4 Pułk Koronny Przedniej Straży

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Koronnego Przedniej Straży. Zobacz też: 4 Pułk Przedniej Straży.
4 Pułk Przedniej Straży
Historia
Państwo  I Rzeczpospolita
Sformowanie 1776
Tradycje
Kontynuacja Pułk Konstantynowski (ros.)
Dowódcy
Ostatni Arnold Anastazy Byszewski
Działania zbrojne
Wojna w obronie Konstytucji 3 maja
Powstanie kościuszkowskie
Organizacja
Rodzaj wojsk Wojska lądowe
Oficer 1 pułku straży przedniej w 1777
Towarzysz i pocztowy 1 pułku straży przedniej w 1777
Jan Matejko, Bitwa pod Racławicami

4 Pułk Koronny Przedniej Strażyoddział jazdy armii koronnej wojska I Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Rzeczywiste formowanie pułku rozpoczęło się w 1768 roku na bazie chorągwi lekkich Partii Wielkopolskiej[1]. Sformowany w 1776 z chorągwi lekkich. Początkowo pułk liczył 350 ludzi zorganizowanych w 9 chorągwi. 31 stycznia 1977 pułk składał się ze sztabu i choragwi: szefa, rtm. Ułana star., rtm. Niewęgłowskiego, rtm. Zakrzewskiego, rtm. Nieszkowskiego, rtm. Ulana młod., rtm. Byszewskiego, rtm. Lubowidzkiego i rtm. Chrzczonowskiego[2].

W kwietniu 1777 roku rozwiązano chorągiew rtm. T. Niewęgłowskiego, część obsady dymisjonując, a część rozdzielając po innych chorągwiach[1]. W 1778 według etatu pułk liczył 378 żołnierzy, a faktycznie posiadał 370[3]. W roku 1784 ustalono nowy etat dla pułków przedniej straży. Etat przewidywał 391 „głów” - 15 w sztabie i po 47 w 8 chorągwiach[3]. Zgodnie z planowanym etatem 100 000 armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pułk miał etatowo liczyć 1369 „głów”. W sztabie wyższym miało służyć 5 oficerów, w średnim i niższym - 15. W skład pułku miało wejść 10 chorągwi po 135 „głów” każda. Etat ten nie został zrealizowany. Rozpoczęto formowanie 65 000 armii. Pułk w tym przypadku miał liczyć etatowo 1099 „głów”[4] w tym 19 w sztabie i 8 chorągwi po 135 osób[5].

Przed wybuchem wojny z Rosją, wiosną 1792 pułk liczył według etatu 1099 żołnierzy a faktycznie posiadał 944[6]. Już po rozpoczęciu działań wojennych, wielu spośród żołnierzy i oficerów pułku opuściło jednostkę, stając się zalążkiem nowo tworzonego 7 pułku tatarskiego[7].

6 maja 1793 wcielony do wojska rosyjskiego pod nazwą pułku konstantynowskiego. 12 czerwca cztery szwadrony pułku pod dowództwem rtm. Ignacego Zborowskiego rozpoczęły, pomyślnie zakończony, marsz zza rozbiorowego kordonu[6]. Po przegranej wojnie, stan pułku zmniejszył się znacznie i jesienią 1793 wynosił 461 żołnierzy[6], a w chwili wybuchu powstania kościuszkowskiego 500[8].

Pułk w 1792 liczył 1008 „głów” i 976 koni[9]. W 1794 roku w marcu liczył 500 „głów” i 500 koni, w maju 476 „głów” i 350 koni, a we wrześniu 673 „głów” i 492 koni[10].

Stanowiska[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze regimentu[edytuj | edytuj kod]

Szefowie regimentu[13][14]:

Pułkownicy[13][14]:

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

Regiment brał udział w wojnie w obronie Konstytucji 3 maja i w powstaniu kościuszkowskim.

Bitwy i potyczki
Jego żołnierze walczyli pod Izabelinem (7 lipca 1792), Mścibowem (10 lipca 1792), Brześciem (23 lipca 1792), Skalmierzem (31 marca 1794), Racławicami (4 kwietnia 1794), Warszawą (17 kwietnia 1794), Szczekocinami (6 czerwca 1794), Chełmem (8 czerwca 1794), Krupczycami (16 września 1794) i ponownie pod Brześciem (17 września 1794)[13].

Hierarchia regimentu[edytuj | edytuj kod]

  • chorągwie lekkie (-1776) → pułk 1 przedniej straży (1776-1789) → pułk 4 przedniej straży (1789-1793) → pułk konstantynowski (1793-)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Gen. lejtn. od 9 kwietnia 1791 → Gembarzewski 1925 ↓, s. 12
  2. Po jawnej zdradzie w 1792 roku Ludwik Wirtemberski został pozbawiony funkcji dowódczych → Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 439

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]