69 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
69 pułk piechoty
11 pułk strzelców wielkopolskich
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1919

Rozformowanie

1939

Tradycje
Święto

11 listopada

Nadanie sztandaru

30 maja 1929

Rodowód

11 pułk strzelców wielkopolskich

Kontynuacja

17 Brygada Zmechanizowana

Dowódcy
Pierwszy

płk Adolf Jan Kuczewski

Ostatni

płk dypl. Stanisław Dworzak

Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
bitwa nad Wkrą (14–18 VIII 1920)
bitwa pod Przemiarowem (19 VIII 1920)
bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920)
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

garnizon Bydgoszcz
Gniezno

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich
17 Wielkopolska Dywizja Piechoty

69 Pułk Piechoty (69 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został w 1919 jako 11 pułk Strzelców Wielkopolskich. Po zjednoczeniu Armii Wielkopolskiej z Wojskiem Polskim, 5 lutego 1920 przemianowany został na 69 pułk piechoty. W okresie pokoju stacjonował w Gnieźnie. Wchodził w skład 17 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. W czasie kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej dywizji w ramach Armii „Poznań”.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

23 lutego 1919 z wielkopolskich oddziałów powstańczych: batalionu – śremskiego, jarocińskiego, koźmińskiego i 1 pp z powiatu rawickiego powstał 11 pułk Strzelców Wielkopolskich. Bataliony powstańcze wywodziły się ze sformowanych w listopadzie 1918 kompanii bezpieczeństwa. 3 maja 1919 gen. piech. Józef Dowbor-Muśnicki rozkazem nr 119 zatwierdził dzień 19 marca (św. Józefa) świętem pułkowym dla 11 pułku Strzelców Wielkopolskich. 5 lutego 1920 oddział przemianowany został na 69 pułk piechoty[1].

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Śremie[2].

W rejonie Krasne – Krasnopol – Sejny pułk pozostawał do 28 listopada 1920 roku, luzując się na przemian z 70 pp na linii demarkacyjnej[3].

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

Walki na froncie polsko-bolszewickim[edytuj | edytuj kod]

27 stycznia 1920 pułk przybył transportem kolejowym na front litewsko-białoruski do Lidy. Do końca marca, będąc w składzie 17 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, przebywał w rejonie Lidy. Pułk wyróżnił się w walkach podczas sierpniowej kontrofensywy z rejonu Modlina[4]. Szczególny sukces odniósł w czasie działań pościgowych 24 sierpnia na pograniczu niemieckim. Zdobył wówczas szturmem Myszyniec, obsadzony przez oddziały kawalerii 3 Korpusu Konnego gen. Gaja Bżyszkjana, zmuszając je do przekroczenia granicy Prus Wschodnich. Po zakończeniu działań wojennych pułk pełnił służbę na Suwalszczyźnie[5].

Mapy walk pułku[edytuj | edytuj kod]

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[6]
sierż. sztab. Władysław Adamski ś.p. ppor. Ignacy Busza mjr Stefan Chosłowski
st. szer. Stanisław Dolata kpr. Jan Pawlak kpr. Antoni Rzepczyk
ppor. Stefan Słabęcki[a] plut. Józef Sobota sierż. Ignacy Synowiec
sierż. Marcin Waściński

Ponadto 19 oficerów, 8 chorążych i 81 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[6].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

17 DP w 1938.jpg
Żołnierze 69 pp przy pomniku Leszka Białego w Marcinkowicach; czerwiec 1937

29 listopada 1920 roku pułk został zluzowany przez 41 pp i pomaszerował do Białegostoku, skąd transportem kolejowym wyjechał do Bydgoszczy[3]. Wkrótce pułk przeniesiony został do Gniezna[9] na teren Okręgu Korpusu Nr VII[10]]. Wchodził w skład 17 Dywizji Piechoty[1]. Żołnierze zakwaterowani zostali w dawnych pruskich koszarach przy ul. Bolesława Chrobrego[11].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 listopada, jako datę święta pułkowego[12]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę utworzenia w roku 1918 pierwszych polskich oddziałów wojskowych na terenie powiatów: śremskiego i jarocińskiego, z których zorganizowano I i II batalion 11 pułku Strzelców Wielkopolskich[3].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 69 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[13]. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 1200 szeregowców i 12 karabinów maszynowych[14]. Wprowadzono też dodatkowo kompanię cyklistów. Stan pułku powiększył się o kolejnych 5 oficerów, 16 podoficerów, 140 szeregowców[14].

