5 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 5 Pułku Strzelców Konnych okresu II RP. Zobacz też: 5 Pułk Strzelców Konnych.
5 Pułk Strzelców Konnych
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 9 czerwca
Nadanie sztandaru 1923
Dowódcy
Pierwszy ppłk Aleksander Ehrbar
Ostatni płk Kazimierz Kosiarski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Tarnów, Dębica
Rodzaj wojsk Kawaleria
Podległość Krakowska Brygada Kawalerii
Pułk walczył w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii
Bitwa tomaszow lub 1.png

5 Pułk Strzelców Konnych (5 psk) - oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i Armii Krajowej.

Historia pułku[edytuj]

17 czerwca 1919 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz o sformowaniu 3 Pułku Dragonów. Powstał on ze szwadronów i dywizjonów organizujących się od 1918, często samorzutnie, na terenie różnych regionów Polski. W jego skład weszły: szwadron kawalerii lwowskiej ("Wilków"), szwadron jazdy wołyńskiej, szwadron ziemi kujawskiej i jeden szwadron z 2 pułku ułanów. W lipcu 1919 utworzono w Tarnowie szwadron zapasowy, składający się z oficerów i szeregowych przeniesionych z innych pułków, a także ochotników.[1] We wrześniu tego roku pułk przemianowano na 3 Pułk Strzelców Konnych, a 6 października 1920 na 5 Pułk Strzelców Konnych.

Do 16 grudnia 1934 pułk stacjonował w garnizonie Tarnów, a następnie dowództwo i dwa szwadrony do wybuchu wojny w Dębicy. W Tarnowie pozostał pierwszy szwadron, później jako zapasowy.

Święto pułkowe obchodził 9 czerwca, w rocznicę walk, jakie zostały stoczone w 1920 przez II dywizjon broniący przeprawy na Dnieprze pod Kozinem i 4 szwadron w Kijowie.

Pułk nawiązywał do tradycji 5 Pułku Strzelców Konnych powstałego w 1806.

Działania wojenne[edytuj]

w wojnie polsko-ukraińskiej[edytuj]

Występujący pod nazwą "Wilków" 1. szwadron jazdy ziemi lwowskiej (późniejszy 1 szwadron pułku) brał udział w obronie Lwowa a następnie w walkach pod Hołoskiem (w marcu 1919), w zdobyciu Winnik (15 kwietnia), w ofensywie gen. Iwaszkiewicza (w kwietniu), w majowej ofensywie gen. Hallera i następnie w ofensywie polskiej na Wołyniu osiągając rejon Krzemieńca. 8 listopada, z Tarnopola, został skierowany do Tarnowa.

w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj]

Rozkazem Naczelnego Dowództwa z 12 listopada 1918 powstał w Warszawie "Szwadron Ułanów Województwa Warszawskiego". Szwadron był bardzo dobrze zorganizowany i wyekwipowany i służył m. innymi jako eskorta Józefa Piłsudskiego w czasie jego przejazdu z Magdeburga do Warszawy a także przyjazdu Ignacego Paderewskiego, zaś w styczniu 1919 stanowił wartę honorową podczas otwarcia na Zamku Królewskim w Warszawie pierwszego sejmu Polski Niepodległej. Szwadron 17 lutego 1919 wyruszył na front litewsko - białoruski. Przydzielony do Grupy Zaniemeńskiej płk. Dziewulskiego tworzy, wraz z dwoma szwadronami 4 Pułku Ułanów, tymczasowy dywizjon pod dowództwem rotmistrza Tadeusza Kossaka (brata - bliźniaka Wojciecha Kossaka). Pod Możajkowem przeszedł swój chrzest bojowy a następnie brał udział w wypadzie na Ejszyszki. Od 19 kwietnia obsadzał polsko - litewską linię demarkacyjną w Olkienikach. W czerwcu powrócił do Warszawy, by 22 lutego 1920 wyruszyć na front wołyński i wziąć udział w wyprawie na Kijów. W tamtym czasie walczył w składzie 2 Pułku Strzelców Konnych. Podczas walk odwrotowych prowadził boje nad Stochodem pod Chełmem, Horodłem i Dubienką. Do rozpoczęcia ofensywy warszawskiej pozostawał na linii Bugu. W czasie ofensywy na Wołyń, dywizjon a w jego składzie szwadron, prowadził działania po trasie: KuśniszczePoczapyZgorany – Kukuryki – Rudniki – Gródki – Horodyszcze i 14 września 1920 osiągnął Kowel. W dalszych walkach (27 września) brał udział w zdobyciu Sarn, następnie (7 października) Olewska po czym został skierowany do Dąbrowicy, na północ od Sarn.

Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 23 listopada 1920 dywizjon wraz ze szwadronem został wcielony do 5 Pułku Strzelców Konnych jako II dywizjon. W kwietniu 1921 przybył do Tarnowa, stałego garnizonu pułku.

Zgodnie z rozkazem ministerstwa spraw wojskowych z 19.04.1919 rotmistrz Ludwik Newelski sformował "szwadron ziemi kujawskiej" w Brzeziu koło Włocławka a następnie zakończył jego formowanie w Kaliszu. Szwadron miał być przeznaczony dla 2 Pułku Ułanów, jednak rozkazem z 17 czerwca został wcielony do 3 Pułku Dragonów i po kilku kolejnych reorganizacjach ostatecznie wszedł w skład II dywizjonu 3 Pułku Strzelców Konnych. W czasie zimy 1919/1920 pełnił służbę na pograniczu polsko-czeskim. W lipcu 1920 został skierowany na front wołyński. Brał udział w wyprawie na Kijów.

w kampanii wrześniowej 1939[edytuj]

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Krakowskiej Brygady Kawalerii. Pierwszą walkę pułk stoczył 2 września pod Woźnikami i w rejonie Żarek. Walczył w obronie Pińczowa (5 września), pod Tarnogrodem, Tomaszowem Lubelskim. W wyniku przegranej bitwy Armia Kraków, a wraz z nią 4 Pułk Strzelców Konnych skapitulował 20 września 1939.

5 Pułk Strzelców Konnych Armii Krajowej[edytuj]

Pułk odtworzono w AK. Brał udział w akcji "Burza". Działania bojowe zakończył w grudniu 1944.

Kadra pułku[edytuj]

Dowódcy pułku
  • płk kaw. Aleksander Ehrbar (16 X 1920 - 20 XI 1924 → odkomenderowany do Dowództwa 5 SBK)
  • ppłk / płk kaw. Adam Rozwadowski-Jordan (20 XI 1924[2] – 4 II 1927 → stan spoczynku z dniem 30 IV 1927)
  • ppłk kaw. Jan Kanty Olszewski (11 II 1927[3] – 28 I 1928 → rejonowy inspektor koni w Kołomyi[4])
  • płk SG Juliusz Kleeberg (28 I 1928 – 31 III 1930 → dowódca 6 SBK)
  • ppłk / płk kaw. Ignacy Kowalczewski (31 III 1930[5] – 1938 → dowódca 17 puł)
  • płk kaw. Kazimierz Kosiarski (1938 – IX 1939)
Zastępcy dowódcy
  • ppłk Rudolf Jan Otton Boyen (1923)
  • ppłk Stanisław Karol Edward Henryk Maria Breza (1924)
  • ppłk kaw. Adam Rozwadowski-Jordan (do 20 XI 1924 → dowódca 5 psk)
  • ppłk kaw. Jan Kanty Olszewski (do 11 II 1927 → dowódca 5 psk)
  • ppłk Willibald Romański (1927-1930)
Oficerowie
Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 5-go pułku strzelców konnych " s. 54

Ag virtuti.jpg
  • kpr. Franciszek Felczar
  • rtm. Tadeusz Krynicki
  • ppor. Zbigniew Mysyrowicz
  • kpr. Ludwik Sokołowski

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
W 1923 roku potomek sławnych Sanguszków książę Roman podarował pułkowi sztandar. W rogach płachty sztandaru umieszczono obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, herb XX. Sanguszków „Pogoń”, herb miasta Tarnowa „Leliwa” i odznakę pułkową. 26 lipca 1923 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski zatwierdził sztandar[6]. 16 września 1923 roku generał broni Tadeusz Rozwadowski w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej wręczył sztandar dowódcy pułku[7].

Odznaka pamiątkowa
13 listopada 1923 roku Minister Spraw Wojskowych generał broni Stanisław Szeptycki „zatwierdził projekt i regulamin odznaki pamiątkowej 5 pułku strzelców konnych”[8]. Odznaka o wymiarach 42 x 37 mm ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona o złotych krawędziach, zakończonych kulkami pokryte są białą emalią. W środku krzyża okrągła tarcza emaliowana oliwkowo na której wpisano numer 5. Jednoczęściowa - wykonana w tombaku, złocona i emaliowana. Autorami projektu odznaki byli podporucznicy: Władysław Żurowski i Tadeusz Ujejski. Wykonawcą odznak był Wiktor Gontarczyk, Warszawa, ulica Miodowa 19[9].

