5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 5 Lwowskiego Pułku Artylerii Lekkiej. Zobacz też: 5 Pułk Artylerii Lekkiej - stronę ujednoznaczniającą.
5 Pułk Artylerii Lekkiej
5 Pułk Artylerii Polowej
Ilustracja
Odznaka pułkowa (1928)
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Lwowski
Tradycje
Święto 7 listopada
Nadanie sztandaru 22 listopada 1938
Rodowód 1 pułk artylerii polowej Lwów
4 pułk artylerii polowej
5 pułk artylerii polowej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Tadeusz Łodziński
Ostatni ppłk Tadeusz Popławski
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Lwów[1]
(Okręg Korpusu Nr VI)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 5 Dywizja Piechoty
5 DP w 1938

5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej (5 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk do 1939 stacjonował w garnizonie Lwów na terenie Okręgu Korpusu Nr VI. Oddział był organiczną jednostką artylerii 5 Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 6 Grupy Artylerii.
Święto pułku obchodzono 7 listopada, w rocznicę oddania pierwszego strzału, w obronie Lwowa przez baterię por. Stanisława Królikiewicza[2].

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

28 października 1918 do Rzęsny Polskiej z Czaczaku w Serbii przybyła, pod dowództwem kpt. Tadeusza Łodzińskiego, bateria zapasowa 130 Pułku Artylerii Polowej cesarskiej i królewskiej armii uzbrojona w trzy 8 cm armaty polowe wz. 1905. 4 listopada tego roku por. Stanisław Królikiewicz otrzymał rozkaz zorganizowania baterii armat podporządkowanej bezpośrednio Naczelnej Komendzie Wojska Polskiego we Lwowie. Kierując się własną kreatywnością porucznik przygotował broń złożoną z uzyskanych kilku austriackich dział polowych, do których improwizując przysposobił niepasujące pociski produkcji rosyjskiej[3]. Trzy dni później bateria wsparła swym ogniem piechotę atakującą Cytadelę.

Początki 5 pułku artylerii polowej wiążą się z tworzeniem pierwszych baterii w rejonie Lwowa w listopadzie 1918. Powstał tu 1 Pułk Artylerii Polowej Lwów z trzema dywizjonami, uzbrojony w różne działa. 6 stycznia 1919 Dowództwo Artylerii Lwów przemianowało 1 pap Lwów na 4 pułk artylerii polowej. Na początku czerwca 1919, na podstawie rozkazu organizacyjnego nr 8 Generalnego Inspektoratu Artylerii jednostka połączona została z 5 pułkiem artylerii polowej w jeden oddział, który otrzymał numer i nazwę – 5 Lwowski pułk artylerii polowej. Latem 1919 pułk wszedł w skład V Brygady Artylerii.

5 sierpnia 1920 pod Brodami działon 8 baterii dowodzony przez pchor. Aleksandra Czwartackiego zdobył sztandar sowieckiej 2 Brygady Kawalerii.

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 5 pułk artylerii polowej na 5 pułk artylerii lekkiej[4].

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[5].

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 pułk nie wystąpił w pełnym składzie. Dowództwo pułku i III dywizjonu, II dywizjon oraz 2 i 8 bateria wzięły udział w obronie Warszawy.

Pułk już w transportach poniósł duże straty od bombardowań niemieckiego lotnictwa. 8 września na stacji Mordy poległ dowódca II da mjr Feliks Deskur i dowódca 4. baterii por. Eugeniusz Łoziński. Dywizjon rozładował się i wieczorem 10 września dotarł do Warszawy. 4. bateria zajęła SO w Ogrodzie Zoologicznym, a 5. i 6. w Parku Skaryszewskim.

Również 8 września zbombardowany został w Siedlcach III dywizjon. Po wyładowaniu próbował przedrzeć się do Warszawy. Dotarła jedynie 8 bateria. Zajęła ona SO w parku Skaryszewskim. 9 bateria, zaskoczona w drodze, dostała się do niewoli. 7 bateria 12 września została ostrzelana przed Mińskiem Mazowieckim, dołączyła do grupy ppłk. Rohozińskiego i zakończyła szlak bojowy pod Tomaszowem Lubelskim.

