5 Eskadra Wywiadowcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
5 Eskadra Wywiadowcza
I eskadra bojowa lotnicza
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 21 grudnia 1918
Rozformowanie luty 1925
Dowódcy
Pierwszy por. pil. Stanisław Jasiński
Ostatni kpt. pil. Julian Skrzat
Działania zbrojne
Wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Formowanie:
lotnisko Rakowice
Okres wojny:
Hureczko
Okres pokoju:
Lotnisko Ławica
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość III Grupa Lotnicza
II Grupa Lotnicza
VII dywizjon lotniczy (od 1921 roku)
pierwszy personel latający na lotnisku w Hureczku; luty 1919
samolot „Nieuport” por. Juljusza Gilewicza
inspekcja gen. Gustawa Macewicza na froncie1920 r. Stoją od lewej: por. obs. Władysław Popiel, ppor. pilot Andrzej Chramiec, ppor. pilot Juljusz Gilewicz, gen. Gustaw Macewicz, ppor. Baranowski, por. pilot Władysław Kalkus, ppor. obs. Tadeusz Jarina
załoga por. pilot Władysław Kalkus i por. obs. Władysław Popiel
Sztab III dyonu kpt. Stefana Bastyra i 5 eskadra w Rachnach

5 eskadra wywiadowcza - pododdział lotnictwa rozpoznawczego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Eskadra została sformowana w 1918 na lotnisku Rakowice w Krakowie jako I eskadra bojowa lotnicza. Wzięła udział w walkach o Śląsk Cieszyński, w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. Po wojnie weszła w skład 3 pułku lotniczego w Poznaniu. W 1925 przemianowana na 31 eskadrę lotniczą.

Formowanie, zmiany organizacyjne i walki[edytuj | edytuj kod]

Eskadra sformowana została 7 listopada 1918 na lotnisku Rakowice w Krakowie jako I eskadra bojowa lotnicza[1][2]. Wykorzystany do organizacji sprzęt pozostawiony przez Austriaków nie przedstawiał wielkiej wartości użytkowej i eskadra miała kłopoty z osiągnięciem pełnej gotowości bojowej. W tym czasie wojska czeskie weszły na Śląsk Cieszyński zajmując obszar dawnego Księstwa Cieszyńskiego aż po Wisłę. Mimo iż eskadra znajdowała się w trakcie organizacji, część załóg została skierowana na Front Cieszyński dla wsparcia wojsk lądowych dowodzonych przez gen. Franciszka Latinika[2].

W styczniu 1919 jednostkę przemianowano na 5 eskadrę wywiadowczą[3]. W tym miesiącu przegrupowała się ona transportem kolejowym na lotnisko Hureczko koło Przemyśla i włączona została w skład III Grupy Lotniczej[4][5]. Grupa podporządkowana została Dowództwu Grupy „Wschód” gen. Tadeusza Rozwadowskiego[5]. W tym okresie posiadała cztery samoloty, z czego dwa były darem od lotnictwa wielkopolskiego[4]. Spod Przemyśla eskadra startowała na akcje szturmowe mające na celu uniemożliwienie przerwania przez wojska ukraińskie połączenia kolejowego Lwów – Przemyśl. 16 lutego, w czasie jednej takich z akcji, zginęli por. obs. Jan Pareński i sierż. pil. Jerzy Szeruda[4]. Raport Inspektora Wojsk Lotniczych z 13 marca 1919 wykazuje, ze eskadra w tym czasie posiadała 5 samolotów, 2 pilotów i 5 obserwatorów[6]. Zwycięska ofensywa majowa wojsk polskich odrzuciła daleko od Lwowa wojska ukraińskie. W związku z tym eskadra została przeniesiona do Stryja, do II Grupy Lotniczej. Współdziałając z 1 Wielkopolską eskadrą lotniczą, wzięła aktywny udział w walkach ofensywnych. W czerwcu na loty bojowe eskadra startowała z lotnisk w Łukach i Buczaczu[5]. W lipcu wróciła do III Grupy Lotniczej i pracując dla sztabu 6 Armii gen. Wacława Iwaszkiewicza, brała udział w zwalczaniu bolszewickich pociągów pancernych[7].

