67 Dywizjon Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
67 Dywizjon Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1939
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy kpt. Stefan Koźniewski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojsko[a]
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość Armia „Poznań”, Armia „Pomorze”
Skład trzy baterie armat

67 Dywizjon Artylerii Lekkiej (67 dal) - pododdział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Dywizjon nie występował w organizacji pokojowej wojska. Został sformowany zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", w dniach 24-27 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym[1]. Jednostką mobilizującą był 17 Pułku Artylerii Lekkiej w Gnieźnie[2].

Dywizjon był jednostką artylerii odwodu Naczelnego Wodza uzbrojoną w dwanaście 75 mm armat wz. 1897. Zgodnie z planem operacyjnym "Zachód" pododdział został przydzielony Armii „Poznań”.

W kampanii wrześniowej 1939 jednostka nie wystąpiła w pełnym składzie. Dowódca armii, generał dywizji Tadeusz Kutrzeba podporządkował 67 dal bez 3 baterii dowódcy 26 Dywizji Piechoty, natomiast 3 baterię przydzielił 7 batalionowi strzelców i oba pododdziały podporządkował dowódcy 14 Dywizji Piechoty.

Walki dywizjonu[edytuj]

Walki dywizjonu bez 3 baterii[edytuj]

Dywizjon skierowano w rejon pomiędzy Nakłem i Bydgoszczą, gdzie wszedł w skład 26 Dywizji Piechoty. Działajac na prawym skrzydle dywizji w pobliżu Noteci, 67 dal ostrzeliwał w dniach 2—4 września kolumny niemieckie, maszerujące północnym brzegiem Noteci na Bydgoszcz[2].

10 września 67 dal został wyłączony ze składu 26 DP i podporządkowany dowódcy Poznańskiej Brygady Obrony Narodowej, której zadaniem była osłona sił głównych Armii "Poznań" i "Pomorze"[3]. Pułkownik Stanisław Siuda zatrzymał dyon w swoim odwodzie, którego zadaniem była obrona węzła drogowego Kłodawa, z kierunków: Przedecz, Sompolno, Koło i Dąbie[4]. 11 września i w nocy na 12 września Brygada pozostawała bez styczności z nieprzyjacielem. 12 września "Zgrupowanie baonów ON płk. Siudy" weszło w skład Grupy Operacyjnej gen. Tokarzewskiego[5].

Walki 3 baterii[edytuj]

W nocy 3/4 września 3 bateria dywizjonu odeszła do Podolskiej Brygady Kawalerii w rejonie Sempolna[2].

8 września gen. Kutrzeba włączył 7 bs z 3/67 dal w skład nowo utworzonej Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Skotnickiego, której zadaniem było natarcie 9 września na Wartkowice-Parzęczew, w celu wyjścia na tyły przeciwnika związanego natarciem 25 DP[6]. Przed świtem 9 września oba pododdziały przemaszerowały do rejonu leśniczówka Ladorudz-Ladorudzek, gdzie dołączyły do 6 puł[7]. Tego samego dnia około godz. 22.00, działając z rozkazu dowódcy grupy, gen. bryg. Skotnickiego 7 bs majora Józefa Szula zajął bez walki las Rożniatów, około 4 km na południe od Dąbia[8]. Wieczorem następnego dnia 7 bs z 3/67 dal przemaszerował do rejonu Wartkowice-Stary Gostków, gdzie otrzymał zadanie: utrzymać zajmowany rejon oraz zamknąć drogę z Uniejowa do Parzęczewa i szosę na Łęczycę[9].

10 września około godz. 7.00 major Szul otrzymał rozkaz natychmiastowego marszu na Parzęczew. Dowódca batalionu pozostawił w dworze Gostków 2 kompanię w celu opóźniania przeciwnika, a z resztą batalionu udał się w kierunku Parzęczewa. Po odejściu baonu 2 kompania została zaatakowana przez niemiecki 360 pp z 221 DP. Kompania ppor. Kazimierza Kozioła broniła się we dworze Gostków, a następnie wycofała przez Białą Górę w kierunku Wierzbówki. Niemcy w sile jednego baonu zajęli Białą Górę. Dowódca grupy powiadomiony o tej walce przez majora Szula polecił mu zawrócić i odeprzeć nieprzyjaciela na Wartkowice lub opóźnić jego napór na Parzęczew i Łęczycę[10].

13 września 7 bs zajmował pozycje w m. Chrząstówek[11].

 Osobny artykuł: Bitwa nad Bzurą.

