5 Pułk Artylerii Ciężkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
5 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 15 sierpnia
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Dowódcy
Ostatni ppłk Wilhelm Czopp
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 5 Grupa Artylerii

5 Pułk Artylerii Ciężkiej (5 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułk sformowany został w 1921 w wyniku połączenia I dywizjonu 6 pułku artylerii ciężkiej (I/6 pac) z 21 dywizjonem artylerii ciężkiej (21 dac).
W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[1]. Do 1939 jednostka stacjonowała w garnizonie Kraków, w koszarach im. gen. Bema (Okręg Korpusu Nr V).

W latach 1924–1925, w strukturze pułku, funkcjonowała na prawach dywizjonu detaszowanego 5 kompania artylerii pieszej[2].

Od 1929 oddział pod względem fachowego wyszkolenia podlegał dowódcy 5 Grupy Artylerii.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 sierpnia, jako datę święta pułkowego[3]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy warszawskiej 1920 roku, w której walczyły oba dywizjony[4].

W 1930 roku został opublikowany „Zarys historji wojennej pułku”. Autorem szkicu był kapitan Stefan Herzog (1899–1940), legionista, odznaczony Krzyżem Niepodległości, zamordowany w Katyniu, brat Franciszka, Józefa i Stanisława (1897–1914) – również legionistów.

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Pułk był jednostką mobilizującą. Formował jedno dowództwo pułku, trzy dywizjony artylerii ciężkiej typu II dla wielkich jednostek piechoty stacjonujących na terenie OK Nr V i dwa dywizjony artylerii ciężkiej typu I dla Odwodu Naczelnego Wodza, a także dwa szpitale weterynaryjne i dwa pododdziały zapasowe.

W dniach 24–26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym, pułk sformował:

31 sierpnia 1939 rozpoczęta została organizacja jednostek I rzutu mobilizacji powszechnej:

  • dowództwo 5 pułku artylerii ciężkiej dla Armii „Kraków”
  • II dywizjonu 5 pułku artylerii ciężkiej dla Armii „Kraków” [5]

4 września 1939 zarządzona została mobilizacja powszechna dla jednostek II rzutu:

  • krajowy szpital weterynaryjny typ II nr 51 dla dowódcy OK Nr V
  • polowy szpital weterynaryjny nr 51 dla Armii „Kraków"
  • pluton marszowy artylerii ciężkiej typ I nr 5 dla dowódcy OK Nr V
  • Ośrodek Zapasowy Artylerii Ciężkiej Nr 3 dla dowódcy OK Nr V

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • ppłk art. Rudolf Patoczka (do XI 1921 → dowódca 5 pac)
  • mjr / ppłk art. Józef Korycki (XII 1921 – I 1923 → komendant SMOA)
  • ppłk art. Czesław Górkiewicz (od I 1923)
  • ppłk art. dr Ludwik Ząbkowski (1927 – IV 1929 → komendant SPRArt[12])
  • mjr art. Włodzimierz Lewgowd (IV 1929[12] – IX 1930 → rejonowy inspektor koni w Prużanie[13])
  • ppłk art. Lucjan Jasiński (1 XI 1930[14] – X 1934 → dowódca 2 pac[15])
  • ppłk art. mgr Mikołaj Jan Ordyczyński (X 1934[15] – 1938 → dowódca 8 pal)
  • ppłk dypl. art. Wilhelm Czopp (do 1939 → dowódca 5 pac)
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[23][a]:

  • dowódca pułku – płk Eugeniusz Ignacy Luśniak
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Wiktor Wilhelm Czopp
  • adiutant – kpt. Antoni Goździelski
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. dr Jan Sojka
  • lekarz weterynarii – mjr Franciszek Józef Wygrzywalski
  • oficer zwiadowczy – wakat
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Stanisław Edward Tadeusz Szancer
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Julian Blok
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Ludwik Salwik
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Henryk Czesław Czernik
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Feliks Marian Goslar
  • oficer żywnościowy – por. Antoni Jan Stypuła
  • dowódca plutonu łączności – por. Franciszek Hrzebiczek
  • oficer plutonu – por. Zygmunt Wośko
  • dowódca szkoły podoficerskiej – mjr Franciszek Szalek
  • dowódca I plutonu – por. Władysław Burdyłło
  • dowódca II plutonu – ppor. Jan Bukowski
  • dowódca III plutonu – ppor. Antoni Adam Malczewski
  • dowódca IV plutonu – por. Andrzej Uziembło
  • dowódca I dywizjonu – mjr Edward Rykiert
  • dowódca 1 baterii – kpt. Władysław Szymianis
  • dowódca plutonu – ppor. Wiesław Stanisław Antoni Poczman
  • dowódca 2 baterii – por. Jan Kordas
  • dowódca plutonu – ppor. Marcin Piaskowy
  • dowódca II dywizjonu – mjr Alfred Prager
  • dowódca 4 baterii – por. Bogusław Marian Stanisław Sira
  • dowódca 5 baterii – kpt. Władysław Biedrzycki
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Jan Gmiterek
  • dowódca III dywizjonu – mjr Antoni Tomasz Świerży
  • dowódca 7 baterii – kpt. Mateusz Edmund Zajewski
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Wojciech Dołęga-Jasiński
  • dowódca 8 baterii – kpt. Piotr Skurski
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Eugeniusz Czermak
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[25]
Dowództwo
  • dowódca – ppłk dypl. art. Wilhelm Czopp
  • adiutant – por. Bogusław Sira
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. inż. Eugeniusz Pietrzak
  • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Mielcarek
  • oficer łączności – por. Franciszek Hrzebiczek
  • zbrojmistrz pułku - chor. Jan Lewicki
I dywizjon
  • dowódca II dywizjonu – mjr Alfred Prager
  • adiutant – ppor. Stanisław Jasiński
  • oficer zwiadowczy – por. rez. Józef Cyrankiewicz
  • dowódca 4 baterii – por. rez. Zdzisław Szlichciński
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Piotr Trzęsiński
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Waldemar Grzymek
  • dowódca 5 baterii – por. rez. Aleksander Hyży
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Bolesław Świętochowski
  • dowódca 6 baterii – por. rez. Stanisław Kusiak
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Zaremba