Okres jesienno zimowy eskadra spędziła na lotnisku Dżuryn koło Buczacza. Wykorzystując względnie spokojny okres na froncie, prowadzono szkolenie pilotów i obserwatorów[a].

W okresie ofensywy kijowskiej załogi eskadry, operując z lotnisk Żmerynka, Bar i Płoskirów, prowadziły rozpoznanie na korzyść 6 Armii. Dostarczano między innymi dokładnych informacji na temat działania dużych zgrupowań sowieckiej kawalerii[7].

Podczas odwrotu 5 eskadra przeszła do Płoskirowa, a stamtąd do Tarnopola. Na lotnisku Tarnopol została przezbrojona w angielskie samoloty De Haviland DH.9 i tym samym wydatnie podniosła swoją zdolność bojową. W tym czasie konna armia Budionnego maszerowała w kierunku na Lwów. Eskadra przegrupowana została na lotnisko Lewandówka[8]. W Lewandówce pozostał rzut powietrzny i niezbędna obsługa techniczna pod dowództwem por.pil. Władysława Kalkusa, a pozostała część personelu technicznego odeszła pod dowództwem por. Juliana Gilewicza do Przemyśla. W tym czasie, wspólnie z 15 eskadrą myśliwską i 21 eskadrą niszczycielską, samoloty eskadry niemal bez przerwy atakowały oddziały konne Budionnego. Eskadra walnie przyczyniła się do porzucenia przez bolszewików zamiaru zdobycia Lwowa[4][7].

Podczas polskiej kontrofensywy, eskadra nadal zwalczała oddziały konne Budionnego. W walce utraciła wszystkie samoloty. Zmusiło to dowództwo lotnictwa do wycofania jednostki z frontu na lotnisko Hureczko celem uzupełnienia załóg i samolotów. Tu eskadra doczekała się rozejmu[4][8].

W okresie wojny załogi eskadry wykonały 362 loty bojowe; spędziły 676 godzin w powietrzu[4][7].

Eskadra w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1921 eskadra weszła w skład VII dywizjonu wywiadowczego nowo formującego się 3 pułku lotniczego[9]. Do Poznania przybyła transportem kolejowym w połowie września. Początkowy okres pokojowej pracy na lotnisku Ławica nie był łatwy. Personel otrzymał zakwaterowanie w drewnianych, częściowo zdewastowanych, poniemieckich barakach. Występował niedostatek samolotów i pomocniczego sprzętu. Uniemożliwiało to zorganizowane szkolenie załóg i personelu naziemnego[7]. W 1922, w istniejących pułkach lotniczych, rozpoczęto unifikację samolotów. Eskadry wywiadowcze 3 pułku otrzymały angielskie Bristole F2B. Nie stanowiło to pełnego rozwiązania problemu zaopatrzenia eskadr w samoloty, ale umożliwiło personelowi technicznemu i parkowi lotniczemu bardziej sprawną naprawę i okresowe remonty sprzętu[10]. W maju, pod nadzorem straży pożarnej, spalono najbardziej zniszczone i zapluskwione baraki mieszkalne. Przy ogromnym aplauzie personelu, eskadra przeprowadziła się do nowych pomieszczeń[11]. Do eskadry sukcesywnie napływali absolwenci Szkoły Obserwatorów Lotniczych i kursów pilotażu, wypełniając luki w etatach[10]. W sierpniu piloci eskadry: st.sierż.pil. Karol Szwencer i plut.pil. Władysław Szulczewski uczestniczyli w zawodach zorganizowanych na lotnisku Ławica zajmując III i IV miejsce[12].

