4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich. Zobacz też: 4 Pułk Ułanów – stronę ujednoznaczniającą.
4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 listopada 1918
Rozformowanie 27 września 1939
Tradycje
Święto 9 lipca
Nadanie sztandaru 14 kwietnia 1922
Rodowód 4 Pułk Ułanów
Kontynuacja 3 Mazurski Batalion Rozpoznawczy im. płk. Jana Hipolita Kozietulskiego
Dowódcy
Pierwszy płk Stanisław Rawicz-Dziewulski
Ostatni ppłk Ludomir Wysocki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Organizacja
Dyslokacja Wilno
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Wileńska Brygada Kawalerii

4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich (4 puł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Wilno. Święto pułkowe: 9 lipca – rocznica szarży pod Hrebionką w 1920.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1918 gen. Józef Dowbor-Muśnicki wydał rozkaz utworzenia 4 Pułku Ułanów w ramach I Korpusu Polskiego w Rosji, jednak w związku z rozbrojeniem korpusu Pułk nie został utworzony.

Ponowne sformowanie 4 Pułku Ułanów nastąpiło już 1 listopada 1918 w Warszawie, przy czym poszczególne szwadrony tworzone były także w Łomży, Mławie, Płocku, Włocławku, Białymstoku

i Koninie.

Pułk 4 Ułanów Zaniemeńskich kontynuował tradycje 4 Pułku Ułanów Królestwa Polskiego.

Od 1921 roku pułk mógł używać nazwy "pułk 4-ty ułanów Zaniemeńskich"[1].

Wojna polsko-ukraińska i polsko-radziecka[edytuj | edytuj kod]

Od stycznia 1919 Pułk brał udział w działaniach bojowych wojny polsko-ukraińskiej w rejonie Lwowa. W dniu 10 maja skierowany został do Białegostoku, gdzie został uzupełniony, a następnie już w pełnym składzie skierowano go w rejon Mosty-Lida, tam też jako pierwszy polski pułk przekroczył linię rzeki Niemen. Następnie uczestniczył w zajęciu Wilna i walkach na Białorusi. W lipcu 1920 w związku z ofensywą wojsk bolszewickich, Pułk prowadził działania opóźniające. W tym czasie stoczył szereg walk m.in. pod Hrebionką (9 lipca 1920), gdzie rozbił trzy pułki piechoty Armii Czerwonej. W walkach odwrotowych dotarł na przedpola Warszawy. Od 15 sierpnia 1920 brał udział w polskiej kontrofensywie. W czasie tych walk ponownie doszedł do Niemna, gdzie toczył walki także z wojskami litewskimi. Swój udział w wojnie zakończył na linii rzeki Berezyny, gdzie w rejonie Dokszyc zajął stanowiska do momentu zawarcia Traktatu Ryskiego w 1921.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu działań bojowych Pułk skierowano do Wilna, które stało się przez cały okres II Rzeczypospolitej jego pokojowym garnizonem. W 1921 naczelne władze wojskowe zezwoliły na używanie nazwy "Zaniemeńskich". W 1927 oficjalnie otrzymał nazwę – 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich, w celu upamiętnienia, że był to pierwszy polski pułk, który przekroczył Niemen w walkach o wschodnie granice Polski.

W 1929 roku w Zakładach Graficznych „Polska Zjednoczona” w Warszawie zostało wydane opracowanie „Zarys historii wojennej 4-go Pułku Ułanów Zaniemeńskich” autorstwa porucznika Stefana Kajetana Bayera, oficera pułku, odznaczonego dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

Do ciekawostek związanych z tym Pułkiem należy dodać, że odbywał tutaj służbę (był dowódcą 3 szwadronu) por. Zygmunt Szendzielarz, późniejszy "Łupaszko".

Wojna obronna 1939[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej pułk pod dowództwem ppłk. Ludomira Wysockiego walczył w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii.

Został zmobilizowany 23 sierpnia 1939, lecz załadunek do transportu kolejowego nastąpił dopiero 30 sierpnia na stacji kolejowej Wilno i Porubanek. W związku z tym do rejonów koncentracji przewidzianej dla Armii "Prusy" dotarł 2 września, koncentrując się w lesie na północny wschód od Piotrkowa Trybunalskiego, aby następnie 3 września przegrupować się w rejon miejscowości Lubień.

W nocy z 5 na 6 września Pułk przeszedł do rejonu Sulejowa, gdzie miał organizować obronę na rzece Pilica. 7 września skoncentrował się w rejonie Przysuchy.

8 września zorganizował obronę na południe od Radomia, gdzie po raz pierwszych toczył przez cały dzień walkę z niemieckimi wojskami pancernymi. W nocy wycofał się w rejon przyczółka mostowego pod Maciejowicami, gdzie bronił się następnego dnia.

