4 Pułk Lotniczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
4 Pułk Lotniczy
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 23 maja 1924
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 23 maja[1]
Dowódcy
Pierwszy płk Roman Florer
Ostatni płk Bolesław Stachoń
Organizacja
Dyslokacja garnizon Toruń
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk lotnictwo
Podległość Departament IV
2 Grupa Aeronautyczna
1 Grupa Aeronautyczna
3 Grupa Aeronautyczna
3 Grupa Lotnicza
Wizyta zagranicznych wojskowych w 4 pułku lotniczym w Toruniu; lipiec 1921 r.
Pokazy lotnicze w 4 pułku lotniczym w Toruniu - eskadra samolotów podczas pokazów akrobatycznych.
Oficerowie pułku w 1931 roku.
Ppłk. Władysław Heller
Dyslok lotn 1939.png

4 Pułk Lotniczyoddział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

4 pułk lotniczy został sformowany w maju 1924 na lotnisku w Toruniu[2]. Swój rodowód wywodził z Toruńskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych.
Na przełomie 1923 i 1924 zmieniła się koncepcja szkolenia pilotów i obserwatorów. Przeważyły tendencje unifikacyjne polegające na postawieniu na wszechstronność szkolonego personelu lotniczego. Postanowiono przebudować istniejący system szkolenia i częściowo zlikwidować istniejące szkoły różnego typu. Decyzją likwidacji objęto między innymi Toruńską Szkołę Obserwatorów, a na jej miejsce stworzono 4 pułk lotniczy. Pierwszym dowódcą został dotychczasowy komendant szkoły płk pil. Roman Florer.

Organizacja pułku przebiegała przez cały rok 1924. Planowano wówczas utworzyć dwa dywizjony wywiadowcze po dwie eskadry każdy[3] (miały to być 41, 42, 43 i 44 eskadra). Z powodu braku sprzętu eskadry otrzymały pozostałe po Szkole samoloty różnych typów, a pierwszy personel wywodził się z instruktorów szkoły.

25 czerwca 1924 roku w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu zostało przeprowadzone pierwsze w Polsce strzelanie przeciwlotnicze do celu rzeczywistego. Rękaw ciągniony był na 300 m linie za samolotem pilotowanym przez sierż. Jana Krajewskiego z 4 Pułku Lotniczego (obserwatorem był por. Jan II Wajda). Cel zwalczały obsługi karabinów maszynowych[4]. Obaj członkowie załogi samolotu zginęli śmiercią lotnika. Porucznik obserwator Jan Wajda 27 października 1924 roku w Biedrusku, natomiast starszy sierżant pilot Jan Krajewski 24 lutego 1927.

Na wiosnę 1925 pułk otrzymał nowe samoloty Potez XXV[5]. W 1926 nastąpiły kolejne zmiany w organizacji pułku. Utworzona została 116 eskadra myśliwska, którą wkrótce przemianowano na 142 eskadrę. Dotychczasowa 44 eskadra została przemianowana najpierw na 115 eskadrę myśliwską, a wkrótce na 141 eskadrę myśliwską. 43 Eskadrę została rozwiązana. Nastąpiła także wymiana samolotów. Eskadry obserwacyjne (liniowe) uzupełniono nowymi Potezami XXV i XXVII, a eskadrę myśliwską wyposażono w samoloty Spad 61C1. W latach 1926–1930 nastąpiła rozbudowa garnizonu lotniczego w Toruniu będącego główną siedzibą pułku, aż do 1939.

Wiosną 1929 pułk został włączony w skład 2 Grupy Aeronautycznej. Dwa lata później, po likwidacji 2 Grupy Aeronautycznej, pułk został podporządkowany dowódcy 1 Grupy Aeronautycznej. Z dniem 1 stycznia 1936 pułk został włączony do składu 3 Grupy Aeronautycznej, która w tym samym roku została przemianowana na 3 Grupę Lotniczą. W składzie 3 Grupy Lotniczej pozostał do 1939.

