4 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Artylerii Ciężkiej Wojska Polskiego II RP. Zobacz też: 4 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
4 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 15 maja
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Jan Szewczyk
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łódź
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 4 Grupa Artylerii

4 Pułk Artylerii Ciężkiej (4 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk został sformowany w sierpniu 1921 roku na bazie powstałych w 1919 roku 10 Kaniowskiego Dywizjonu Artylerii Ciężkiej i 7 Dywizjonu Artylerii Ciężkiej. Dywizjony te brały udział w walkach w 1919 roku i w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku.

Pułk stacjonował w garnizonach Łódź i Tomaszów Mazowiecki (II dywizjon). Podporządkowany był dowódcy 4 Grupy Artylerii.

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj]

Walki 10 dac
Walki 10 dac
Walki 7 dac

Mobilizacja[edytuj]

Pułk był oddziałem gospodarczym i jednostką mobilizującą. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował następujące jednostki:

w dniach 23-26 marca, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czarnym:

  • II dywizjon 4 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I

w dniach 24-26 sierpnia, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

w dniach 31 sierpnia – 6 września, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Dowództwo 4 Pułku Artylerii Ciężkiej
  • I dywizjon 4 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I
  • Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 41
  • Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 42

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Ośrodek Zapasowy Artylerii Ciężkiej Nr 2
  • Pluton Marszowy Artylerii Ciężkiej Typ I Nr 4

Działania bojowe[edytuj]

W mobilizacji alarmowej pułk sformował dowództwo i dwa dywizjony „wojennego” 4 pac. I dywizjon trzy baterie po trzy armaty 105 mm i drugi 3 baterie po trzy haubice 155 mm.

Początkowa obsada personalna była następująca:

Dowódca 4 pac - ppłk dypl. Jan Szewczyk

  • dowódca I dywizjonu - mjr Tadeusz Kozławski(VM)
    • dowódca 1 baterii - kpt. Zenon Żurek
    • dowódca 2 baterii - kpt. Jan Kucharczyk
    • dowódca 3 baterii – por. Franciszek Wojtczak
  • dowódca II dywizjonu - mjr Jan Szuster
    • dowódca 4 baterii - kpt. Julian Zapała
    • dowódca 5 baterii - kpt. Stanisław Leszczyński
    • dowódca 6 baterii – por. Edward Pawlikowski[1].

I/4 pac wraz z dowództwem pułku skierowany został do 44 Dywizji Piechoty, która początkowo miała wejść w skład Armii „Prusy”, lecz ostatecznie wzięła udział w obronie Warszawy w 1939 roku. Dywizjon ten został włączony do 54 pułku artylerii lekkiej i wraz z nim walczył na południowo-wschodnim odcinku obrony Warszawy. Dowódca pułku ppłk dypl. J. Szewczyk został dowódcą artylerii 44 Dywizji Piechoty, a pozostali oficerowie weszli w skład jego sztabu.

II/4 pac został natomiast podporządkowany 30 Dywizji Piechoty. W początkowym okresie kampanii wrześniowej walczył wraz z tą dywizją. W czasie walk utracił on jednak łączność z dywizją i 12 września wszedł w skład 8 Dywizji Piechoty. W składzie tej dywizji dotarł do Modlina, gdzie wziął udział w jego obronie.

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy:

  • płk art. Witold Konczakowski (17 IX 1921 - 6 II 1925)
  • ppłk dr Stanisław Mańkowski (p.o. 6 II - 14 IV 1925)
  • płk art. Witold Konczakowski (14 IV - 20 XI 1925)
  • ppłk dr Stanisław Mańkowski (p.o. 21 XI - 4 XII 1925)
  • płk Stefan Szaniawski (4 XII 1925 - 4 IV 1929)
  • płk Leon Bogusławski (4 IV 1929 - 17 VI 1937)
  • ppłk Kazimierz Weryński (17 VI 1937 - 29 IV 1939)
  • ppłk dypl. Jan Szewczyk (29 IV - IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępcy dowódcy pułku):

  • ppłk Augustyn Gezele (do 22 III 1929 → p.o. komendanta PKU Łódź Powiat[a]),
  • mjr / ppłk Kazimierz Weryński (27 IV 1929[2] - V 1934),
  • mjr Rajmund Bobrowicz (p.o. VI - VIII 1934),
  • ppłk Kazimierz Weryński (IX 1934 - 17 VI 1937 → dowódca 4 pac),
  • mjr / ppłk Rudolf Ostrihansky (18 VI 1937 - 1939 → dowódca 28 pal),
  • ppłk Jan Geniusz (1939)[3].

Oficerowie:

Obsada personalna pułku sierpniu w 1939 r.

