53 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 53 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych. Zobacz też: 53 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 53.
53 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych
Ilustracja
Odznaka pułkowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców kresowych
Tradycje
Święto 20 lipca
Rodowód 11 Pułku Strzelców Polskich
Dowódcy
Pierwszy płk armii franc. de Vidal
Ostatni płk dypl. Szymon Kocur
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Stryj
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechoty
Podległość 11 Karpacka Dywizja Piechoty
Bitwa o granice 1920.png
Armia karpaty 1939.png
Jaworow 1939.png

53 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych (53 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował do września 1939 w garnizonie Stryj[1]. Wchodził w skład 11 Karpackiej Dywizji Piechoty[2].

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Pułk powstał na bazie 11 pułku strzelców polskich Armii Polskiej we Francji. We wrześniu 1919 roku został przemianowany na 53 pułk piechoty Strzelców Kresowych.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W maju 1921 roku pułk został skoncentrowany w Brzeżanach, a 22 grudnia przeniesiony do Stryja[3].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 20 lipca, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził swoje święto „w rocznicę największego wysiłku bojowego podczas obrony przyczółka mostowego «Wołoczyska» w 1920 roku”[3].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

W 1928 roku został opublikowany „Zarys historii wojennej pułku”. Autorem opracowania był oficer pułku, kapitan Leon Grzegorz Szuchatowicz, zamordowany w 1940 roku w Charkowie[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego L.dz. 3900/tj. Org. Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych z 10 października 1930 roku o wprowadzeniu w życie przepisu służbowego P.S. 10–50 – „Organizacja – Piechota na stopie pokojowej” 53 pułk piechoty zaliczony został do pułków piechoty typ II tzw. „wzmocniony”. W każdym roku pułk otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku typu I tzw. „normalnego” o ok. 400-700 żołnierzy[6].

Kampania wrześniowa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie macierzystej 11 Karpackiej Dywizji Piechoty. Bronił pozycji na linii Wisłoki, Wisłoka oraz Sanu. Podczas walk wokół Lwowa I batalion 53. pułku wszedł w skład improwizowanej Grupy „Żółkiew”[7].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

  • płk armii francuskiej de Vidal (16 II - 10 V 1919)
  • płk armii francuskiej Robert de Colbert (17 V - VIII 1919)
  • ppłk armii francuskiej Fleurot (VIII - 4 IX 1919)
  • kpt. Stefan Hrycyszyn (5 XI - 4 XII 1919)
  • ppłk Filip Kapelsiewicz (5 XII 1919[9] - 9 VII 1920[a])
  • kpt. Jan Góra (p.o. 2 IV - 3 VII 1920)
  • ppłk Aleksander Zörner (4 VII - 22 IX 1920)
  • ppłk / płk piech. Karol Golachowski (23 IX 1920 - 23 XII 1927 → praktyka poborowa w PKU Łuck[10])
  • ppłk piech. Walerian Wiśniewski (23 XII 1927[10] - 18 VI 1930 → komendant placu Kraków)
  • ppłk Witold Adrian Roger Komierowski (18 VI 1930 - 23 III 1932 → inspektor poborowy DOK VIII[11])
  • płk dypl. Zygmunt Polak (23 III 1932 4 VII 1935[12])
  • płk dypl. Jan Naspiński (4 VII 1935 - 4 IV 1937)[13]
  • ppłk dypl. Szymon Kocur (4 IV 1937 - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[14]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[8]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[19]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

Oficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[27]

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk dypl. Szymon Kocur
  • I adiutant - kpt. Jerzy Stolarski
  • II adiutant - por. Józef Ziajka
  • oficer informacyjny - ppor. rez. Surak
  • oficer łączności –por. Zygmunt Gąsiorowski
  • kwatermistrz - NN
  • oficer płatnik - ppor. rez. Kazimierz Cisek
  • oficer żywnościowy - kpt. RomualdŁabęcki
  • naczelny lekarz - ppor. lek. med. Nowak
  • kapelan - NN
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. rez. Tadeusz Wajda
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Stanisław Franciszek Harasymow[28]
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - ppor. Paweł Jastrzębski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Franciszek Bitka
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Franciszek Borowski
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Józef Wiktor Muszyński
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Stanisław Młyński
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. rez. Bronisław Tymczyński
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej –por. Stanisław Ruchalski
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Michał Michalski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Alfred Lew
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Feliks Kowalski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - ppor. Franciszek Szyszka
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. RomualdGiergovich
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. rez. Grochowski
  • dowódca 3 kompanii ckm - ppor. Miśków
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Stanisław Zborowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Adolf Wośko
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Stanisław Korski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Tadeusz Dziedzic
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - ppor. rez. Chrząszczewski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew (Sztandar)

23 marca 1921 roku w Tarnopolu Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz marszałek Polski Józef Piłsudski wręczył pułkowi pamiątkową chorągiew ofiarowaną w 1919 roku Pułkowi im. Zawiszy Czarnego przez mieszkańców włoskiego miasta Chivasso[3].

