4 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Artylerii Ciężkiej Wojska Polskiego II RP. Zobacz też: 4 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
4 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 15 maja
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Jan Szewczyk
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łódź
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 4 Grupa Artylerii
Walki 10 dac
Walki 10 dac
Walki 7 dac

4 Pułk Artylerii Ciężkiej (4 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk został sformowany w sierpniu 1921 roku na bazie powstałych w 1919 roku 10 Kaniowskiego dywizjonu artylerii ciężkiej i 7 dywizjonu artylerii ciężkiej. Dywizjony te brały udział w walkach w 1919 roku i w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[1]. Pułk stacjonował w garnizonach Łódź i Tomaszów Mazowiecki (II dywizjon). Podporządkowany był dowódcy 4 Grupy Artylerii.

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Pułk był oddziałem gospodarczym i jednostką mobilizującą. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował następujące jednostki:

w dniach 23-26 marca, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czarnym:

  • II dywizjon 4 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I

w dniach 24-26 sierpnia, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

w dniach 31 sierpnia – 6 września, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Dowództwo 4 Pułku Artylerii Ciężkiej
  • I dywizjon 4 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I
  • Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 41
  • Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 42

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Ośrodek Zapasowy Artylerii Ciężkiej Nr 2
  • Pluton Marszowy Artylerii Ciężkiej Typ I Nr 4

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W mobilizacji alarmowej pułk sformował dowództwo i dwa dywizjony „wojennego” 4 pac. I dywizjon trzy baterie po trzy armaty 105 mm i drugi 3 baterie po trzy haubice 155 mm.

Początkowa obsada personalna była następująca[2]:

Dowódca 4 pac - ppłk dypl. Jan Szewczyk

  • dowódca I dywizjonu - mjr Tadeusz Kozławski(VM)
    • dowódca 1 baterii - kpt. Zenon Żurek
    • dowódca 2 baterii - kpt. Jan Kucharczyk
    • dowódca 3 baterii – por. Franciszek Wojtczak
  • dowódca II dywizjonu - mjr Jan Szuster
    • dowódca 4 baterii - kpt. Julian Zapała
    • dowódca 5 baterii - kpt. Stanisław Leszczyński
    • dowódca 6 baterii – por. Edward Pawlikowski

I/4 pac wraz z dowództwem pułku skierowany został do 44 Dywizji Piechoty, która początkowo miała wejść w skład Armii „Prusy”, lecz ostatecznie wzięła udział w obronie Warszawy w 1939 roku. Dywizjon ten został włączony do 54 pułku artylerii lekkiej i wraz z nim walczył na południowo-wschodnim odcinku obrony Warszawy. Dowódca pułku ppłk dypl. J. Szewczyk został dowódcą artylerii 44 Dywizji Piechoty, a pozostali oficerowie weszli w skład jego sztabu.

II/4 pac został natomiast podporządkowany 30 Dywizji Piechoty. W początkowym okresie kampanii wrześniowej walczył wraz z tą dywizją. W czasie walk utracił on jednak łączność z dywizją i 12 września wszedł w skład 8 Dywizji Piechoty. W składzie tej dywizji dotarł do Modlina, gdzie wziął udział w jego obronie.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk art. Witold Konczakowski (17 IX 1921 - 6 II 1925)
  • ppłk dr Stanisław Mańkowski (p.o. 6 II - 14 IV 1925)
  • płk art. Witold Konczakowski (14 IV - 20 XI 1925)
  • ppłk dr Stanisław Mańkowski (p.o. 21 XI - 4 XII 1925)
  • płk Stefan Szaniawski (4 XII 1925 - 4 IV 1929)
  • płk Leon Bogusławski (4 IV 1929 - 17 VI 1937)
  • ppłk Kazimierz Weryński (17 VI 1937 - 29 IV 1939)
  • ppłk dypl. Jan Szewczyk (29 IV - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępcy dowódcy pułku)
  • ppłk art. dr Stanisław Mańkowski (1924[3])
  • ppłk Augustyn Gezele (do 22 III 1929 → p.o. komendanta PKU Łódź Powiat[a]),
  • mjr / ppłk art. Kazimierz Weryński (27 IV 1929[4][b] - V 1934)
  • mjr Rajmund Bobrowicz (p.o. VI - VIII 1934)
  • ppłk Kazimierz Weryński (IX 1934 - 17 VI 1937 → dowódca 4 pac)
  • mjr / ppłk Rudolf Ostrihansky (18 VI 1937 - 1939 → dowódca 28 pal)
  • ppłk Jan Geniusz (1939)
Kwatermistrzowie
  • kpt. art. Stefan Guzera (p.o. od 15 VII 1924[6][3])
  • mjr art. Kazimierz Weryński (31 X 1927 – 27 IV 1929 → zastępca dowódcy 4 pac)
  • por. art. Stanisław Rembalski (p.o. VIII – IX 1929[7])
  • kpt. art. Ludwik Wojciechowski (p.o. IX 1929 – IV 1930[7])
  • mjr art. Kazimierz Kozicz (31 III 1930[8] – 18 IV 1935 → dowódca dyonu[9])
  • mjr art. Zygmunt Kunisz (18 IV 1935[10] – VIII 1939 → dowódca I/4 pac[11])
Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku sierpniu w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk dypl. Jan Szewczyk
  • I zastępca dowódcy -
  • II zastępca dowódcy - mjr Edward Kunisz