W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku[13]. 5 eskadra wywiadowcza przemianowana została na 31 eskadrę lotniczą i podporządkowana dowódcy nowo powstałego I dywizjonu lotniczego[12]. We wrześniu 1929 jednostka przemianowana została na 31 eskadrę liniową, a sierpniu 1939, w czasie mobilizacji alarmowej, na 31 eskadrę rozpoznawczą[14].

 Osobny artykuł: 31 eskadra rozpoznawcza.

Odznaka eskadry[edytuj | edytuj kod]

Jednoczęściową odznakę o wymiarach 60x48 mm wykonaną w złoconym i srebrzonym tombaku stanowi owalny emaliowany wieniec, zwieńczony u dołu tarczą z orłem i biało–czerwoną kokardą. Po bokach tarczy inicjały E.L.L. i numer 5. Pole wieńca wypełnia postać Ikara. Odznakę wykonał Władysław Buszek ze Lwowa[15].

Kadra eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry[16]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
por. pil. Stanisław Jasiński od 7 XI 1918
por. pil. Julian Gilewicz od I 1920
por. pil. Józef Wojciechowski od 1921
kpt. pil. Eugeniusz Płuszczewski XI 1922 - †12 I 1923
kpt. pil. Tadeusz Jarina od I 1923
kpt. pil. Julian Skrzat od 1 IV 1924
kpt. pil. Antoni Wroniecki p.o. V - XI 1925
Personel latający z okresu wojny polsko-bolszewickiej[17][b]
Obserwatorzy Piloci
por. obs. Jan Pareński rtm. pil. Stanisław Jasiński
Personel latający
Stopień Imię i nazwisko Odznaczenia-uwagi
kpt. Władysław Jan Kalkus VM[18]
por. obs. Kazimierz Braun
por. Bolesław Lepszy VM[18]
por. obs. Jan Pareński
por. obs. Roman Sułkowski
por. Tomasz Turbiak VM[18]
ppor. Walenty Marchlewski (†26 III 1925)
sierż. pil. Jerzy Szeruda

Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

W okresie funkcjonowania eskadry miały miejsce następujące wypadki lotnicze zakończone obrażeniami lub śmiercią pilota oraz obserwatora[19]:

  • 16 lutego 1919 podczas wykonywania lotu bojowego na samolocie Rumpler C.IV zginęli sierż. pil. Jerzy Szeruda i por. obs. Jan Pareński.
  • 4 lipca 1919 na lotnisku Stryj zginęli na samolocie Albatros C.I sierż. pil. Józef Kargol i por. obs. Julian Jurkiewicz – oficer taktyczny II Grupy Lotniczej.
  • 22 grudnia 1920 na samolocie Albatros B.II zginął por. obs. Kazimierz Braun.
  • 12 stycznia 1923 na samolocie Bristol zginął w wypadku kpt. pil. Eugeniusz Płuszczewski.

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
7 XI 1918 1 eskadra bojowa I 1919 5 eskadra wywiadowcza 1925 31 eskadra lotnicza 6 IX 1929 31 eskadra liniowa VIII 1939 31 eskadra rozpoznawcza IX 1939

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[5].
  2. Żołnierzy eskadry odznaczonych Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1919-1920 oznaczono przy nazwisku skrótem „VM”[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  2. a b Hoff 2005 ↓, s. 69.
  3. Pawlak 1989 ↓, s. 219.
  4. a b c d e f Hoff 2005 ↓, s. 71.
  5. a b c d Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 29.
  7. a b c d e Pawlak 1989 ↓, s. 220.
  8. a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 151.
  9. Abżółtowski (red.) 1928 ↓, s. 16.
  10. a b Pawlak 1989 ↓, s. 221.
  11. Pawlak 1989 ↓, s. 220-221.
  12. a b Pawlak 1989 ↓, s. 222.
  13. Pawlak 1989 ↓, s. 12.
  14. Pawlak 1989 ↓, s. 222 i 229.
  15. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 341.
  16. Pawlak 1989 ↓, s. 219-222.
  17. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 152.
  18. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 kwietnia 1921 roku, s. 654.
  19. Pawlak 1989 ↓, s. 219–222.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]