5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 5 Lwowskiego Pułku Artylerii Lekkiej. Zobacz też: 5 Pułk Artylerii Lekkiej - stronę ujednoznaczniającą.
5 Pułk Artylerii Lekkiej
5 Pułk Artylerii Polowej
Ilustracja
Odznaka Pułkowa (1928)
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Lwowski
Patron nie posiadał
Tradycje
Święto 7 listopada
Nadanie sztandaru 22 listopada 1938
Rodowód 1 pułk artylerii polowej Lwów
4 pułk artylerii polowej
5 pułk artylerii polowej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Tadeusz Łodziński
Ostatni ppłk Tadeusz Popławski
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Lwów[1]
(Okręg Korpusu Nr VI)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 5 Dywizja Piechoty

5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej (5 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk do 1939 stacjonował w garnizonie Lwów na terenie Okręgu Korpusu Nr VI. Oddział był organiczną jednostką artylerii 5 Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 6 Grupy Artylerii.
Święto pułku obchodzono 7 listopada, w rocznicę oddania pierwszego strzału, w obronie Lwowa przez baterię por. Stanisława Królikiewicza[2].

Formowanie[edytuj]

28 października 1918 do Rzęsny Polskiej z Czaczaku w Serbii przybyła, pod dowództwem kpt. Tadeusza Łodzińskiego, Bateria Zapasowa 130 Pułku Artylerii Polowej Cesarskiej i Królewskiej Armii uzbrojona w trzy 8 cm armaty polowe wz. 1905. 4 listopada tego roku por. Stanisław Królikiewicz otrzymał rozkaz zorganizowania baterii armat podporządkowanej bezpośrednio Naczelnej Komendzie Wojska Polskiego we Lwowie. Trzy dni później bateria wsparła swym ogniem piechotę atakującą Cytadelę.

Początki 5 Pułku Artylerii Polowej wiążą się z tworzeniem pierwszych baterii w rejonie Lwowa w listopadzie 1918. Powstał tu 1 Pułk Artylerii Polowej Lwów z trzema dywizjonami, uzbrojony w różne działa. 6 stycznia 1919 Dowództwo Artylerii Lwów przemianowało 1 pap Lwów na 4 Pułk Artylerii Polowej. Na początku czerwca 1919, na podstawie rozkazu organizacyjnego nr 8 Generalnego Inspektoratu Artylerii jednostka połączona została z 5 Pułkiem Artylerii Polowej w jeden oddział, który otrzymał numer i nazwę - 5 Lwowski Pułk Artylerii Polowej. Latem 1919 pułk wszedł w skład V Brygady Artylerii.

5 sierpnia 1920 pod Brodami działon 8 baterii dowodzony przez pchor. Aleksandra Czwartackiego zdobył sztandar sowieckiej 2 Brygady Kawalerii.

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 5 Pułk Artylerii Polowej na 5 Pułk Artylerii Lekkiej[3].

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[4].

Walki pułku[edytuj]

W kampanii wrześniowej 1939 pułk nie wystąpił w pełnym składzie. Dowództwo pułku i III dywizjonu, II dywizjon oraz 2 i 8 bateria wzięły udział w obronie Warszawy.

Pułk już w transportach poniósł duże straty od bombardowań niemieckiego lotnictwa. 8 września na stacji Mordy poległ dowódca II da mjr Feliks Deskur i dowódca 4. baterii por. Eugeniusz Łoziński. Dywizjon rozładował się i wieczorem 10 września dotarł do Warszawy. 4. bateria zajęła SO w Ogrodzie Zoologicznym, a 5. i 6. w Parku Skaryszewskim.

Również 8 września zbombardowany został w Siedlcach III dywizjon. Po wyładowaniu próbował przedrzeć się do Warszawy. Dotarła jedynie 8 bateria. Zajęła ona SO w parku Skaryszewskim. 9 bateria, zaskoczona w drodze, dostała się do niewoli. 7 bateria 12 września została ostrzelana przed Mińskiem Mazowieckim, dołączyła do grupy ppłk. Rohozińskiego i zakończyła szlak bojowy pod Tomaszowem Lubelskim.

I dywizjon (bez 2 baterii) 3 września skierowany został z Kutna do Włocławka. Wspólnie z 19 pp stanowił Oddział Wydzielony ppłk. Sadowskiego.

18 września I/5 pal w ciężkim nocnym marszu został rozbity. W rejonie nadleśnictwa Kampinos dysponował już tylko 1 baterią. Do dywizjonu dołączył pluton artylerii piechoty 69 pp i haubica 100 mm z obsługą. Do godzin popołudniowych ogniem siedmiu dział odpierano natarcia niemieckie. Duże straty i wyczerpywanie się amunicji uniemożliwiły dalszą obronę. Po zdemontowaniu dział resztki pododdziału maszerowały w kierunku Bzury. 19 września pod Radziwiłłowem dywizjon został otoczony, a żołnierze wzięci do niewoli.