Powiat gnieźnieński zamieszkały był przez znaczny odsetek mniejszości niemieckiej. Ludność ta była wrogo ustosunkowana do współobywateli Polaków. Szczególnie dało się to odczuć w okresie narastającego napięcia w stosunkach polsko-niemieckich od marca 1939. W tym miesiącu, mający swą siedzibę w Warszawie, inspektorat armii gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby przemianowany został na sztab Armii „Poznań” z miejscem zakwaterowania w Gnieźnie. Od wiosny 1939 pułk przeprowadzał intensywne szkolenie, przygotowując się do nieuniknionej już wojny[15].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[16][b]
dowódca pułku płk dypl. Stanisław Dworzak
I z-ca dowódcy ppłk dypl. Marian Leon Jadwiński
adiutant kpt. Józef Luśniak
starszy lekarz mjr dr Józef Marcin Pajzderski
młodszy lekarz vacat
II z-ca dowódcy (kwatermistrz) mjr Kazimierz Kosiba
oficer mobilizacyjny kpt. adm. (piech.) Roman Józef Kowalski
z-ca oficera mobilizacyjnego kpt. Apolinary Robert Aszenberg
oficer administracyjno-materiałowy kpt. Józef I Kostrzewski
oficer gospodarczy kpt. int. Władysław Jan Kopczyński
oficer żywnościowy vacat
oficer taborowy[c] kpt. tab. Jarosław Franciszek Podroużek
kapelmistrz ppor. adm. (piech.) Marian Sujkowski
dowódca plutonu łączności kpt. Teodor Adam Charoński
dowódca plutonu pionierów por. Stanisław Kaszowski
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Jan Radzimiński
dowódca plutonu ppanc. por. Stanisław Jaszczuk
dowódca oddziału zwiadu ppor. Jan Witczak
I batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Maydanowicz
dowódca 1 kompanii por. Tadeusz Wiewiórkowski
dowódca plutonu por. Bronisław Biegański
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Jan Kręgielski
dowódca 2 kompanii kpt. Tadeusz Adam Post
dowódca plutonu ppor. Mikołaj Korycki
dowódca 3 kompanii kpt. Stanisław Henryk Potarzycki
dowódca plutonu ppor. Karol Gajda
dowódca 1 kompanii km kpt. Kazimierz Lichodziejewski
dowódca plutonu por. Jan Barczak
dowódca plutonu chor. Jan Janicki
II batalion
dowódca batalionu mjr Antoni Chudzikiewicz
dowódca 4 kompanii kpt. Stanisław Zygmunt
dowódca plutonu ppor. Norbert Józef Nowicki
dowódca 5 kompanii por. Ignacy Tyczyński
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Banaszek
dowódca plutonu ppor. Władysław Maculewicz
dowódca 6 kompanii por. Jerzy Eugeniusz Rudnicki
dowódca plutonu por. Marian Jaworski
dowódca plutonu ppor. Stanisław Grygiel
dowódca 2 kompanii km kpt. Wacław Olszak
dowódca plutonu por. Piotr Wyżliński
dowódca plutonu por. Michał Pilecki
III batalion
dowódca batalionu mjr Józef III Wilk
dowódca 7 kompanii por. Antoni Karabuła
dowódca plutonu ppor. Józef Grus
dowódca plutonu ppor. Franciszek Pawlak
dowódca plutonu chor Józef Moszyk
dowódca 8 kompanii kpt. Józef II Burzyński
dowódca plutonu ppor. Aleksander Władysław Sprada
dowódca plutonu por. Adam Rutski
dowódca 9 kompanii kpt. Marian Franciszek Oleszek
dowódca plutonu por. Edward Jerzy Rost
dowódca plutonu ppor. Brunon Skowroński
dowódca 3 kompanii km por. kontr. Andrzej Sakowicz
dowódca plutonu ppor. Kazimierz Stanisław Kajetan Kozioł
na kursie por. Józef Chmielecki
na kursie por. Stefan Kępa
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 17 DP
dowódca Karol Ludwik Skowroński
dowódca plutonu por. Roman Konrad Miszczuk
dowódca plutonu por. Bogdan Tarczewski
dowódca plutonu por. Edmund Woda
dowódca plutonu por. Szczęsny Żółciński
69 obwód przysposobienia wojskowego „Gniezno”
kmdt obwodowy PW kpt. adm. (piech.) Józef Świątecki
kmdt powiatowy PW Gniezno ppor. kontr, piech. Feliks Bock
kmdt powiatowy PW Oborniki kpt. adm. (piech.) Jan Bronisław Formanowicz
kmdt powiatowy PW Czarnków kpt. adm. (piech.) Stanisław Pluciński

69 pp w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

24 sierpnia 1939 o godz. 4:00 została w 69 pułku piechoty w Gnieźnie ogłoszona mobilizacja alarmowa w grupie żółtej. W jej wyniku w terminie od A+24 do A+40 został zmobilizowany do etatów wojennych kompletny 69 pp. Dodatkowo na bazie pułku z kadry i rezerwistów w terminie od A+40 do A+72, zmobilizowano w tej samej grupie:

  • kompanię asystencyjną nr 172,
  • batalion strzelców nr 7,
  • kompanię asystencyjną nr 71,
  • kompanię asystencyjną nr 72,
  • kompanię sanitarną nr 702,
  • park intendentury typu I nr 702,
  • batalion marszowy 69 pp.