I dywizjon (bez 2 baterii) 3 września skierowany został z Kutna do Włocławka. Wspólnie z 19 pp stanowił Oddział Wydzielony ppłk. Sadowskiego.

18 września I/5 pal w ciężkim nocnym marszu został rozbity. W rejonie nadleśnictwa Kampinos dysponował już tylko 1 baterią. Do dywizjonu dołączył pluton artylerii piechoty 69 pp i haubica 100 mm z obsługą. Do godzin popołudniowych ogniem siedmiu dział odpierano natarcia niemieckie. Duże straty i wyczerpywanie się amunicji uniemożliwiły dalszą obronę. Po zdemontowaniu dział resztki pododdziału maszerowały w kierunku Bzury. 19 września pod Radziwiłłowem dywizjon został otoczony, a żołnierze wzięci do niewoli.

Lwowscy artylerzyści[edytuj | edytuj kod]

Korpus oficerski pułku przed 1928
Korpus podoficerski pułku przed 1928
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[10][a]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Tadeusz Procner
  • I zastępca dowódcy – ppłk mgr Janusz Józef Grzesło
  • adiutant – por. Andrzej Marian Malewski
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. lek. Zenon Szemis
  • starszy lekarz weterynarii – mjr dr Kazimierz Marcin Szostakiewicz
  • lekarz weterynarii – por. Antoni Zieliński
  • oficer zwiadowczy – por. Adam Włodzimierz Monseu
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Adam Melbechowski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Stanisław Antoni Serafiński
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Marian Aleksander Jarosiewicz
  • oficer mobilizacyjno-materiałowy – kpt. Mieczysław Stanisław Eysymont
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Stanisław Rudolf Kiełb
  • oficer żywnościowy – chor. Leon Szczurowski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Romuald Wacław Kozłowski
  • oficer plutonu – por. Jan Daniel Peczke[b] *
  • oficer plutonu – ppor. Zdzisław Bronisław Jamrozik
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Aleksander Dunin-Żuchowski (*)
  • zastępca dowódcy – por. Jan Daniel Peczke (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Mikołaj Woicki (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Praśniewski (*)
  • dowódca plutonu zwiadowców – ppor. Jerzy Apoloniusz Dziunikowski (*)
  • dowódcy I dywizjonu – mjr Jan Bolesław Czyrko
  • dowódca 1 baterii – por. Leon Andrzej Antoni Sas-Swistelnicki
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Eugeniusz Giżyński
  • dowódca 2 baterii – kpt. Juliusz Żwan
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Jan Kazimierz Batsch
  • dowódca plutonu – por. adm. (art.) Zbigniew Maria Jan Chudocki
  • dowódca II dywizjonu – ppłk dypl. Józef Kaiser
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Mikołaj Zabierzański
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Mikołaj Woicki (*)
  • dowódca 6 baterii – mjr Feliks Marian Deskur
  • dowódca plutonu – ppor. Robert Marowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Praśniewski (*)
  • dowódca III dywizjonu – mjr Tadeusz Henryk Banach
  • dowódca 7 baterii – kpt. Aleksander Dunin-Żuchowski (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Apoloniusz Dziunikowski (*)
  • dowódca 8 baterii – por. Eugeniusz Łoziński
  • dowódca plutonu – ppor. Edward I Piasecki
  • na kursie – kpt. dypl. Tadeusz Deska
  • na kursie – por. Tadeusz Kozieł
  • na kursie – por. Tadeusz Franciszek Kazimierz Rudkowski
Organizacja i obsada personalna 5 pal we wrześniu 1939
Dowództwo
  • dowódca – ppłk dypl. Tadeusz Popławski
  • adiutant – por. Adam Włodzimierz Monseu
  • oficer zwiadowczy – por. Stanisław Zabierzański
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – por. Adam Malewski
I dywizjon (armat)
  • dowódca - mjr Jan Czyrko
  • adiutant – por. rez. Rudolf Morończyk
  • dowódca 1 baterii – por. Leon Sas-Świstelnicki
  • dowódca 2 baterii - kpt. Juliusz Żwan, od 15 IX – ppor. Tadeusz Praśniewski
  • dowódca 3 baterii – por. Tadeusz Kozioł
II dywizjon (haubic)
  • dowódca - mjr Feliks Deskur († 8 IX), od 8 IX – mjr Franciszek Schmid (dowódca II/9 pac)
  • adiutant – ppor. rez. Karol Kaczorowski
  • dowódca 4 baterii - por. Eugeniusz Łoziński († 8 IX), od 8 IX – por. Andrzej Malewski, od 16 IX – kpt. Bolesław Antoni Bierniakiewicz
  • dowódca 5 baterii - ppor. Witold Mikołaj Woicki
  • dowódca 6 baterii - ppor. Robert Marowski
III dywizjon (haubic)
  • dowódca - mjr Adam Melbechowski
  • adiutant – por. Zbigniew Marian Chudecki
  • dowódca 7 baterii – por. Tadeusz Franciszek Rudkowski
  • dowódca 8 baterii - ppor. Edward Piasecki, od 15.09 – kpt. Juliusz Żwan
  • dowódca 9 baterii – por. rez. Stefan Kluz