Lwowscy artylerzyści[edytuj]

Korpus oficerski pułku przed 1928
Korpus podoficerski pułku przed 1928

Dowódcy pułku:

Oficerowie:

Organizacja i obsada personalna 5 pal we wrześniu 1939
Dowództwo

  • dowódca – ppłk dypl. Tadeusz Popławski
  • adiutant – por. Adam Włodzimierz Monseu
  • oficer zwiadowczy – por. Stanisław Zabierzański

Pluton topograficzno-ogniowy

  • dowódca plutonu – por. Adam Malewski

I dywizjon (armat)

  • dowódca - mjr Jan Czyrko
  • adiutant – por. rez. Rudolf Morończyk
  • dowódca 1 baterii – por. Leon Sas-Świstelnicki
  • dowódca 2 baterii - kpt. Juliusz Żwan, od 15 IX – ppor. Tadeusz Praśniewski
  • dowódca 3 baterii – por. Tadeusz Kozioł

II dywizjon (haubic)

  • dowódca - mjr Feliks Deskur († 8 IX), od 8 IX – mjr Franciszek Schmid (dowódca II/9 pac)
  • adiutant – ppor. rez. Karol Kaczorowski
  • dowódca 4 baterii - por. Eugeniusz Łoziński († 8 IX), od 8 IX – por. Andrzej Malewski, od 16 IX – kpt. Bolesław Antoni Bierniakiewicz
  • dowódca 5 baterii - ppor. Witold Mikołaj Woicki
  • dowódca 6 baterii - ppor. Robert Marowski

III dywizjon (haubic)

  • dowódca - mjr Adam Melbechowski
  • adiutant – por. Zbigniew Marian Chudecki
  • dowódca 7 baterii – por. Tadeusz Franciszek Rudkowski
  • dowódca 8 baterii - ppor. Edward Piasecki, od 15.09 – kpt. Juliusz Żwan
  • dowódca 9 baterii – por. rez. Stefan Kluz

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 5-go pułku artylerii polowej”, s. 40

Order Virtuti Militari
płk Karol Battaglia
płk Tadeusz Łodziński
ppłk dypl. Jerzy Englisch
ppłk Jan Antoni Filipowicz
ppłk Karol Schrötter
mjr dypl. Jan Ciałowicz
mjr Jerzy Pepłowski
mjr Jerzy Zaniewski
kpt. Tadeusz Kruszyński
kpt. inż. Władysław Wrażej
ppor. Marian Schwetz
ogn. Stanisław Bilewicz
ogn. Józef Rybicki
kpr. Świerz
kpr. Wojnarowicz

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

22 listopada 1938 we Lwowie[6] minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Lwowa [7].

Brak jest informacji o wrześniowych i dalszych losach sztandaru[6]

Odznaka pułkowa

Odznaka zatwierdzona Dz.Rozk. MSWojsk nr 35, poz. 379 z 14 grudnia 1928 roku. Posiada kształt krzyża wzorowanego na francuskim Orderze Legii Honorowej, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum krzyża herb Lwowa i miniatura Orderu Virtuti Militari, okolony wieńcem laurowym z napisem 5 PAP LWOWSKI. Na ramionach krzyża wpisano daty upamiętniające dziesięciolecie powstania pułku 7 XI 1918 1928. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze i emaliowana[8].

Trąbka 5 pap

Trąbka honorowa

W 1924 „z przyczyn technicznej natury” święto pułku było obchodzone 6 grudnia. Tego dnia na placu Świętego Ducha przed głównym odwachem pułk otrzymał srebrną trąbkę honorową, dar 5 Dywizji Piechoty. Trąbkę z rąk dowódcy Okręgu Korpusu nr VI generała dywizji Juliusza Malczewskiego odebrał dowódca oddziału pułkownik Karol Battaglia. Po ceremonii wręczenia trąbki odbyła się przysięga żołnierzy, a następnie defilada pod pomnikiem Adama Mickiewicza. Obchody święta pułku rozpoczęły się o godz. 10.00 mszą świętą w Kościele Jezuitów[9].

Przypisy

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 235.
  2. Galster 1975 ↓, s. 26.
  3. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  4. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 22 marca 1929 r.
  6. a b Satora 1990 ↓, s. 279.
  7. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 3 do Dziennika Rozkazów MSWojsk z 17 lutego 1938, nr 3, poz. 25.
  8. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 235-336.
  9. Gazeta Lwowska nr 281 z 6 grudnia 1924 r., s. 4, 5.

Bibliografia[edytuj]

  • Jan Czyrko: Zarys historji wojennej 5-go Lwowskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930.
  • Piotr Zarzycki: 5 Lwowski Pułk Artylerii. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1996. ISBN 83-87103-01-2.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8.
  • Henryk Wielecki, Rudolf Sieradzki: Wojsko Polskie 1921–1939: Organizacja i odznaki artylerii. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1994. ISBN 83-85621-44-X.
  • Jednodniówka ku uczczeniu dziesięciolecia 5 Pułku Artylerji Polowej Lw.. Lwów: 1928, s. 1-32.