W II rzucie mobilizacji powszechnej w Skierniewicach miał zostać zmobilizowany przez wydzieloną grupę oficerów i podoficerów oraz rezerwistów Ośrodek Zapasowy 17 DP w terminie X+5[18]. Stawiennictwo rezerwistów było planowe, uzbrojenie, wyposażenie i tabor zgodnie z etatami. Po zmobilizowaniu nocą 25/26 sierpnia 69 pp wraz z dywizjonem III/17 pułku artylerii lekkiej przeszedł na stanowiska na północny zachód od Gniezna. W rejonie jezior Gorzuchowskiego i Lednickiego przystąpił do prac fortyfikacyjnych. Zmobilizowane bataliony zajęły kwatery w miejscowościach, w Kłecku batalion I/69 pp, Waliszewie batalion II/69 pp, w Dziekanowiczach batalion III/69 pp, w rejonie Skok 7 batalion strzelców, a dowództwo pułku wraz z pododdziałami pułkowymi w Działyniu[19].

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie 17 Dywizji Piechoty w ramach Armii „Poznań”[1]. 1 września pułk kontynuował prace fortyfikacyjne i szkolenie. Nocą 1/2 września pułk dokonał przemarszu na południe od Gniezna. Kolejnej nocy w ramach odwrotu Armii „Poznań”, 69 pp przegrupował się trasą Żydowo, Gulcewo, Grzybowo do rejonu Sędziwojewa. 3/4 września kontynuowano marsz w kierunku wschodnim przez Słupcę do Goliny. Kolejnej nocy pułk dotarł na przedmoście „Koło”. Pułk wydzielił I batalion do osłony przemarszu 17 DP, na przedmoście od strony Kalisza, rozwinął on obronę w rejonie miejscowości Sławki i na wzgórzach 4 km od Konina od strony zachodniej. 5 września 69 pp bez I batalionu, zajął stanowiska na szosie Koło – Konin w rejonie miejscowości Genowefa Piorunowska. O godz. 17:00 pułk został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie, poniósł straty osobowe, szczególnie w II batalionie. Od 5 września 69 pp wraz z 17 DP wszedł w skład Grupy Operacyjnej „Koło” gen. bryg. Edmunda Knolla-Kownackiego. Nocą 5/6 września 69 pp bez I/69 pp podjął marsz. Rano ok. godz. 8:00 przeprawił się przez Wartę, gdzie był niegroźnie bombardowany przez lotnictwo niemieckie. W południe 6 września zatrzymał się na postój w rejonie lasu Przybyłów. Nocą 6/7 września 69 pp podjął dalszy marsz przez Chełm, Umień, Drzewce, Dwór Głębokie[20]. 7 września rano w rejonie Dworu Głębokie do pułku dołączył I/69 pp. Z uwagi na przygotowanie się Armii „Poznań” do natarcia na oddziały niemieckiej 8 Armii, 17 DP dostała rozkaz przegrupowania się do czekającej ją bitwy. 69 pp wraz z dywizjonem III/17 pal 7 września o godz. 16:00 podjął marsz z Drzewic przez Besiekiery, docierając wieczorem do rejonu Odechów, Sławęcin, Drzykosy. W tym rejonie pułk przeszedł do obrony z kierunku Łęczycy, mając II batalion po obu stronach szosy Łęczyca – Kłodawa, III batalion na wschód od II/69 pp. Batalion I pozostał w odwodzie pułku. O świcie 8 września 4 kompania strzelecka z dwoma plutonami 2 kompanii ckm i 71 samodzielną kompanią czołgów rozpoznawczych została wysunięta do obrony Topoli Królewskiej, gdzie miała zluzować: 72 kompanię kolarzy 17 DP i 7 szwadron kolarzy Wielkopolskiej Brygady Kawalerii. O godz. 12:00 z rozkazu gen. Edmunda Konoll-Kownackiego, 69 pp został podporządkowany dowódcy 25 Dywizji Piechoty. Zgodnie z rozkazem II/69 pp został wysunięty w rejon wsi Chrząstówek, gdzie 5 kompania została ostrzelana ogniem artylerii niemieckiej ponosząc znaczne straty osobowe. Została wycofana ze wsi i skierowana nad Bzurę do wsi Kazuby Królewskiej. 