4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 4 Kujawskiego Pułku Artylerii Lekkiej. Zobacz też: 4 Pułk Artylerii Lekkiej.
4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 28 czerwca 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Kujawski
Tradycje
Święto 4 lipca[1]
Nadanie sztandaru 19 czerwca 1938
Kontynuacja 4 Pułk Artylerii Mieszanej
Dowódcy
Pierwszy mjr Władysław Jaxa-Rożen
Ostatni ppłk Józef Pyrek
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Inowrocław[2]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 8 Grupa Artylerii, 4 Dywizja Piechoty

4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej (4 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie[edytuj]

28 czerwca 1919 generalny inspektor artylerii nakazał rozformować 3 i 11 Pułki Artylerii Polowej, a w ich miejsce utworzyć 4 Pułk Artylerii Polowej[3]. Dotychczasowe pułki zostały zorganizowane w grudniu 1918 w Jarosławiu (3) i Przemyślu (11).

Pułk przemyski dowodzony przez mjr. Mariana Zarzyckiego wywodził się z baterii przemyskiej sformowanej 1 listopada, która uczestniczyła w walkach o Przemyśl (10 listopada Ukraińcy zajęli Przemyśl, w czasie trzydniowych działań bateria odbiła miasto).

Pułk jarosławski dowodzony przez mjr. Władysława Jaxa-Rożena swój początek wziął z baterii jarosławskiej, która wzięła udział w walkach w dniu 21 listopada (w sile plutonu). Dzięki jego wsparciu udało się zdobyć most na Sanie, opanować wieś Surochów oraz odbić wieś Ustrzyki (tam zdobyto pociąg towarowy z dwiema 100 mm haubicami austriackimi ustawionymi na platformach.

22 listopada 1918 w Chyrowie utworzono improwizowany Pociąg Pancerny "Kozak". W styczniu 1919 w Sanoku z załogi pociągu utworzono 4 baterię 3 Pułku Artylerii Polowej.

Walki o granice[edytuj]

Boje o niepodległość i granice Rzeczypospolitej w latach 1918-1920 rozpoczęły formowane sukcesywnie baterie.Ich chrztem bojowym były walki z wojskami ukraińskimi pod Przemyślem. Od marca do lipca 1919 walczyły one pod Samborem, Lwowem, Drohobyczem i Czortkowem, jesienią zaś nad Horyniem. W kwietniu 1920 pułk uczestniczył w wyprawie kijowskiej, walcząc pod Korosteniem. Przerzucony na Białoruś wspierał ogniem oddziały 4 Dywizji Piechoty pod Mińskiem i Bobrujskiem. Po lipcowych bojach odwrotowych nad Berezyną, Świsłoczą, Szczarą, pod Słonimiem i nad Bugiem 4 pap bronił w sierpniu Warszawy i Włocławka. We wrześniu działał na froncie południowym walcząc w rejonie Żółkwi, Lwowa i Rohatyna, a w pościgu za nieprzyjacielem osiągnął Słucz.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

Garnizonem 4 Pułku Artylerii stał się od 15 listopada 1921 roku Inowrocław.

7 września 1924 roku z udziałem Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Władysława Sikorskiego odbyła się ceremonia poświęcenia kamienia węgielnego pod pomnik poległych bohaterów Pułku połączona z pięcioleciem istnienia oddziału oraz świętem jednostki[4].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 4 Pułk Artylerii Polowej na 4 Pułk Artylerii Lekkiej[5].

7 listopada 1936 roku Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom 4 pal w Inowrocławiu nazwę „Koszary imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego”[6] (zob. kult Józefa Piłsudskiego).

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[7].

Wojna obronna 1939[edytuj]

Od 1 września 1939 pułk wzmacniał polską obronę na linii jezior brodnickich i Drwęcy. 3 września wspierał ogniem polską piechotę pod Radzyniem Chełmińskim. Podczas działań odwrotowych był silnie bombardowany. Mimo to zachował zwartość bojową i 11 września wszedł ponownie do działań. W bitwie nad Bzurą wspierał natarcie 4 Dywizji Piechoty na Bedlno i Walewice, a następnego dnia na Głowno. 14 września toczył boje pod Łowiczem i Dąbkowicami. Po odwrocie za Bzurę baterie pułku ugrupowane "na jeża" ogniem na wprost torowały drogę dywizji ku Warszawie, broniły piechotę przed atakiem niemieckich czołgów. Pod Iłowem 17 i 18 września pułk został rozbity.