Wiosną 1939 Sztab Lotniczy, w oparciu o wytyczne gen. bryg. Józefa Zająca, zmodyfikował założenia planu rozbudowy lotnictwa wojskowego, zatwierdzonego w 1937 przez Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu. Zgodnie z nowymi założeniami organizacja 4 pułku lotniczego w dniu 1 kwietnia 1942 miała wyglądać następująco:

Struktura organizacyjna pułku[edytuj | edytuj kod]

Eskadry pułku[7]
Lata Eskadry liniowe Godło
1930 41 eskadra rozpoznawcza
4p 1e lin 1.png
42 eskadra liniowa
4p 2e lin 1.png
Eskadry myśliwskie
141 eskadra myśliwska
4p 1e mysl 1.png
142 eskadra myśliwska
4p 2e mysl 1.png
Eskadry towarzyszące
43 eskadra towarzysząca
43etow.png
1936 Eskadry liniowe
41 eskadra liniowa
42 eskadra liniowa
42erozp.png
Eskadry myśliwskie
141 eskadra myśliwska
Godło 141 eskadry.jpg
142 eskadra myśliwska
142esk mysl.png
143 eskadra myśliwska
143esk mysl.png
Eskadry towarzyszące
43 eskadra towarzysząca
1937 Eskadry liniowe
41 eskadra liniowa
42 eskadra liniowa
Eskadry myśliwskie
141 eskadra myśliwska
141emysl.png
142 eskadra myśliwska
142emysl.png
Eskadry towarzyszące
43 eskadra towarzysząca
43etow.png
46 eskadra towarzysząca
46esk obser.png

Mobilizacja w sierpniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1939 przeprowadzona została mobilizacja alarmowa. W jej wyniku istniejące eskadry lotnicze uzupełnione zostały do etatów wojennych, zorganizowane zostały pododdziały służb i baza lotnicza. Po zakończeniu mobilizacji 4 pułk lotniczy został zlikwidowany.

141 142 esk mysl.png
41 esk rozp.png
42 esk rozp.png
43 esk obs.png
46 esk obs.png

Pododdziały wystawione przez 4 pułk lotniczy w mobilizacji alarmowej 1939:

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Oficerowie pułku

Odznaka pułkowa i znaki na samolotach[edytuj | edytuj kod]

Odznaka zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 3, poz. 18 z 26 marca 1934. Jednoczęściową odznakę o wymiarach 44x41 mm, a wykonaną w srebrze stanowi stylizowany srebrny krzyż. W jego centrum znajduje się wizerunek gryfa pomorskiego. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały 4 PL. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera WG. Odznaki wykonywał Wiktor Gontarczyk z Warszawy[12].

Wersje[13]
bita z kontrą, wykonana przez Jana Knedlera z Warszawy
z nakładką, rewers gładki, wykonana przez Adama Nagalskiego z Warszawy
wykonana w białym metalu, rewers bez sygnatur.
Znaki na samolotach pułku w latach 1927 -1932
Regulaminowe tło pod godło eskadr 4 pułku lotniczego obowiązujące od 1932 i godła „zwierzęce” eskadr[14]
Umieszczana pod skrzydłem litera identyfikacyjna 4 pułku lotniczego Litera 4PL.png[15][16]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Sławiński podał błędną numerację obu plutonów półstałych artylerii przeciwlotniczej 40 mm (nr 801 i 802) zostały zmobilizowane przez 8 daplot[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. Sławiński 1983 ↓, s. 36.
  3. Sławiński 1983 ↓, s. 38.
  4. Pierwsze w Polsce strzelanie przeciwlotnicze do celu rzeczywistego. „Polska Zbrojna”. 186, s. 4, 1924-07-09. Warszawa. 
  5. Sławiński 1983 ↓, s. 39.
  6. Cynk 1989 ↓, s. 85.
  7. Kowalski 1981 ↓, s. 12.
  8. Sławiński 1983 ↓, s. 77.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 50 z 20 maja 1924 roku, s. 287.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 118 z 5 listopada 1924 roku, s. 659.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 123.
  12. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 337.
  13. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 338.
  14. Kowalski 1981 ↓, s. 121.
  15. Pawlak 1989 ↓, s. 268.
  16. Kowalski 1981 ↓, s. 93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]