6 kompania zajmowała stanowiska w pobliżu wsi Chrząstówek, reszta batalionu w Topoli Królewskiej. Batalion bronił grobli, toru kolejowego i szosy do Łęczycy. O godz. 19:00 na rozkaz płk. dypl. Stanisława Dworzaka, 4 kompania dokonała rozpoznania bojem stanowisk niemieckich w Łęczycy, którą bronił niemiecki 46 pp z 30 DP. Strzelcy 4 kompanii podeszli pod Łęczycę, po czym zostali silnie ostrzelani ogniem broni maszynowej, moździerzy i artylerii, 4 kompania poniosła straty sięgające 40% stanu kompanii. Pod osłoną nocy wycofała się do Topoli Królewskiej[21]. 9 września o godz. 10:00 na rozkaz gen. bryg. Franciszka Altera, batalion II/69 pp wzmocniony 8 kompanią III/69 pp bez wsparcia artylerii wykonał natarcie na Łęczycę. 4 i 6 kompanie strzeleckie uderzyły wzdłuż szosy i torów kolejowych, 5 kompania strzelecka na wsie Kwiatówek i Tum. Natarcie 4 i 6 kompanii załamało się w ogniu niemieckiej artylerii i broni maszynowej, obie kompanie poniosły straty osobowe w wysokości 20%. Natomiast natarcie 5 kompanii po sforsowaniu Bzury odniosło powodzenie, zdobyto wsie Kwiatówek i Tum, na szosie Łęczyca – Piątek rozbito niemiecką kolumnę taborową. O godz. 16:30 oddziały niemieckie wykonały kontratak na Tum, ok. godz. 18:00 zdołały wedrzeć się do Tumu, lecz pomimo to, 5 kompania utrzymała część wschodnią Tumu. O godz. 17:30 większość 25 DP podjęła natarcie w kierunku południowym, II i III bataliony 69 pp wykonały natarcie na centrum Łęczycy z rejonu Topoli Królewskiej. II/69 pp dwukrotnie wzdłuż grobli podchodził pod Łęczycę, dwukrotnie w ogniu niemieckiej artylerii i broni maszynowej był odrzucany. O godz. 20:00 wsparcia udzieliła artyleria III/17 pal i 7 pułk artylerii ciężkiej bez I dywizjonu, które skutecznie ostrzelały nawałą ogniową stanowiska niemieckie w północnej części Łęczycy. III/69 pp i II/69 pp wsparte 3 kompanią strzelecką wdarły się do Łęczycy. III batalion opanował most kolejowy, a o godz. 23:00 centrum miasta, 69 pp wspólnie z pododdziałami 60 pułku piechoty opanował południową część Łęczycy i rejon koszar pod Wilczkowicami. Po północy 10 września 69 pp skoncentrował swoje pododdziały w Łęczycy, następnie w godzinach porannych wyruszył w marsz do macierzystej 17 DP. Pułk maszerował szosą Łęczyca – Piątek do wsi Marynki. W tym rejonie rozkazem dowódcy 17 DP płk. dypl. Mieczysława Mozdyniewicza, II batalion przeszedł do odwodu w rejonie Karsznic, gdzie zajął stanowiska przy drodze na Skotniki, a pozostałość pułku przeszła w rejon Góry Świętej Małgorzaty, do odwodu 17 DP. 11 września 69 pp został przydzielony do zgrupowania pod dowództwem płk. dypl. Władysława Smolarskiego dowódcy piechoty dywizyjnej 17 DP. Z podstaw wyjściowych w rejonie kolonii Małachowice, 69 pp miał opanować wieś Małachowice, wzg. 125 i wieś Modlną, natarcie rozpocząć miał o godz. 13:00. Jednakże z podstaw wyjściowych do natarcia, ze względu na ostrzał artylerii niemieckiej, wycofał się zajmujący tam obronę batalion I/68 pułku piechoty. O godz. 13:00, bez wsparcia artylerii, znajdujący się najbliżej kolonii Małachowice II batalion rozpoczął natarcie, po przebyciu ok. 1 km pod silnym ostrzałem artylerii niemieckiej natarcie zostało zatrzymane. I batalion po dotarciu w rejon wzgórza na wysokości kolonii Małachowice, po ostrzelaniu ogniem broni maszynowej o godz. 14:00, zajął rejon wzgórza oczekując na wsparcie własnej artylerii. Wsparty 2 kompanią 8 batalionu strzelców, II batalion ok. godz. 15:00 zdobył kolonię Małachowice. Po zajęciu podstaw wyjściowych dywizjon III/17 pal i 17 dywizjon artylerii ciężkiej wykonały nawały ogniowe na obiekty ataku 69 pp. Ok. godz. 16:00 II batalion opanował południowe Małachowice wieś, a I batalion wieś Dybówka. W trakcie walk pod Małachowicami poległo wielu żołnierzy pułku, w tym 8 oficerów, a wśród nich kpt. Józef Burzyński, por. Ignacy Tyczyński. O zmroku w trakcie dalszego natarcia I batalion zdobył dwór Sokolniki, a II batalion na wysokość wsi Modlna Probostwo. Obydwa bataliony na noc zajęły obronę na zdobytych przedmiotach terenowych. III batalion zabezpieczał tyły pułku na wzg. 132,3 i we wsi Dybówka. 