzału artylerii niemieckiej i prowadziły mało efektywny ostrzał bez obserwacji "z mapy". II dywizjon haubic prowadził ostrzał niemieckich patroli pancerno-motorowych, po południu ostrzelał niemiecki pododdział pancerny próbujący zaskoczyć obronę 208 pp oraz ostrzeliwał inne cele wskazane przez piechotę. 4 bateria wspierała obronę nad rzeką Osą kompanii z batalionu ON "Grudziądz". O godz. 21.00 wykryte przez piechotę zgrupowanie niemieckiej piechoty i czołgów zostało ostrzelane przez II/4 pal w lesie Pońkówko, baterie haubic dywizjonu wystrzeliły po kilkaset pocisków do celu. Z uwagi na załamanie się obrony 4 DP, na rozkaz gen. bryg. Mikołaja Bołtucia 4 pal wycofał się: dowództwo pułku i I/4 pal do dworu Wronie, II/4 pal do Pustej Dąbrówki, a III/4 pal (bez 9 baterii) do Dębowej Łąki. Na s.o. w rejonie Brodnicy pozostała 9 bateria. Kolejnej nocy 4/5 września dowództwo 4 pal i I dywizjon armat przemaszerowały za rzekę Drwęce w pobliżu jeziora Okunin. II dywizjon haubic przemaszerował za rzekę Drwęcę w rejon folwarku Półwiesk. III dywizjon haubic również dołączył do pułku w rejonie wsi Zieleniec. 9 bateria wraz z OW "Brodnica" wykonała nocny marsz do rejonu Rypin, Borzymin, Dzierzno. Kolejnej nocy 5/6 września pułk dalej maszerował a odpoczywał w dzień osiągając: dowództwo 4 pal z I i III dywizjonami przez Toruń most na Wiśle, do lasów na południe od miasta w rejonie leśniczówki Kuchnia. II dywizjon wraz z 208 pp do rejonu Kikół, Konotopie, a 9 bateria do miejscowości Jastrzębiec na północ od Lipna. 6 września z magazynów w Toruniu uzupełniono brakujący lub utracony sprzęt i wyposażenie i uzupełniono amunicję. Dalsze przemieszczanie się podjęto kolejnymi nocami i tak 6/7 września dowództwo 4 pal i I/4 pal do gajówki Lisionki, II/4 pal i 9/4 pal w kierunku Włocławka, a III/4 pal do gajówki Józefina w lesie Brzezie. W rejonie Szpetela II/4 pal i 9/4 pal uzupełniły amunicję. Nocą 7/8 września 4 pal całością sił przemaszerował przez Włocławek w kierunku Kutna. Osiągając las na północ od Kruszyna, tu nastąpiło połącznie się całego pułku. O świcie 9 września 4 pal osiągnął rejon folwarku Bilno. I/4 pal wykonał dalszy marsz w kolumnie 63 pp przez Kutno do rejonu na południe od miejscowości Kaszewy. II/4 pal przez Lubień pomaszerował do miejscowości Dąbrowice, a III/4 pal do lasu Kukiełka. Po minięciu Kutna 10 września na maszerujące oddziały 4 pal lotnictwo niemieckie wykonało naloty w jego wyniku wszystkie dywizjony poniosły straty w koniach, a 3 bateria oraz kolumna amunicyjna I dywizjonu straty osobowe w poległych i rannych[11]. Po uporządkowaniu pododdziałów kontynuowano marsz docierając do folwarku Sieraków - dowództwo 4 pal, Wojszyce-Szewce I/4 pal z 63 pp, dwór Ruszki II/4 pal z 14 pp, Kaszewy Kościelne III/4 pal bez 7 baterii z 67 pp, 7/4 pal wraz batalionami ON. Maszerujący na czele głównej kolumny 4 DP po przeprawieniu się przez Bzurę o świcie 11 września wszedł w styczność bojową z piechotą niemiecką 63 pp. Uderzył na stanowiska obronne niemieckiego 20 pp z 10.DP w rejonie wsi Borówek, a następnie dwukrotnie na Bielawy, wsparcia udzieliła mu początkowo tylko 2 bateria, z uwagi na trudności w przeprawie przez uszkodzony most na Bzurze. A następnie dywizjony I/4 pal i III/4 pal wspierały 63 pp i I/67 pp podczas dalszych walk o Bielawy i Walewice. 