Organizacja wojenna i obsada personalna dywizjonu[edytuj]

Dowództwo[12]

  • dowódca dywizjonu – kpt. Stefan Koźniewski
  • adiutant – ppor. rez. Kazimierz Łukowiak[b]
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Antoni Mikołaj Świnarski
  • oficer obserwacyjny – ppor. Włodzimierz Gniłka[13]
  • oficer łączności – por. rez. inż. Antoni Linke[c]
  • oficer łącznikowy do piechoty – ppor. rez. mgr Józef Gutowski[d]
  • oficer gospodarczy – ppor. rez. Maks Antoni Ortmann[e]
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Amandus Józef Fengler[f]
  • lekarz – ppor. rez. lek. Jan Masełkowski
  • szef kancelarii – st. ogn. Franciszek Woźniak

1 bateria

  • dowódca baterii – por. Józef Owczarek[g]
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Wacław Roehr[h]
  • oficer ogniowy – ppor. Stanisław Kościelak
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Wincenty Jałoszyński
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Wiesław Kurowski
  • szef baterii – plut. Wiktor Jankowski

2 bateria

  • dowódca baterii – por. Zbigniew Frej
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. mgr Antoni Wargoś
  • oficer ogniowy – por. rez. Witold Alfons Misterek[i]
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Janusz Szczęsny Świniarski
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Stefan Napierała
  • szef baterii – st. ogn. Jan Górny

3 bateria

  • dowódca baterii – por. Jan Szantyr
  • oficer ogniowy – por. rez. Zbigniew Antoni Piński
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Bogdan Tułodziecki
  • szef baterii – ogn. Antoni Walczak

kolumna amunicyjna

  • dowódca kolumny – por. rez. Franciszek Pawuła[j]

Zobacz szczegółową organizację wojenną dywizjonu artylerii lekkiej w Organizacja wojenna pułku artylerii lekkiej w 1939.

Uwagi

  1. W skład Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej wchodziło wojsko, czyli wojska lądowe i marynarka wojenna.
  2. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 148, 629 Kazimierz Łukowiak ur. 10 lipca 1902, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 w korpusie oficerów rezerwy artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Poznań Miasto i posiadał przydział mobilizacyjny do 17 pal.
  3. Karol Galster, Księga pamiątkowa ... s. 326 oraz Piotr Bauer i Bogusław Polak, Armia "Poznań" 1939 s. 172. Dwaj ostatni autorzy w wydanej cztery lata wcześniej pracy podali, że oficerem łączności 67 dal był ogn. Józef Tomczak. Jest to ewidentne przeoczenie ponieważ Antoni Linke został wymieniony na s. 323 i 507, jako autor relacji z przebiegu kampanii wrześniowej. Według Rocznika oficerskiego rezerw 1934 s. 145, 626 inżynier Antoni Linke urodził się 22 maja 1902 r., był podporucznikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 w korpusie oficerów rezerwy artylerii, w 1934 posiadał przydział mobilizacyjny do 14 pal.
  4. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 153, 629 Józef Gutowski, ur. 9 kwietnia 1910, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 w korpusie oficerów rezerwy artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Ciechanów i posiadał przydział mobilizacyjny do 17 pal.
  5. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 151, 651 Maks Antoni Ortamnn, ur. 1 stycznia 1908, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 w korpusie oficerów rezerwowych artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Poznań Miasto i posiadał przydział mobilizacyjny do 8 pac. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" 1939 s. 172 podali, że oficerem gospodarczym dyonu był Antoni Ortman.
  6. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 147, 650 Amandus Józef Fengler ur. 13 sierpnia 1908, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 w korpusie oficerów rezerwowych artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Ciechanów i posiadał przydział mobilizacyjny do 7 pac. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 498 podali, że ppor. Fengler miał na imię Amadeusz.
  7. Józef Owczarek ur. 9 lutego 1909, podporucznik ze starszeństwem z 15 sierpnia 1933 i 86. lokatą w korpusie oficerów zawodowych artylerii, po promocji przydzielony do 17 pal.
  8. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 156, 629 Wacław Roehr ur. 27 sierpnia 1911, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 w korpusie oficerów rezerwy artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Gniezno i posiadał przydział mobilizacyjny do 17 pal.
  9. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 146, 660 Witold Alfons Misterek ur. 12 września 1903, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 w korpusie oficerów rezerwy artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Poznań Miasto i posiadał przydział mobilizacyjny do 7 dak.
  10. Rocznik oficerski rezerw 1934 s. 154, 629 Franiszek Pawuła ur. 2 sierpnia 1909, podporucznik ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 w korpusie oficerów rezerwy artylerii, w 1934 pozostawał na ewidencji PKU Jarocin i posiadał przydział mobilizacyjny do 17 pal.

Przypisy

  1. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja s. 283.
  2. a b c Galster 1975 ↓, s. 326.
  3. Konrad Ciechanowski, Armia "Pomorze" s. 296.
  4. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 322.
  5. Konrad Ciechanowski, Armia "Pomorze" s. 301-302.
  6. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 241
  7. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 246 podaje nazwy Ładorudź i Ładorudzek.
  8. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 262, 288.
  9. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 292.
  10. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 316.
  11. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 350.
  12. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939 s. 498–499.
  13. Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" 1939 s. 171.

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983, ​ISBN 83-210-0385-0​.
  • Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia "Poznań" 1939, Krajowa Agencja Wydawnicza, Poznań 1987, ​ISBN 83-03-01788-8​.
  • Konrad Ciechanowski, Armia "Pomorze", Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1983, ​ISBN 83-11-06793-7​.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza "Adiutor", Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-86100-83-5​.