12 września od godz. 5:00 69 pp kontynuował natarcie, II batalion o godz. 7:00 zdobył wieś Modlna Probostwo. O godz. 8:00 został wprowadzony z pozycji zajmowanych przez II/69 pp, do natarcia III batalion z zadaniem ataku w kierunku wsi Celestynów. I batalion atakował wieś Sokolniki. W wytworzoną lukę pomiędzy I i II batalion 69 pp wprowadzono batalion II/68 pp. Ok. godz. 9:00 w ciężkim boju bataliony II/69 pp i II/68 pp zdobyły dwór Modlna. A następnie strzelcy II/69 pp o godz. 12:00 opanowali las Celestynów, w trakcie walk rany odniósł mjr Antoni Chudzikiewicz, dowodzenie przejął kpt. Wacław Olszak. Do godz. 14:00 zdobyto: wieś Sokolniki przez I batalion i wieś Celestynów przez III batalion. Poległo wielu żołnierzy wśród nich por. Stanisław Kaszowski[22]. Ok. godz. 14:00 II batalion wyszedł na południowy skraj lasów Celestynów, rozwijając się do natarcia na wieś Katarzynów, został ostrzelany przez niemiecką artylerię, poniósł ciężkie straty i wycofał się w głąb lasów. Wieczorem resztki II batalionu porządkowały pododdziały w lesie Celestynów, I batalion obsadził rejon wzg. 159, III batalion oczyszczał rejon Celestynowa. Dowództwo pułku i część pododdziałów pułkowych przebywała w dworze Modlna. 13 września ok. godz. 2:00 69 pp zgodnie z rozkazem dowódcy Armii „Poznań”, odmaszerował w składzie 17 DP za Bzurę, po trasie Modlna, Małachowice, Skotniki, dwór Karsznice, Głupiejew, dwór Czarne Pole, Ktery. Po przeprawieniu się przez Bzurę w Kterach, 69 pp zatrzymał się we wsi Strzegocin, a II batalion w kolonii Strzegocin. W godzinach popołudniowych, pułk przeszedł do odwodu 17 DP we wsi Szewce. 14 września pułk przeszedł przez Waliszew, Bąków do wsi Rząśno, gdzie dotarł wieczorem. Dalsze przesunięcie 69 pp odbyło się po trasie przez Łaźniki, Złaków Kościelny do Karsznic Małych i Dużych. 15 września o zmroku pułk wraz z dywizjonem II/17 pal wyszedł z Karsznic do Cyprian. O świcie 16 września 69 pułk piechoty rozwinął się w rejonach wsi; III batalion w Cyprianach, I batalion w Ćmiszewie, II batalion w dworze Zdziarów, dowództwo i część pododdziałów pułkowych w Cyprianach. Zgodnie z rozkazem gen. bryg. Edmunda Knoll-Kownackiego 17 DP miała wykonać natarcie na Sochaczew, celem otwarcia drogi dla armii na Warszawę. Z uwagi na trudną sytuację 14 Dywizji Piechoty, 69 pp ze wsparciem II/17 pal miał wykonać natarcie na korzyść 14 DP w kierunku południowym na Bronisławy, częścią sił osłonić kierunek Zdziary, Ćmiszew. Do wykonania pierwszego zadania wyznaczono I i III bataliony, do drugiego II batalion. Późnym popołudniem natarcie I i III batalionów wyruszyło z podstaw wyjściowych. Ze względu na silny ostrzał artylerii i broni maszynowej, natarcie postępowało wolno z dużymi stratami, rany odnieśli mjr Stanisław Maydanowicz i kpt. Józef Luśniak. Bataliony wieczorem dotarły do skraju wsi Bronisławy. Z uwagi na małe postępy natarcia dowódca 17 DP ściągnął 69 pułk do wsi Cypriany. Ze względu na niepowodzenie natarcia GO gen. bryg. Edmunda Knoll-Kownackiego i GO gen. bryg. Mikołaja Bołtucia, gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba wydał rozkaz przebijania się do Puszczy Kampinoskiej. We wczesnych godzinach rannych 17 września, 69 pp podjął marsz po trasie Młodzieszyn, Kamion, jako