3 bateria wsparła I batalion 67 pp w walce o opanowanie wsi Gosławice-Psary. II/4 pal wraz z 7 baterią, która dołączyła do niego wsparł natarcie 14 pp w trakcie walk o przeprawy na Bzurze w rejonie Soboty i Walewic, a także podczas zdobycia obu tych miejscowości. W trakcie walk strzelająca z odkrytych stanowisk 4 bateria poniosła straty 3 poległych i 4 rannych z obsługi p.o., a w 6 baterii został ranny jej dowódca por. Wojciechowski. Całodzienny bój 14 pp wzmocnionego batalionem ON "Brodnica" oraz przydzieloną artylerią tj. II/4 pal i 7/4 pal doprowadził do opanowania okolice folwarków Przesławice i Piotrowice, a do wieczora rejon wsi Stanisławów, Władysławów, Sapy. W nocy III/4 pal przemieścił się za 67 pp do lasu w rejonie wsi Rulice, II/4 pal w rejonie Brzostowic, a I/4 pal w folwarku Psary. Ok. godz.19 14 pp przystąpił do natarcia nocnego w kierunku Głowna po opanowaniu Sap i Trzebieszewa z uwagi na brak wsparcia artyleryjskiego ze strony II/4 pal, natarcie wstrzymano, linie łączności dywizjonu zostały przecięte przez niemieckich spadochroniarzy i dywersantów. Ostatecznie natarcie całej 4 DP zostało odwołane. Rozkazem dowódcy GO gen. bryg. Mikołaja Bołtucia, 4 DP wraz z nią 4 pal nocą 12/13 września wycofał się na północny brzeg rzeki Bzura i wraz z dywizją zajął stanowiska obronne[12]. W dniu 13 września po wycofaniu się 4 pal odpoczywał i prowadził sporadyczny ostrzał oddziałów niemieckich podchodzących nad Bzurę, 8 bateria stoczyła pojedynek artyleryjski z niemiecką artylerią. Wieczorem przegrupował się do rejonu Zduny, Parcele, skąd miał wesprzeć od rana 14 września natarcie grupy uderzeniowej 4 DP. O godz. 8.00 14 września grupa uderzeniowa 4 DP w składzie 67 pp i I/14 pp ze wsparciem bezpośrednim II/4 pal i III/4 pal podjęła natarcie w kierunku Łowicza. Dowództwo grupy artylerii ogólnego wsparcia sprawował ppłk Pyrek z podległymi mu dywizjonami I/4 pal, 4 dac i I/2 pac. Grupa uderzeniowa wraz zmieniającymi stanowiska ogniowe obydwoma dywizjonami haubic 4 pal, przekroczyła rzekę Bzurę zajęła Bocheń i Ostrów i wykonała natarcie na wsie Lisiewice, Dąbkowice Górne i Dąbkowice Dolne. Ostrzał oddziałów niemieckich dywizjony prowadziły ze stanowisk ogniowych pod Bocheniem, a następnie II/4 pal z rejonu wsi Gutnia. Przy wsparciu haubic obu dywizjonów po południu zdobyto wsie Pilaszków i Jamno. Ostrzeliwano niemiecką piechotę, która wykonała kontratak i wieczorem wsparto odwodowy batalion ON "Jabłonowo", który odbił utracony teren. Walki nocne pozwoliły 67 pp i batalionom: I/14 pp, ON "Jabłonowo" zdobyć wzgórze 117,4 koło Dąbkowic. Nocą 14/15 września dywizjony II i III wraz ze zgrupowaniem uderzeniowym 4 DP wycofały się powtórnie za Bzurę. 15 września dowództwo 4 pal wraz z III/4 pal stacjonowało w Zdunach Kościelnych jako odwód artyleryjski 4 DP. Od godzin południowych II/4 pal na s.o. w rejonie Bogorii wspierał 14 pp, a I/4 pal stanowił wsparcie 63 pp w odpieraniu niemieckich natarć na stanowiska 4 DP na północnym brzegu Bzury. Wieczorem III/4 pal wraz z 63 pp został oddany do dyspozycji dowódcy 16 DP. 16 września od godz.6.00 4 pal bez III dywizjonu, wspierał obronę 14 pp przed natarciem niemieckiej 24.DP, która sforsowała