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[13][14]

Order Virtuti Militari
płk Karol Battaglia
płk Tadeusz Łodziński
ppłk dypl. Jerzy Englisch
ppłk Jan Antoni Filipowicz
ppłk Tadeusz Filipowicz
ppłk Karol Schrötter
mjr dypl. Jan Ciałowicz
mjr Jerzy Pepłowski
Stanisław Wojtowicz
mjr Jerzy Zaniewski
kpt. Tadeusz Kruszyński
kpt. Roman Rogoziński
kpt. Wilhelm Todt
kpt. inż. Władysław Wrażej
ppor. Marian Schwetz
ogn. Stanisław (wzgl. Jan) Bilewicz
ogn. Józef Rybicki
kpr. Świerz
kpr. Wojnarowicz

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

22 listopada 1938 we Lwowie[15] minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Lwowa[c].

Brak jest informacji o wrześniowych i dalszych losach sztandaru[15]

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz.Rozk. MSWojsk nr 35, poz. 379 z 14 grudnia 1928 roku. Posiada kształt krzyża wzorowanego na francuskim Orderze Legii Honorowej, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum krzyża herb Lwowa i miniatura Orderu Virtuti Militari, okolony wieńcem laurowym z napisem 5 PAP LWOWSKI. Na ramionach krzyża wpisano daty upamiętniające dziesięciolecie powstania pułku 7 XI 1918 1928. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze i emaliowana[16].

Trąbka 5 pap
Trąbka honorowa

W 1924 „z przyczyn technicznej natury” święto pułku było obchodzone 6 grudnia. Tego dnia na placu Świętego Ducha przed głównym odwachem pułk otrzymał srebrną trąbkę honorową, dar 5 Dywizji Piechoty. Trąbkę z rąk dowódcy Okręgu Korpusu nr VI generała dywizji Juliusza Malczewskiego odebrał dowódca oddziału pułkownik Karol Battaglia. Po ceremonii wręczenia trąbki odbyła się przysięga żołnierzy, a następnie defilada pod pomnikiem Adama Mickiewicza. Obchody święta pułku rozpoczęły się o godz. 10.00 mszą świętą w Kościele Jezuitów[17].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[11].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[12].
  3. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 3 do Dziennika Rozkazów MSWojsk z 17 lutego 1938, nr 3, poz. 25.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 235.
  2. Galster 1975 ↓, s. 26.
  3. Jednodniówka ku uczczeniu dziesięciolecia 5 Pułku Artylerji Polowej Lw.. Lwów: 1928, s. 5, 7.
  4. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 100.
  7. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 273.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 102.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 723–724.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  13. Jednodniówka ku uczczeniu dziesięciolecia 5 Pułku Artylerji Polowej Lw.. Lwów: 1928, s. 25.
  14. Czyrko 1930 ↓, s. 40.
  15. a b Satora 1990 ↓, s. 279.
  16. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 235-336.
  17. Gazeta Lwowska nr 281 z 6 grudnia 1924 r., s. 4, 5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]