pierwsze maszerowały resztki II batalionu, dotarły ok. godz. 18:00 w rejon Wyszogrodu. Pozostała część pułku maszerowała osobno za II batalionem. Ok. godz. 10:30 w rejonie pomiędzy Młodzieszynem, a Juliopolem w rejonie wzgórza 69 pp został zaatakowany przez niemieckie lotnictwo. Znajdujący się na otwartym terenie pułk został rozbity i rozproszony przez naloty lotnictwa niemieckiego. Resztki pułku wycofały się do lasu na północ od Białej Góry. Z zebranych żołnierzy pułku wieczorem mjr Stanisław Maydanowicz sformował batalion zbiorczy i poprowadził go do przeprawy na Bzurze w Witkowicach. Batalion zbiorczy dołączył do grupy 56 pułku piechoty płk. Wojciecha Tyczyńskiego, z którą ok. godz. 23:00 sforsował, pod ostrzałem niemieckiej artylerii, Bzurę i pomaszerował do Puszczy Kampinoskiej. Pozostałości II batalionu z rejonu Wyszogrodu nocą 17/18 września przeprawiły się przez Bzurę i przez Tułowice dotarły do Puszczy Kampinoskiej. Małe grupy żołnierzy ze swoich kompanii do puszczy poprowadzili dowódcy 5 kompanii strzeleckiej i 3 kompanii ckm[23]. 18 września w godzinach popołudniowych w rejon Cybulic dotarł batalion zbiorczy 69 pp oraz licznie napływający żołnierze z 17 DP, w tym pozostałości II batalionu. 19 września podjęto czynności organizacyjne, dowódcą zgrupowania 17 DP został ppłk Wacław Albrecht, a odtwarzanym 69 pp dowodził mjr Stanisław Maydanowicz. Na bazie żołnierzy 69 pp oraz rozbitków z innych oddziałów odtworzono bataliony, dowodzone przez oficerów 69 pp; I pod dowództwem kpt. Kazimierza Lichodziejowskiego, II nadal kpt. Wacława Olszaka i III pod dowództwem kpt. Teodora Charońskiego. Wieczorem 19 września zgrupowanie 17 DP pomaszerowało do gajówki Młynisko i dotarło do niej rano 20 września, po czym w godzinach południowych osiągnęło Palmiry. 69 pp zajął stanowiska na skraju lasu palmirskiego w rejonie Adamówek, Kaliszki. Część maszerujących żołnierzy z II batalionu została odcięta od pułku w nocy 19/20 września i pod dowództwem por. Czesława Hawliczka przedarła się do Warszawy. Zgrupowanie 17 DP weszło w skład Grupy „Palmiry”, dowodzonej przez gen. bryg. Mikołaja Bołtucia[24]. Grupa dotychczas ochraniała magazyny amunicji dla Modlina i Warszawy, lecz wobec ich okrążenia, ustała możliwość przewozu amunicji do obu garnizonów. Nocą 21/22 września grupa wyruszyła ku Warszawie, zgrupowanie 17 DP maszerowało wzdłuż linii kolejowej Palmiry – Warszawa, w straży przedniej szedł 69 pp. Z I batalionem jako szpica, wyruszył z Palmir o godz. 2:00. Po drodze w walce wręcz likwidowano placówki niemieckie, o godz. 4:00 pułk doszedł do Łomianek. Ze wsi Dąbrowa niemiecka piechota otworzyła silny ostrzał z broni maszynowej. Bataliony 69 pp wdarły się do zachodniej części Łomianek, gdzie zostały silnie ostrzelane z broni maszynowej, moździerzy i artylerii. Poniesiono duże straty wśród żołnierzy pułku, a szczególnie duże w kadrze dowódczej. Poległ por. Wacław Cywiński, ppor. Antoni Turkowski. Ranni zostali wszyscy dowódcy, w tym ciężko mjr Maydanowicz i kpt. Lichodziejowski. Natarcie pułku załamało się i większość żołnierzy 69 pp dostała się do niewoli, nieliczne grupki przedarły się do Warszawy. Rozkaz o przebijaniu się do Warszawy, nie dotarł do por. Rosta i jego 5 kompanii strzeleckiej. 5 kompania wraz z batalionem zbiorczym 68 pp, 23 września o świecie dotarła do wsi Dąbrowa Szlachecka i uderzeniem otworzyła sobie dalszą drogę. Ok. godz. 16:00 batalion 68 pp i 5 kompania zostały okrążone w lesie pomiędzy Dąbrową Szlachecką, a Wólką Węglową i dostały się do niewoli niemieckiej[25].