Bzurę i wyparła bataliony ON i 14 pp z Urzecza i Strugienickiego Młyna. W boju tym wyróżniła się 5 bateria strzelając ogniem na wprost do niemieckiej piechoty, ponosząc przy tym straty osobowe w poległych i rannych. W rejonie zagrożonych stanowisk 4 baterii został ciężko ranny mjr Falewicz, który poprowadził do kontrataku chwiejącą się kompanię strzelecką po śmierci jej dowódcy. Tego dnia III/4 pal wspierał w obronie 63 pp ze s.o. w rejonie miejscowości Sromów, a następnie jego kontratak. Ranny odniosło kilku oficerów dywizjonu, wśród nich dowódca 9 baterii haubic[13]. Nocą 16/17 września 4 pal wraz z jednostkami piechoty 4 DP podjął marsz odwrotowy od Bzury; dowództwo 4 pal dotarło poprzez Kiernozię do wsi Aleksandrów koło Sannik, I/4 pal dotarł do Kiernozi, II/4 pal Osmolin koło Kiernozi, a III/4 pal przemaszerował do miejscowości Błędów. Maszerujące po krótkim odpoczynku nadal dywizjony zostały zaatakowane przez duże zgrupowania lotnictwa niemieckiego, szczególnie ciężkie straty poniosły dywizjony I i II. Rozgromiony został przez dwukrotne naloty niemieckiego lotnictwa I dywizjon armat, rozbito całkowicie 3 baterię, zadano duże straty 1 i 2 baterii, pozostało w nich po 2 armaty. Pozostałości 1 baterii dołączyły do Zbiorowego pułku kawalerii Pomorskiej Brygady Kawalerii i podjęły z nim marsz do Bud Iłowskich w nocy 17/18 września. Zaginął dowódca I dywizjonu mjr Kopaczyński. II dywizjon haubic doprowadził do lasu Aleksandrów w 4 i 5 baterii po 3 haubice i kilka jaszczy. 8 bateria została dwukrotnie zbombardowana, poległo wielu artylerzystów i utracono 70 koni, zdołano zebrać tylko kilkunastu kanonierów i jedną haubicą i jaszczem dołączono do 9 baterii. Resztki III dywizjonu haubic ciągle bombardowane wycofały się w kierunku Wyszogrodu, dotarły do rejonu miejscowości Przejma. Tam do resztek III/4 pal dołączyła pozostałość 1 baterii. Zbiorcza bateria złożona z dwóch armat 1 baterii i dwóch haubic III dywizjonu prowadziła ostrzał niemieckich oddziałów oraz stoczyła pojedynek artyleryjski z niemiecką artylerią zajmującą s.o. na wschodnim brzegu Wisły, rannych zostało wielu artylerzystów, a wśród nich dowódca 1 baterii por. Wojciechowski. Po wystrzelaniu reszty amunicji zniszczono działa, a mjr Szczepański rozwiązał resztki zbiorczego dywizjonu, żołnierze w większości dostali się do niewoli. Resztki 2 baterii z dwoma armatami dołączyły do 4 baterii pomiarów artylerii, maszerujące pododdziały 18 września zostały zaatakowane przez niemieckie czołgi i uległy rozproszeniu, a armaty porzucono. Resztki 4 pal z pojedynczymi działonami podjęły marsz z pozostałością 4 DP w kierunku Przejmy, Iłowa i Bud Starych, o świcie 18 września rejonie dworu Ruszki działony wspierały potyczki piechoty 4 DP z patrolami niemieckimi. Ostatecznie dowódca 4 pal zebrał resztki pułku w rejonie Przejmy i po wystrzelaniu całej posiadanej amunicji na rozkaz gen. bryg. M. Bołtucia zniszczono pozostałe działa. Resztki pułku nocą 18/19 września podjęły marsz w kierunku Bzury, 19 września o świcie pod ostrzałem niemieckiej artylerii sforsowano pod Kamionem Bzurę. Część artylerzystów przedarła się do Puszczy Kampinoskiej[14]. W trakcie przedzierania w kierunku Warszawy i Modlina większość żołnierzy 4 pal dostała się do niewoli.