Kujawscy artylerzyści[edytuj]

Dowódcy pułku:

Pułk walczył w składzie 4 DP

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Szeregowi:

Obsada personalna pułku 31 sierpnia 1939 roku:

Dowództwo

  • dowódca - ppłk Józef Pyrek
  • adiutant - kpt. Stanisław Greger
  • oficer zwiadowczy - kpt. Henryk Nadija- Nadzieja
  • oficer obserwacyjny - por. Jan Świeczkowski
  • oficer łączności - por. Marian Barszczak
  • oficer broni - ppor. rez. Zbigniew Knast

I dywizjon

  • dowódca - mjr Franciszek Kopaczyński
  • adiutant - ppor. rez. Ludwik Pokrzywka
  • 1 bateria - por. Bronisław Wojciechowski
  • 2 bateria - por. Wacław Chojna
  • 3 bateria - por. Sławomir Łępicki

II dywizjon

  • dowódca - mjr Kazimierz Falewicz
  • adiutant - ppor. Władysław Menke
  • 4 bateria - ppor. Jan Łojko
  • 5 bateria - por. Stanisław Kubin
  • 6 bateria - por. Józef Wojciechowski

III dywizjon

  • dowódca - mjr Michał Szczepański
  • adiutant - ppor. Jerzy Hoyer
  • 7 bateria - kpt. Jan Styczyński
  • 8 bateria - por. Jan Ożga
  • 9 bateria - ppor. Kazimierz Trzaska-Durski

Jednostki zmobilizowane przez 4 pal:

  • kolumna taborowa parokonna nr 804
  • warsztat taborowy parokonny nr 801
  • samodzielny patrol meteorologiczny nr 4.
  • Oddział Zbierania Nadwyżek 4 pal - kpt. Janusz Krautforst
  • bateria marszowa 4 pal - p.o. ppor. rez. Władysław Sroczyński (od 4 IX por. rez. Witold Dłuski)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 4-go pułku artylerii polowej" s. 25

Order Virtuti Militari
ogn. Jan Baj
mjr Włodzimierz Dembiński
st. ogn. Stanisław Denasiewicz
kpt. Władysław Gąsior
por. Franciszek Guzik
por. Józef Kaiser
kpt. Kohutnicki
chor. Edward Kwitowski
mjr Maksymilian Landau
kpt. Zygmunt Lewandowski
plut. Jan Łacyk
plut. Jan Nikel
kpt. Karol Pasternak
kpt. Szczepan Pilecki
por. Józef Pyrek
mjr Tadeusz Rawski
płk Witold Roszkowski
ogn. Franciszek Siekaniec
ogn. Józef Wawrzaszek
ogn. Antoni Żyromski

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

19 czerwca 1938 w Toruniu[8] marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Inowrocławia [9].

Brak jest wiadomości o wrześniowych i dalszych losach sztandaru[10] . Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[11]:

  • w prawym górnym rogu – Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Inowrocławia,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 4 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Włocławek 16.VIII.1920”,
  • na dolnym – „Przemyśl 10.XI.1918”,
  • na lewym – „Rohatyn 11.IX.1920”,
  • na prawym – „Radzymin 15.VIII.1920”

Odznaka

Odznaka 4 pap zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 17, poz. 174 z 30 czerwca 1926 roku. Ma kształt srebrnej podkowy opartej na dwóch skrzyżowanych złocistych lufach armatnich i otoczonej srebrnym oksydowanym wieńcem laurowym. Wewnątrz podkowy na tle cynobrowej emalii wpisano cyfrę 4. Nad podkową umieszczono złocisty granat z płomieniem. Na skrzyżowaniu luf pocisk, na który na emaliowanej wstędze w kolorze zielono czarnym wpisano daty i inicjały 1918 PAP 1929. Nad lufami, na tle wieńca, skrzyżowana szabla i wycior armatni. Czteroczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana, pocisk mocowany na 2 nity. Wymiary: 40x33 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[12].

Tradycje[edytuj]

Święto pułkowe: 4 lipca. Od 1988 odbywały się rokrocznie w Inowrocławiu zjazdy w obiektach 56 Pułku Śmigłowców Bojowych zaś od 1992 w Kołobrzegu w obiektach 4 Pułku Artylerii. 11 listopada 1992 byli żołnierze 4 Pułku Artylerii Lekkiej przekazali swoje tradycje 4 Pułkowi Artylerii w Kołobrzegu.

Imię pułku nosi Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu.

Przypisy

  1. Galster 1975 ↓, s. 25.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 233.
  3. Przemianowanie 4-ej Brygady Artylerii na 4-y Pułk Artylerii Polowej. W: Maksymilian Landau, Adam Tabiszewski: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. T. 4 Pułk Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 12.
  4. „Polska Zbrojna” Nr 247 z 9 września 1924 roku, s. 2.
  5. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  6. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 7 listopada 1936 roku, poz. 191.
  7. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  8. Satora 1990 ↓, s. 278.
  9. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937, nr 18, poz. 235.
  10. Satora 1990 ↓, s. 279.
  11. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  12. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 233-234.

Bibliografia[edytuj]

  • Maksymilian Landau, Adam Tabiszewski: Zarys historji wojennej 4-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929.
  • Edward Kospath-Pawłowski: 8 dywizja piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 1995. ISBN 83-85621-71-7.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Piotr Zarzycki: 4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej, Biblioteka Historyczna SG WP, Pruszków 1995
  • Piotr Saja: Dzieje 4 Kujawskiego Pułku Artylerii Lekkiej, PTH oddział w Inowrocławiu, Inowrocław 2005