Kawalerowie Walecznych[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Walecznych na froncie litewsko-białoruskim[4]

pchor. Władysław Bakowski
kan. Paweł Bobeł
kpt. Joachim Boruta
ogn. Stanisław Buchała
bomb. Piotr Byrski
kan. Józef Drejko
ogn. Leon Dudek
ogn. Maurycy Feil
plut. Karol Frankowski
ogn. Paweł Herman
ogn. Władysław Idzik
por. Władysław Josse
por. Zdzisław Łęcki
kpt. Jan Kiss
por. Adolf Kleinberger
plut. Antoni Klem
kpt. Henryk Kwarciński
kpt. Leonard Madej
kpr. Franciszek Matysiak
ogn. Antoni Miliński
plut. Piotr Miśkiewicz
ogn. Karol Nycz
por. Feliks Olszewski
ppłk Rudolf Patoczka
kpt. Józef Pellar
Kazimierz Płaczek
kpt. Zdenko Prajsler
plut. Jan Stachara
por. Włodzimierz Stępiński
kpt. Ludwik Tobolewicz

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

29 maja 1938 na Błoniach Krakowskich generał dywizji Juliusz Rómmel wręczył pułkowi sztandar[26].
Na białych polach, na lewej stronie płata, umieszczone zostały wizerunki Matki Boskiej Częstochowskiej i Świętej Barbary, patronki artylerii oraz Herb Krakowa i odznaka pamiątkowa pułku. Na górnym ramieniu krzyża, napis haftowany złotą nicią, rozpisany w kolumnie, w dwóch wierszach „DYNEBURG 3 I 1919”. Na dolnym ramieniu krzyża, haftowany złotą nicią, rozpisany w kolumnie, w dwóch wierszach „KRAKÓW 31 X 1918”.
Sztandar ufundowało społeczeństwo Podkarpacia[27]. Płat sztandaru przechowywany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, natomiast głowica i gwoździe w kolekcji prywatnej Michała Palacza ze Swarzędza[28].

Odznaka pamiątkowa

9 stycznia 1931 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych generał dywizji Daniel Konarzewski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 5 pułku artylerii ciężkiej[29]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża Virtuti Militari, którego ramiona pokryte są szkarłatną emalią. Na górnym ramieniu krzyża orzeł wz. 1927 zwieńczony wieńcem z liści dębowych. Na środek krzyża nałożona tarcza emaliowana w kolorze czerwonym, na której wpisano numer i inicjały „5 PAC” przedzielone skrzyżowanymi lufami armatnimi. Na poziomych ramionach krzyża wpisano datę formowania 1 pułku artylerii wałowej „31 X 1918”. Trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próby srebra i nazwisko wykonawcy[30].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[24].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  2. Zarzycki 2001 ↓, s. 69-70.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. a b Herzog 1930 ↓, s. 35.
  5. I dywizjon 5 Pułku Artylerii Ciężkiej mobilizował 10 Pułk Artylerii Ciężkiej.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 87.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 127.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 186, z dniem 31 grudnia 1933 roku został przeniesiony w stan spoczynku.
  10. Zarzycki 1996 ↓, s. 19.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 162.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 300.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 299.
  15. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 263.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 72 z 28 lipca 1924 roku, s. 412.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 114 z 28 października 1925 roku, s. 617.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 139.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 236.
  22. Władysław Picheta. bohaterowie1939.pl. [dostęp 2018-10-11].
  23. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 752.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  25. Zarzycki 1996 ↓, s. 20-21.
  26. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ogłoszone zostało w Dodatku Tajnym Nr 3 do Dziennika Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 3 z 17 lutego 1938 poz 29.
  27. Satora 1990 ↓, s. 330.
  28. Satora 1990 ↓, s. 25.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 9 stycznia 1931 roku, poz. 2.
  30. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 280.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]