Batalion marszowy 69 pp

Sformowany w ramach mobilizacji alarmowej, po wymarszu pułku ochraniał rejon Gniezna. Następnie od 3 września wykonywał marsze na tyłach Armii „Poznań”. Z uwagi na ciężkie straty pułków 17 DP, w dniach 8–12 września rozkazem dowództwa armii, bataliony marszowe wcielono jako uzupełnienie do macierzystych pułków piechoty. Batalion marszowy 69 pp, pod koniec walk w dniu 12 września został rozdzielony na pododdziały pułku, większość batalionu marszowego wcielono do II batalionu, który miał najniższy stan osobowy[26]

Oddział Zbierania Nadwyżek 69 pp[edytuj | edytuj kod]

Z pozostałości osobowych, sprzętu, wyposażenia i broni, po przeprowadzeniu mobilizacji alarmowej zebrano w koszarach 69 pp nadwyżki. Dowództwo nad nimi objął mjr Kazimierz Kosiba. Zgromadzono łącznie ok. 1600 żołnierzy. 3 września OZN 69 pp odjechał transportem kolejowym z Gniezna w kierunku Skierniewic. Z uwagi na uszkodzenia torów i ataki niemieckiego lotnictwa, transport z OZN 69 pp 7 września wyładowany został z eszelonu w Kutnie. Skąd rozpoczął dalszy marsz pieszo. Maszerowano nocami, pomimo tego 9 września o świcie, oddział nadwyżek, po minięciu Łowicza, został zaatakowany przez niemieckie lotnictwo. Dodatkowo niemiecki pododdział pancerny ostrzelał kolumnę nadwyżek 69 pp. W wyniku tych ataków, OZN 69 pp częściowo rozproszył się, część z żołnierzy dostała się do niemieckiej niewoli. Większość dotarła do Warszawy i poprzez stację zborną w Cytadeli, została włączona do organizowanych oddziałów piechoty i wzięła udział w obronie Warszawy. Zawiązki dowództwa Oddziału Zapasowego 17 DP zostały sformowane w 69 pp i ok. 28 sierpnia 1939 zostały skierowane do Skierniewic, gdzie w koszarach 18 pułku piechoty miał zostać sformowany OZ 17 DP. Z uwagi na to, że w koszarach formowano jeszcze jednostki przewidziane dla 44 Dywizji Piechoty rez., organizację OZ 17 DP rozpoczęto w pobliskich wsiach, od 31 sierpnia zaczęto przyjmować kierowanych bezpośrednio do ośrodka rezerwistów. Rezerwistów przewidzianych dla 69 pp kierowano do wsi Rawiczów i Strobów przy drodze do Mszczonowa. Dalsze losy tych żołnierzy związały się z organizowanym OZ 17 DP[27].

Mapy walk pułku w 1939[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[28][29]
Stanowisko Stopień imię i nazwisko
Dowództwo
dowódca pułku płk dypl. piech. Stanisław Dworzak
mjr Stanisław Maydanowicz (od 18 IX 1939)
I adiutant kpt. Stanisław Zygmunt
II adiutant ppor. rez. Antoni Turkowski
oficer informacyjny por. Bronisław Biegański
oficer łączności kpt. Teodor Charoński
kwatermistrz kpt. Józef Kostrzewski
oficer płatnik ppor. rez. Adam Krantz
oficer żywnościowy por. rez. Piotr Siwiński
naczelny lekarz mjr lek. med. Józef Pajzderski
kapelan ks. kap. Janusz Kompf
dowódca kompanii gospodarczej por. Franciszek Olejnik
I batalion
dowódca I batalionu mjr Stanisław Maydanowicz (do 18 IX 1939)
kpt. Kazimierz Lichodziejewski
adiutant batalionu ppor. Stanisław Grygiel
dowódca plutonu łączności por. rez. Stanisław Mojecki
dowódca 1 kompanii strzeleckiej por. Ignacy Tyczyński (+do 12 IX 1939)
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Antoni Karabuła
dowódca 3 kompanii strzeleckiej por. rez. Kazimierz Kubisz
dowódca 1 kompanii cekaemów kpt. Kazimierz Lichodziejewski
II batalion
dowódca II batalionu mjr Antoni Chudzikiewicz (do 12 IX 1939)

kpt. Wacław Olszak

adiutant batalionu por. rez. Andrzej Mańkowski
dowódca plutonu łączności kpr. pchor. Ryszard Stypiński
dowódca 4 kompanii strzeleckiej por. Stefan Kępa
dowódca 5 kompanii strzeleckiej por. Edward Rost
dowódca 6 kompanii strzeleckiej por. rez. Maksymilian Marciniak
dowódca 2 kompanii cekaemów por. Piotr Wyżliński
III batalion
dowódca III batalionu kpt. Józef Luśniak (do 16 IX 1939)
kpt. Teodor Charoński
adiutant batalionu
dowódca plutonu łączności ppor. Wojciech Kowalski
dowódca 7 kompanii strzeleckiej ppor. Aleksander Władysław Sprada
dowódca 8 kompanii strzeleckiej kpt. Józef Burzyński (+do 12 IX 1939)
dowódca 9 kompanii strzeleckiej ppor. rez. Kazimierz Bigoszewski[30](Bigorzewski?)[31][32]
dowódca 3 kompanii cekaemów por. Józef Chmielecki
pododdziały specjalne
dowódca kompanii ppanc. kpt. Wacław Olszak
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. Jan Radzimiński
dowódca kompanii zwiadowców por. Tadeusz Wiewiórkowski
dowódca plutonu pionierów por. Kazimierz Nowakowski
dowódca plutonu pgaz. por. Stanisław Kaszowski (+do 12 IX 1939)
dowódca plutonu łączności

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Wręczenie sztandaru 69 pp w Gnieźnie – bp Antoni Laubitz przekazuje poświęcony sztandar prezydentowi Ignacemu Mościckiemu
Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki zarządzeniem L. 1643/28 z 16 września 1928 roku zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 69 pułku piechoty[33]. 30 maja 1929 roku w Gnieźnie Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Gniezna[1]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[34]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[1].