Kujawscy artylerzyści[edytuj | edytuj kod]

Święto 4 pal w Inowrocławiu - odsłonięcie popiersia Marszałka Józefa Piłsudskiego; 6 sierpnia 1935 r.
Święto 4 Pułku Artylerii Lekkiej w Inowrocławiu - żołnierski obiad
Artylerzyści 4 pal z Inowrocławia na Wawelu przed złożeniem wieńca na sarkofagu Marszałka Józefa Piłsudskiego
Artylerzyści z 4 Pułku Artylerii Lekkiej z Inowrocławia na Wawelu; lipiec 1936 r.
Porucznik art. Wirgiliusz Lemański[a], po promocji oficerskiej (1933 r.) wcielony do 4 pal. W kampanii wrześniowej dowódca plutonu artylerii piechoty 14 pp. Poległ dnia 10.09.1939 r. we dworze Ruszki.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 4 Kujawskiego Pułku Artylerii Lekkiej.
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[19][b]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Andrzej Czerwiński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Józef Droba
  • adiutant – kpt. Stefan Marian Greger
  • naczelny lekarz medycyny – por. lek. Mieczysław Kusto
  • lekarz weterynarii – mjr Stanisław Stebnicki
  • oficer zwiadowczy – kpt. Henryk Nadzieja-Nadija
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Franciszek Kopaczyński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Józef Lipart
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Władysław Jan Kowalczyk
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Janusz Krautforst
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Juliusz Karol Józef Pawełek
  • oficer żywnościowy – chor. Jan Węgrzyniak
  • dowódca plutonu łączności – por. Marian Barszczak
  • oficer plutonu – por. Jan Ambroży Ożga
  • dowódca szkoły podoficerskiej – por. kontr. Stefan Panczenko[c] *
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Hojer (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Łojko (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Józef Jan Trzaska-Durski (*)
  • dowódca I dywizjonu – mjr Stefan Rojewski
  • dowódca 1 baterii – p.o. por. Bronisław Stefan Wojciechowski
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Wrzesiński
  • dowódca 2 baterii – por. Wacław Chojna
  • dowódca plutonu – ppor. Piotr Jan Galant
  • dowódca II dywizjonu – mjr Kazimierz Falewicz
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Kubin
  • dowódca plutonu – ppor. Edward Lankamer
  • dowódca 6 baterii – kpt. kontr. Tadeusz Cytłanadze
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Łojko (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Zygmunt Menke
  • dowódca III dywizjonu – mjr Michał Marian Szczepański
  • dowódca 7 baterii – kpt. Jan Feliks Styczyński
  • dowódca plutonu – por. Jan Świeczkowski
  • dowódca 8 baterii – por. kontr. Stefan Panczenko (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Hojer (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Józef Jan Trzaska-Durski (*)
  • odkomenderowany – mjr dypl. Arkadiusz Mieczysław Oborski
  • na kursie – por. Sławomierz Łempicki
  • na kursie – por. Józef Marian Wojciechowski
Obsada personalna pułku 31 sierpnia 1939 roku
Dowództwo
  • dowódca - ppłk Józef Pyrek
  • adiutant - kpt. Stanisław Greger (do 16 IX 1939), ppor. rez. Zbigniew Knast[22]
  • oficer zwiadowczy - kpt. Henryk Nadija-Nadzieja (do 15 IX 1939 - zaginął)[23]
  • oficer obserwacyjny - por. Jan Świeczkowski
  • oficer łączności - por. Marian Barszczak
  • oficer broni - ppor. rez. Zbigniew Knast
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego - ppor. Jan Chodak, ppor. rez. Jan Płazak (od 1 IX 1939)[24]
I dywizjon
  • dowódca - mjr Franciszek Kopaczyński
  • adiutant dywizjonu - ppor. rez. Ludwik Pokrzywka
  • oficer zwiadowczy - ppor. Piotr Gallant[25]
  • oficer obserwacyjny - ppor. rez. Alfred Radomski[25]