Dowództwo

  • dowódca - ppłk dypl. Jan Szewczyk
  • I zastępca dowódcy -
  • II zastępca dowódcy - mjr Edward Kunisz ( → dowódca I/4 pac)

I dywizjon 155 mm haubic

  • dowódca - mjr Henryk Bełdycki ( → dowódca 29 dac)

II dywizjon 105 mm armat w Tomaszowie Mazowieckim

  • dowódca - ppłk Jan Szuster
  • dowódca 4 baterii - por. Julian Zapała
  • dowódca 5 baterii - kpt. Stanisław Leszczyński
  • dowódca 6 baterii - Edward Pawlikowski
  • dowódca kolumny amunicyjnej - por. Józef Piwowarczyk
  • dowódca oddziału zbierania nadwyżek - kpt. Hipolit Burchard
  • zastępca dowódcy oddziału zbierania nadwyżek - por. rez. Stefan Terlecki

III dywizjon 155 mm haubic

  • dowódca - mjr Tadeusz Kozłowski ( → dowódca 10 dac)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 4-go pułku artylerii ciężkiej” s. 32

Order Virtuti Militari
por. Włodzimierz Klewszczyński
por. Gustaw Zacny
ppor. Piotr Kiełkowski
kan. Błażej Piechura
por. kazimierz Schirmer
kpr. Czesław Sergot
sierż. Stanisław Florczak
plut. Piotr Tomecki

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
Prezydent Rzeczypospolitej zarządzeniem z dnia 16 grudnia 1937 roku zatwierdził wzór sztandaru dla 4 pułku artylerii ciężkiej[4].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło powiatu brzezińskiego,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 4 pac

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Lwów 29.XII.1918”,
  • na dolnym – „Ostrów Mazowiecka 4.VIII.1920”,
  • na lewym – „Płock 19.VIII.1920”,
  • na prawym – „Horbulew 15.VI.l920”

Odznaka pamiątkowa
2 października 1928 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, gen. dyw. Daniel Konarzewski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 4 pac [5].

Odznaka o wymiarach 43x43 mm ma kształt krzyża pokrytego ciemnozieloną i szkarłatną emalią, którego ramiona zakończone są kulkami. Środek odznaki wypełnia nałożona tarcza ze srebrnym orłem wz. 1927. Pola między ramionami wypełniają złocone pociski artyleryjskie z nazwami dywizjonów 7 DAC i 10 DAC oraz daty powstania dywizjonów 22 III 19 i 15 III 19. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały 4 PAC i datę powstania pułku 22 VIII 1921. Pociski otoczone są srebrnymi płomieniami. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w tombaku, srebrzona i emaliowana. Wykonanie: Bronisław Grabski - Łódź[6].

Uwagi

  1. Augustyn Gezele urodził się 18 czerwca 1889 roku. W roku szkolnym 1926/1927 był dowódcą dywizjonu szkolnego w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu. Na podpułkownika awansował ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 roku. 22 marca 1929 roku został przeniesiony do kadry oficerów artylerii z równoczesnym przeniesieniem służbowym do PKU Łódź Miasto na stanowisko pełniącego obowiązki komendanta. 9 sierpnia 1929 roku został zwolniony z zajmowanego stanowiska i pozostawiony bez przynależności służbowej z jednoczesnym oddaniem do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IV. Z dniem 28 lutego 1930 roku przeniesiony w stan spoczynku. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 9 sierpnia 1929 roku, s. 257. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 29 stycznia 1930 roku, s. 36. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 412, 451.
  2. Władysław Dębowski urodził się 5 maja 1897 roku w Opocznie, w rodzinie Kazimierza i Michaliny z Budzińskich. Uczestnik wojny z Ukraińcami i bolszewikami. Do 1926 roku pełnił służbę w 10 Pułku Artylerii Polowej, a następnie w 4 Pułku Artylerii Ciężkiej. Odznaczony Medalem Niepodległości. Z dniem 31 maja 1934 roku został przeniesiony w stan spoczynku. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 279. Okoliczności przeniesienia w stan spoczynku opisał Artur Kuprianis, Łódzka 4 Grupa Artylerii ..., s. 62-63. Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, opracowanie zespołowe pod kierunkiem Jędrzeja Tucholskiego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2003, ​ISBN 83-916663-5-2​, s. 91.

Przypisy

  1. Obsadę 3 pac podano za Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej. s. 384.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 119.
  3. Artur Kuprianis, Łódzka 4 Grupa Artylerii ..., s. 221, 557 podał, że ppłk Augustyn Gezele pełnił obowiązki zastępcy dowódcy pułku do lipa 1929 roku, natomiast mjr Kazimierz Weryński od lipca tego roku.
  4. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  5. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 26 z 02.10.1928 r., poz. 295.
  6. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 279.

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Artur Kuprianis, Łódzka 4 Grupa Artylerii w latach 1929-1939, Wydawnictwo Ibidem, Łódź 2010, ​ISBN 978-83-62331-00-0​.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ​ISBN 83-11-07772-X
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Mieczysław Wiliński: Zarys historii wojennej 4-go Pułku Artylerii Ciężkiej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920.