I dywizjon 155 mm haubic

  • dowódca - mjr Henryk Bełdycki ( → dowódca 29 dac)

II dywizjon 105 mm armat w Tomaszowie Mazowieckim

  • dowódca - ppłk Jan Szuster
  • dowódca 4 baterii - por. Julian Zapała
  • dowódca 5 baterii - kpt. Stanisław Leszczyński
  • dowódca 6 baterii - Edward Pawlikowski
  • dowódca kolumny amunicyjnej - por. Józef Piwowarczyk
  • dowódca oddziału zbierania nadwyżek - kpt. Hipolit Burchard
  • zastępca dowódcy oddziału zbierania nadwyżek - por. rez. Stefan Terlecki

III dywizjon 155 mm haubic

  • dowódca - mjr Tadeusz Kozłowski ( → dowódca 10 dac)

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[12]

  1. por. Włodzimierz Klewszczyński
  2. ś.p. kan. Błażej Piechura z 7 pac[13]
  3. por. Kazimierz Schirmer z 7 pac[14]
  4. kpr. Czesław Sergot z 10 pac[15]
  5. plut. Piotr Tomecki z 10 pac

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Prezydent Rzeczypospolitej zarządzeniem z dnia 16 grudnia 1937 roku zatwierdził wzór sztandaru dla 4 pułku artylerii ciężkiej[16].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło powiatu brzezińskiego,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 4 pac

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Lwów 29.XII.1918”,
  • na dolnym – „Ostrów Mazowiecka 4.VIII.1920”,
  • na lewym – „Płock 19.VIII.1920”,
  • na prawym – „Horbulew 15.VI.l920”[17].
Odznaka pamiątkowa

2 października 1928 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, gen. dyw. Daniel Konarzewski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 4 pac[18].

Odznaka o wymiarach 43x43 mm ma kształt krzyża pokrytego ciemnozieloną i szkarłatną emalią, którego ramiona zakończone są kulkami. Środek odznaki wypełnia nałożona tarcza ze srebrnym orłem wz. 1927. Pola między ramionami wypełniają złocone pociski artyleryjskie z nazwami dywizjonów „7 DAC” i „10 DAC” oraz daty powstania dywizjonów „22 III 19” i „15 III 19”. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały „4 PAC” i datę powstania pułku „22 VIII 1921”. Pociski otoczone są srebrnymi płomieniami. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w tombaku, srebrzona i emaliowana. Wykonawcą był Bronisław Grabski z Łodzi[19].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Augustyn Gezele urodził się 18 czerwca 1889 roku. W roku szkolnym 1926/1927 był dowódcą dywizjonu szkolnego w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu. Na podpułkownika awansował ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 roku. 22 marca 1929 roku został przeniesiony do kadry oficerów artylerii z równoczesnym przeniesieniem służbowym do PKU Łódź Miasto na stanowisko pełniącego obowiązki komendanta. 9 sierpnia 1929 roku został zwolniony z zajmowanego stanowiska i pozostawiony bez przynależności służbowej z jednoczesnym oddaniem do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IV. Z dniem 28 lutego 1930 roku przeniesiony w stan spoczynku. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 9 sierpnia 1929 roku, s. 257. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 29 stycznia 1930 roku, s. 36. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 412, 451.
  2. Kuprianispodał, że ppłk Augustyn Gezele pełnił obowiązki zastępcy dowódcy pułku do lipca 1929 roku, natomiast mjr Kazimierz Weryński od lipca tego roku[5].
  3. Władysław Dębowski urodził się 5 maja 1897 roku w Opocznie, w rodzinie Kazimierza i Michaliny z Budzińskich. Uczestnik wojny z Ukraińcami i bolszewikami. Do 1926 roku pełnił służbę w 10 Pułku Artylerii Polowej, a następnie w 4 Pułku Artylerii Ciężkiej. Odznaczony Medalem Niepodległości. Z dniem 31 maja 1934 roku został przeniesiony w stan spoczynku. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 279. Okoliczności przeniesienia w stan spoczynku opisał Artur Kuprianis, Łódzka 4 Grupa Artylerii ..., s. 62-63. Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, opracowanie zespołowe pod kierunkiem Jędrzeja Tucholskiego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2003, ​ISBN 83-916663-5-2​, s. 91.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  2. Galster 1975 ↓, s. 384.
  3. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 704.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 119.
  5. Kuprianis 2010 ↓, s. 221, 557.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 72 z 28 lipca 1924 roku, s. 413.
  7. a b Kuprianis 2010 ↓, s. 222.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 114.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 40.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 42.
  11. Kuprianis 2010 ↓, s. 222, 482, 485.
  12. Wiliński 1929 ↓, s. 30.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 19 marca 1921 roku, s. 480.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 19 marca 1921 roku, s. 478. Kazimierz Schirmer figuruje także wśród kawalerów VM 6 pac.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 26 marca 1921 roku, s. 536.
  16. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 243.
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 243.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 26 z 2 października 1928 roku, poz. 295.
  19. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 279.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]