  • oficer łączności - ppor. rez. Kazimierz Węgiel[25]
  • dowódca 1 baterii - por. Bronisław Wojciechowski
    • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Wilhelm Kamiński[25]
    • oficer ogniowy - ppor. rez. Zbyszko Tuchołka [25]
  • dowódca 2 baterii - por. Wacław Chojna-Horodyński[25]
    • oficer zwiadowczy - ppor. Edward Filochowski [25]
    • oficer ogniowy - ppor. rez. Czesław Zabłocki[25]
  • dowódca 3 baterii - por. Sławomir Łępicki
    • oficer zwiadowczy - por. rez. Tadeusz Czekanowski[25]
    • oficer ogniowy - ppor. rez. Walery Żurek[25]
  • dowódca kolumny amunicyjnej - ppor. rez. Czesław Mieloch[25]
II dywizjon
  • dowódca - mjr Kazimierz Falewicz (do 16 IX 1939), kpt. Stanisław Greger[22]
  • adiutant dywizjonu - ppor. Władysław Menke
  • oficer zwiadowczy - por. rez. Stanisław Chrempiński [25]
  • oficer obserwacyjny -
  • oficer łączności -
  • dowódca 4 baterii - ppor. Jan Łojko
    • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Roman Stasiński[25]
    • oficer ogniowy - ppor. Henryk Ostrowski[25]
  • dowódca 5 baterii - por. Stanisław Kubin
    • oficer zwiadowczy - ppor. Edward Lankamer[25]
    • oficer ogniowy -
  • dowódca 6 baterii - por. Józef Wojciechowski
    • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Bronisław Juchniewicz[25]
    • oficer ogniowy - ppor. Ernest Juraszek[25]
  • dowódca kolumny amunicyjnej -
III dywizjon
  • dowódca - mjr Michał Szczepański
  • adiutant dywizjonu - ppor. Jerzy Hoyer
  • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Kazimierz Cieślewicz[25]
  • oficer obserwacyjny - ppor. rez. Józef Kasprowicz[25]
  • oficer łączności - ppor. rez. Stefan Walterbach [25]
  • dowódca 7 baterii - kpt. Jan Styczyński
    • oficer zwiadowczy -
    • oficer ogniowy - ppor. rez. Józef Przygodziński[25]
  • dowódca 8 baterii - por. Jan Ożga
    • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Stefan Samoliński [25]
    • oficer ogniowy - ppor. Walenty Zawodny[25]
  • dowódca 9 baterii - ppor. Kazimierz Trzaska-Durski (do 16 IX 1939), ppor. Jerzy Hoyer
    • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Bogdan Korzeniowski[25]
    • oficer ogniowy -
  • dowódca kolumny amunicyjnej - ppor. rez. Stefan Fajutowski [25]

Jednostki zmobilizowane przez 4 pal:

  • kolumna taborowa parokonna nr 804
  • warsztat taborowy parokonny nr 801
  • samodzielny patrol meteorologiczny nr 4.
  • Oddział Zbierania Nadwyżek 4 pal - kpt. Janusz Krautforst
  • bateria marszowa 4 pal - p.o. ppor. rez. Władysław Sroczyński (od 4 IX por. rez. Witold Dłuski)

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[26]

Order Virtuti Militari
ogn. Jan Baj
mjr Włodzimierz Dembiński
st. ogn. Stanisław Denasiewicz
kpt. Władysław Gąsior
por. Franciszek Guzik
por. Józef Kaiser
kpt. Kohutnicki
chor. Edward Kwitowski
mjr Maksymilian Landau
kpt. Zygmunt Lewandowski
kpr. Jan Lacek[27] (plut. Jan Łacyk)
plut. Jan Nikel
kpt. Karol Pasternak
kpt. Szczepan Pilecki
por. Józef Pyrek
mjr Tadeusz Rawski
płk Witold Roszkowski
ogn. Franciszek Siekaniec
ogn. Józef Wawrzaszek
ogn. Antoni Żyromski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

10 grudnia 1937 Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru dla 4 pułku artylerii lekkiej[28]. 19 czerwca 1938 w Toruniu[29] marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Inowrocławia. Brak jest wiadomości o wrześniowych i dalszych losach sztandaru[30].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Inowrocławia,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 4 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Włocławek 16.VIII.1920”,
  • na dolnym – „Przemyśl 10.XI.1918”,
  • na lewym – „Rohatyn 11.IX.1920”,
  • na prawym – „Radzymin 15.VIII.1920”[28].