5 maja 1925 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 53 pułku piechoty[29]. 19 września 1925 roku w Stryju generał dywizji Aleksander Osiński wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez ludność Stryja[3][30]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[31]. We wrześniu 1939 roku sztandar przewieziony został na Węgry przez Ośrodek Zapasowy 53 pp, skąd przez poselstwo wysłany został do Francji. Obecnie sztandar znajduje się w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[32].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

15 stycznia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 53 pułku piechoty[33]. Odznaka o wymiarach 45 x 45 mm ma kształt prostego krzyża greckiego, srebrnego, emaliowanego na biało z pozłacanymi krawędziami. W środku krzyża na rombie wypełnionym czerwoną żłobkowaną emalią nałożony srebrny orzeł wz. 1927. Krzyż okolony jest szerokim wieńcem laurowym emaliowanym na zielono na którym nałożono miniaturę trąbki strzeleckiej oraz wpisano numer i inicjały pułku „53 PP”. Odznaka oficerska - trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, na rewersie próba srebra i imiennik grawera „JM” – Józef Michrawski z Warszawy[1].

Emblemat

20 lutego 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 11 Dywizji Piechoty nazwę „11 Karpacka Dywizja Piechoty” oraz ustalił dla żołnierzy tej dywizji emblemat przedstawiający dwa liście dębowe z gałązką limby, przytrzymane krzyżem huculskim. Minister zezwolił na noszenie emblematów od chwili ogłoszenia rozkazu, natomiast zobowiązał do ich noszenia od 1 stycznia 1938 roku. Emblematy był noszone na kołnierzach (łapkach) kurtek i płaszczy (peleryn). Dla oficerów i chorążych emblematy były wykonane z białego metalu oksydowanego na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i szeregowców były wytłaczane z białego matowanego metalu (blachy). Minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze pozasłużbowym emblematów wykonanych, jak dla oficerów[34].

Specjalne części umundurowania

12 kwietnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wprowadził „specjalne części umundurowania” dla żołnierzy 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w postaci pióra do czapki – rogatywki garnizonowej i peleryny typu podhalańskiego[35].

 Osobny artykuł: Mundur Wojska Polskiego II RP.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Podpułkownik piechoty Filip Kapelsiewicz dekretem L. 2204 Naczelnego Wodza z dnia 9 lipca 1920 roku został zwolniony ze stanowiska dowódcy 53 Pułku Strzelców Kresowych i wyznaczony na dowódcę III Łódzkiego Batalionu Etapowego. Dekretem L. 2186 Naczelnego Wodza z dnia 8 lipca 1920 roku dowódcą 53 Pułku Strzelców Kresowych został mianowany podpułkownik piechoty Roman Witorzeniec, który od 21 czerwca 1920 roku faktycznie dowodził 51 Pułkiem Strzelców Kresowych. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 27 z 21 lipca 1920 roku, poz. 673. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 34 z 8 września 1920 roku, poz. 817.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 95.
  2. Satora 1990 ↓, s. 104.
  3. a b c d Szuchatowicz 1928 ↓, s. 37.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 540.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Wojciech Włodarkiewicz, Lwów 1939, Bogusław Brodecki (red.), Seria Historyczne bitwy, Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2003, s. 103, ISBN 978-83-11-09619-6, OCLC 52567547 (pol.).
  8. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 100 z 31 grudnia 1919 roku, poz. 4414
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 364.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 229.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  13. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  14. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 130.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 135.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 131.
  19. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 297.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928 roku, s. 4.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 140.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 173.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 438.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 96.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 106.
  27. Kurus 2017 ↓, s. 91.
  28. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 32. Major Stanisław Franciszek Harasymow urodził się 25 grudnia 1898 roku. W latach 1939-1945 przebywał w niemieckiej niewoli. Zmarł 15 kwietnia 1970 roku i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Był autorem „Zarysu historii wojennej 32-go Pułku Piechoty”.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 17 z 22 maja 1925 roku, poz. 177.
  30. Satora 1990 ↓, s. 104-106.
  31. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  32. Satora 1990 ↓, s. 106.
  33. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 20 lutego 1937 roku, poz. 22.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 kwietnia 1937 roku, poz. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]