W nocy z 9 na 10 września Pułk w czasie przeprawy przez Wisłę w rejonie Magnuszewa poniósł duże straty (ciężką broń zatopiono, wielu żołnierzy, a jeszcze więcej koni utonęło), i został rozproszony. Skoncentrował się ponownie nad Wieprzem, gdzie nastąpiła jego reorganizacja. Z pierwotnego składu pozostało tylko dowództwo pułku i 2 szwadron. Do pułku włączono szwadron 13 Pułku Ułanów Wileńskich, szwadron kawalerii dywizyjnej 36 Dywizji Piechoty, 7 szwadron pionierów oraz 7 szwadron łączności. W pułku znalazło się też kilka czołgów z 61 Kompanii Czołgów Rozpoznawczych. Tak zreorganizowany pułk przemaszerował w rejon Świdnika.

Następnie wszedł w skład Brygady Kawalerii płk. Jerzego Grobickiego z Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Władysława Andersa. 20 września w zaciętych walkach opanował miejscowość Cześniki, a 22 września nacierał na Komorów.

24 września podjął wraz z pozostałymi jednostkami GO Kaw. próbę przedostania się na Węgry. 26 września Pułk zdołał przebić się przez szosę Lwów-Przemyśl, ale w nocy natrafił na oddziały Armii Czerwonej i musiał wycofać się w lasy.

27 września Pułk na czele z dowódcą złożył koło Medyki broń, uzyskując od Niemców honorową kapitulację.

Zaniemeńscy ułani[edytuj | edytuj kod]

Medal pułkowy
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1930[edytuj | edytuj kod]

  • płk Czesław Kozierowski – dowódca pułku
  • ppłk dypl. Józef Świerczyński
  • rtm. Zygmunt Józef Cierpicki – p.o. d-cy szwadronu zapasowego
  • rtm. Lubomir Feliks Obidziński
  • rtm. Aleksander Stpiczyński
  • rtm. Kazimierz Choroszewski
  • por. Stanisław Pysiak – oficer administracyjny
  • por. Witold Kotowski
  • por. Jan Juszkiewicz
  • por. Jan Gabarski
  • por. Ludwik Jędrzejewski
  • por. Stefan Kajetan Bayer
  • por. Włodzimierz Zawadzki
  • por. Józef Abramowicz
  • por. Wiktor Gosiewski
  • por. Eugenjusz Parafjanowicz
  • por. Adam Bartosiewicz
  • por. Konstanty Anton
  • por. Mieczysław Brzozowski
  • por. Zygmunt Mackiewicz
  • por. Zdzisław Chmielewski
  • ppor. Aleksander Jeljasiewicz

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[2][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Ludomir Wysocki
  • I zastępca dowódcy – ppłk Eugeniusz Święcicki
  • I zastępca dowódcy (dubler) – mjr dypl. Leon Pruszanowski
  • adiutant – rtm. Wiesław Zygmunt Słapa[b] (*)
  • naczelny lekarz medycyny – por. lek. Tomasz Chamera
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Leon Bardach
  • w dyspozycji dowódcy (zawieszony w czynnościach) – mjr Henryk Dobrzański
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Bohdan Niemczynowicz
  • oficer mobilizacyjny – mjr Kazimierz Choroszewski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – rtm. Józef Abramowicz
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Antoni Gebert
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Wiesław Zygmunt Słapa (*)
  • oficer gospodarczy – por. int. Piotr Wiertlewski
  • oficer Żywnościowy – ppor. Jan Albin Filipowicz
  • dowódca plutonu łączności – por. Feliks Antoni Kisiel
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Jerzy Wiktor Majewski (*)
  • dowódca plutonu ppanc. – vacat
  • dowódca I szwadronu – rtm. Michał Bohdanowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Kowszun
  • dowódca 2 szwadronu – por. Zygmunt Edward Szendzielarz
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Wiktor Majewski (*)
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Mieczysław Roman Pająk
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Skawiński
  • dowódca 4 szwadronu – p.o. por. Antoni Stefan Sutkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Lubomir Zbigniew Sikorski
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Józef Świtalski
  • dowódca szwadronu km – rtm. Eugeniusz Parafjanowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Jerzy Chrząszcz
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Maria Tomasz Orski
  • dowódca szwadronu zapasowego – mjr Kazimierz Karol Zaorski
  • zastępca dowódcy – rtm. Jan Gabarski
  • odkomenderowany – por. Henryk Giecewicz
  • na kursie – por. adm. (kaw.) Leon Marian Wójcicki

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[5]