Odznaka pamiątkowa

30 czerwca 1926 roku minister spraw wojskowych zatwierdził odznakę pamiątkową 4 pułku artylerii polowej[31]. Odznaka o wymiarach 40x33 mm ma kształt srebrnej podkowy opartej na dwóch skrzyżowanych złocistych lufach armatnich i otoczonej srebrnym oksydowanym wieńcem laurowym. Wewnątrz podkowy na tle cynobrowej emalii umieszczono numer pułku „4”. Nad podkową umieszczono złocisty granat z płomieniem. Na skrzyżowaniu luf pocisk, na który na emaliowanej wstędze w kolorze zielono czarnym wpisano daty i inicjały „1918 PAP 1920” (w wersjach późniejszych „PAL”). Nad lufami, na tle wieńca, skrzyżowana szabla i wycior armatni. Odznaka oficerska, czteroczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, pocisk mocowany na 2 nity. Wykonawcą odznak był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[32]. Dla szeregowych zawodowych i niezawodowych przewidziano odznakę wykonaną całkowicie z białego metalu i bez emalii. 12 lutego 1929 minister spraw wojskowych zatwierdził regulamin odznaki pamiatkowej 4 pap[33].

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Święto pułkowe: 4 lipca. Od 1988 odbywały się rokrocznie w Inowrocławiu zjazdy w obiektach 56 pułku śmigłowców bojowych zaś od 1992 w Kołobrzegu w obiektach 4 pułku artylerii. 11 listopada 1992 byli żołnierze 4 pułku artylerii lekkiej przekazali swoje tradycje 4 pułkowi artylerii w Kołobrzegu.

Imię pułku nosiło Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Por. art. Wirgiliusz Lemański - urodzony 27.11.1910 r. Absolwent Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu (X promocja). Podporucznik z dniem 15.08.1933 r., porucznik z dniem 19.03.1937 r. Oficer 4 pułku artylerii lekkiej i 14 pułku piechoty. Poległ w dniu 10.09.1939 r. pod dworem Ruszki od odłamków bomby lotniczej. Pochowany początkowo w Wyrowie, obecnie spoczywa na cmentarzu parafialnym w Strzelcach. Pośmiertnie awansowany do stopnia kapitana artylerii i odznaczony Krzyżem Walecznych (Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 23.04.1948 r. - Dz. Pers. NW PSZ nr 3 z 15.05.1948 r.).
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[20].
  3. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 25.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 233.
  3. Landau i Tabiszewski 1929 ↓, s. 12.
  4. Polska Zbrojna” Nr 247 z 9 września 1924 roku, s. 2.
  5. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  6. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 7 listopada 1936 roku, poz. 191.
  7. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  8. Zarzycki 1995 ↓, s. 20-21.
  9. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 259.
  10. Zarzycki 1995 ↓, s. 22-25.
  11. Zarzycki 1995 ↓, s. 26-27.
  12. Saja 2005 ↓, s. 79-83.
  13. Zarzycki 1995 ↓, s. 28-31.
  14. Zarzycki 1995 ↓, s. 32-34.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 145.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422.
  17. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. XVI, XXI, 180, 697.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 81.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 723–724.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  22. a b Zarzycki 1995 ↓, s. 31.
  23. Zarzycki 1995 ↓, s. 30.
  24. Zarzycki 1995 ↓, s. 23.
  25. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Zarzycki 1995 ↓, s. 40-42.
  26. Landau i Tabiszewski 1929 ↓, s. 24.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 29 z 23 lipca 1921 roku, s. 1188.
  28. a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 225.
  29. Satora 1990 ↓, s. 278.
  30. Satora 1990 ↓, s. 279.
  31. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 17 z 30 czerwca 1926 roku, poz. 174.
  32. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 233-234.
  33. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 lutego 1929 roku, poz. 32.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]