Barwy
W latach 1922-1927 żołnierze 5 psk nosili otoki barwy ciemno i jasno oliwkowe[10]. 24 marca 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił barwę otoków na czapkach oficerów i szeregowych 5 psk na barwę białą[11].

Otok biały.png Biały otok na rogatywce.

Spod 2pszw.png Szasery ciemnogranatowe z białymi lampasami i takąż wypustką.

W latach 1922-1927 żołnierze 5 psk nosili proporczyki oliwkowo-białe. 4 sierpnia 1927 roku generał dywizji Daniel Konarzewski w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych ustalił dla oficerów liniowych i szeregowych 5 psk proporczyki szmaragdowo-białe z paskiem amarantowym[12].

26 czerwca 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski „zezwolił na umieszczenie na proporczykach dowództwa oraz szwadronów liniowych 5 pułku strzelców konnych następujących znaków: 1 szwadron - biała głowa wilka, 2 szwadron - tarcza z herbem ziemi kujawskiej, 3 szwadron - dwa równoległe paski koloru chabrowego (na wskos), 4 szwadron - dwa równoległe paski koloru żółtego (na wskos)”[13].

Prop 1 5psk.png Proporczyk noszony przez oficerów i szeregowych pułku na kołnierzach kurtek i płaszczy.

Proporczyki noszone na lancach w latach 1927-1929:
Prop dow 5psk.png proporczyk dowództwa pułku
Prop 1szw 5psk.png proporczyk 1 szwadronu
Prop 2szw 5psk.png proporczyk 2 szwadronu
Prop 3szw 5psk.png proporczyk 3 szwadronu
Prop 4szw 5psk.png proporczyk 4 szwadronu
Prop 5szwckm 5psk.png proporczyk szwadronu ckm
Prop plutlaczn 5psk.png proporczyk plutonu łączności
Proporczyki noszone na lancach po 26 czerwca 1929:
Prop dow 5psk 1.png proporczyk dowództwa pułku
Prop 1szw 5psk 1.png proporczyk 1 szwadronu
Prop 2szw 5psk 1.png proporczyk 2 szwadronu
Prop 3szw 5psk 1.png proporczyk 3 szwadronu
Prop 4szw 5psk 1.png proporczyk 4 szwadronu
Prop 5szwckm 5psk.png proporczyk szwadronu ckm
Prop plutlaczn 5psk.png proporczyk plutonu łączności

Żurawiejka

Tak się błąkał w okolicy
aż go wzięli do Dębicy
Lance do boju, szable w dłoń ...
Kto pod kocem dziewki chowa?
To jest "Piąty" spod Tarnowa
Lance do boju, szable w dłoń ...
Po pijaństwie leży w rowie
Strzelców "Piąty" Pułk w Tarnowie.
Lance do boju, szable w dłoń ...

Przypisy

  1. Roman Gilewski Zarys historji wojennej 5-go Pułku Strzelców Konnych", Warszawa 1931 ss. 3-5
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 123 z 21 listopada 1924 roku, s. 690.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 11 lutego 1927 roku, s. 51.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 25.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 107.
  6. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 43 z 13 listopada 1923 roku, poz. 555.
  7. Roman Gilewski: Zarys historji wojennej 5 Pułku Strzelców Konnych. s. 49.
  8. Załącznik nr 1 do Dziennika Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 43 z 13 listopada 1923 roku.
  9. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 216.
  10. Zbigniew Gnat-Wieteska, Zarys historii wojennej ..., s. 16.
  11. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 24 marca 1927 roku, poz. 86 i Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.
  12. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku, poz. 268.
  13. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 21 z 26 czerwca 1929 roku, poz. 205.

Bibliografia[edytuj]

  • Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1923, 1927 i 1929 roku.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
  • Zbigniew Gnat-Wieteska, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. 5 Pułk Strzelców Konnych, Wydawnictwo Ajaks, Pruszków 2003, ​ISBN 8388773070​.
  • Księga jazdy polskiej, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1993, reprint wydania z 1936.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.