Order Virtuti Militari
  • plut. Adam Bartosiewicz
  • plut. Jan Błoch
  • uł. Józef Byczyński
  • por. Witold Chludziński
  • plut. Eugeniusz Cichocki
  • kpr. Wincenty Cierpikowski
  • wchm. Tadeusz Czechowski
  • płk Stanisław Rawicz-Dziewulski
  • st. uł. Józef Foks
  • rtm. Wacław Giecewicz
  • por. Leon Jagodziński
  • st. uł. Bolesław Klimaszewski
  • por. Jerzy Krafft
  • st. uł. Stanisław Kraiński
  • uł. Aleksander Kułakowski
  • wchm. Leon Lissowski
  • por. Witold Morawski
  • rtm. Michał Nowicki
  • por. Marian Ossowski
  • rtm. Władysław Rozlau
  • por. Teofil Skuratowicz
  • wchm. Ryszard Szczepański
  • wchm. Józef Śledź
  • kpr. Stanisław Toczyłowski
  • por. Antoni Witkowski
  • por. Stanisław Wołowski
  • por. Wacław Zdziarski
  • kpr. Wiktor Zieliński

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich otrzymał dwa sztandary. Pierwszy sztandar otrzymał od Pogotowia Wojennego Ziemi Kujawskiej we Włocławku. Drugi przepisowy sztandar został ufundowany przez mieszkańców Ziemi Lidzkiej, Mińskiej i Ejszyskiej w 1920 r. Uroczystego wręczenia sztandaru dokonał marszałek Józef Piłsudski 14 kwietnia 1922 r. w Wilnie, w trzecią rocznicę wyzwolenia Wilna z rąk bolszewików. Losy obu sztandarów Pułku nie są znane[6].

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Posiada kształt Krzyża Orderu Virtuti Militari, którego ramiona pokryte są chabrową emalią z białym obramowaniem. Na krzyż nałożony jest orzeł z rozpiętymi skrzydłami, trzymający w szponach wieniec. Nad głową orła złota otwarta korona. Na ramionach krzyża wpisano datę odzyskania niepodległości 11 XI 1918, na dolnym ramieniu w wieńcu numer 4 i inicjał U. Oficerska – czteroczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 38x38 mm. Projekt: Witold Łada-Zabłocki. Wykonanie: Teodor Filipski – Wilno[7]

Barwy

Prop 4pul.png Proporczyk w kolorze chabrowo-białym

Otok chabrowy 2.png Czapka rogatywka – otok chabrowy[8][c].

Spod 4pul.png Spodnie długie[d] ciemnogranatowe, lampasy chabrowe, wypustka biała

Prop dow 4pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 4pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 4pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 4pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 4pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 4pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 4pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejki pułkowe

Duszę własną przegra w karty,
To ułanów pułk jest czwarty.
Syny Marsa i Wenery,
Pułk Ułanów liczba cztery.
Szarżą przeszli tych z Rokitny,
To ułanów pułk błękitny.
Weneryczny i pijański,
To jest Czwarty Pułk Ułański

Tradycje pułku[edytuj | edytuj kod]

w roku 1973 powstała 123 Drużyna Harcerska przy szkole podstawowej numer 1 w Blachowni (koło Częstochowy),w 1981 Rada Drużyny postanawia kontynuować tradycje kawaleryjskie. Przyjmuje barwy Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich. W dwa lata później otrzymuję oficjalną zgodę na specjalność kawaleryjską i otrzymuje numer 4.

Drużyna działa do dziś[9], jej pełna nazwa to 4 Małopolska Drużyna Kawalerii Harcerskiej im. Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich.

Tradycje 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich kontynuował 3 Mazurski Batalion Rozpoznawczy im. płk. Jana Hipolita Kozietulskiego.

Tradycje pułku kontynuuje 9 Warmiński Pułk Rozpoznawczy im. pułkownika Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”[10].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[3].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[4].
  3. nawiązywały do 4 Pułku Ułanów Królestwa Polskiego z 1830 r.
  4. szasery

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Satora 1990 ↓, s. 190.
  2. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 690–691.
  3. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  4. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  5. Bayer 1929 ↓, s. 29-30.
  6. Satora 1990 ↓, s. 190-191.
  7. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 168-169.
  8. Dziennik Rozkazów MS Wojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku
  9. Dane z 24.03.2010
  10. 9 Warmiński Pułk Rozpoznawczy – Tradycje

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Bayer: Zarys historii wojennej 4-go pułku Ułanów Zaniemeńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  • "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993
  • "Rocznik Oficerów Kawalerji 1930", Nakładem ,,Przeglądu Kawaleryjskiego", Warszawa 1930.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.