Odznaka pamiątkowa

23 sierpnia 1928 roku generał dywizji Daniel Konarzewski w zastępstwie ministra spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 69 pułku piechoty[35]. Odznaka o wymiarach 40 × 40 mm ma kształt krzyża o ramionach emaliowanych w kolorze granatowym z żółtym obrzeżem. Na ramionach wpisano numery i inicjały pułku „11 PSW” i „69 P.P.” oraz datę jego powstania „11.XI.1918”. W środku krzyża godło wz. 1927 na czerwonym tle w otoku złotego wieńca laurowego. Między ramionami krzyża umieszczono herby miejscowości: Śremu, Rawicza, Jarocina, Koźmina. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[9].

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 69 Pułku Piechoty (II RP).
Dowódcy pułku[36][d]
Zastępcy dowódcy pułku[e]
II zastępca (kwatermistrz)

Żołnierze 69 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[47] oraz Muzeum Katyńskie[48][f][g].

Nazwisko i imię Stopień Zawód Miejsce pracy przed mobilizacją Zamordowany
Czekaj Aleksander ppor. rez. urzędnik Katyń
Frajndt Wacław Ludwik ppor. rez. urzędnik Oddz. Banku Handlowego w Poznaniu Katyń
Hyżyk Wacław ppor. rez. urzędnik Akcyzy i Monopole w Gnieźnie Katyń
Jandy Franciszek ppor. rez. instruktor pożarnictwa pracował w Nowym Tomyślu Katyń
Kończak Sylwester por. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna nr 6 w Gnieźnie Katyń
Majda Władysław ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Adamowie Katyń
Miszczuk Roman[51] porucznik żołnierz zawodowy dca pl kursu podchorążych 17 DP Katyń
Niewiarowski Edward por. w st. sp. urzędnik Urząd Skarbowy w Jarocinie Katyń
Skwara Józef[52] ppor. rez. nauczyciel szkoła w Sarnowie pow. rawicki Katyń
Woźny Ignacy ppor. rez. prawnik Katyń
Zarzycki Franciszek ppor. rez. prawnik izba Skarbowa w Poznaniu Katyń
Długosz Zygmunt ppor. rez. nauczyciel kier. szkoły w Głuchowie Charków
Kostecki Tadeusz ppor. rez. technik rolnik dierż. młyna w Czerniejewie Charków
Lechowski Zdzisław ppor. rez. lekarz praktyka w Krakowie Charków
Lissowski Edgar ppor. rez. prawnik Charków
Nowicki Henryk ppor. rez. urzędnik Charków
Szymański Marian ppor. rez. Charków
Świątecki Józef kapitan żołnierz zawodowy komendant obwodu PW „Gniezno” Charków
Urban Władysław ppor. rez. Charków
Zborowski Stanisław ppor. rez. ogrodnik ULK

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Tradycje pułku kultywuje 17 Wielkopolska Brygada Zmechanizowana im. gen. broni Józefa Dowbor-Muśnickiego.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kpt. piech. Stefan Słabęcki (ur. 24 października 1893, zm. 2 listopada 1930 w Poznaniu[7]) uczestnik powstania wielkopolskiego był także odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Niepodległości (pośmiertnie 19 grudnia 1933[8]).
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].
  3. Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
  4. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[37].
  5. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[42]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  6. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[49].
  7. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[50].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Satora 1990 ↓, s. 132.
  2. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  3. a b c d Filary 1928 ↓, s. 23.
  4. Bauer 1997 ↓, s. 7.
  5. Bauer 1997 ↓, s. 8.
  6. a b Filary 1928 ↓, s. 27.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 45.
  8. M.P. z 1933 r. nr 292, poz. 318.
  9. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 115.
  10. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  11. Bauer 1997 ↓, s. 9.
  12. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  13. Jagiełło 2007 ↓, s. 63–65.
  14. a b Jagiełło 2007 ↓, s. 65–67.
  15. Bauer 1997 ↓, s. 12.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 629–630 i 680.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 124.
  19. Bauer 1997 ↓, s. 14.
  20. Bauer 1997 ↓, s. 15–19.
  21. Dymek 2013 ↓, s. 418–420.
  22. Dymek 2013 ↓, s. 421–422.
  23. Dymek 2013 ↓, s. 423–425.
  24. Dymek 2013 ↓, s. 426.
  25. Dymek 2013 ↓, s. 426–427.
  26. Chudzikiewicz 1940 ↓, s. BI36D/6.
  27. Dymek 2013 ↓, s. 427.
  28. Janicki 2017 ↓, s. 64.
  29. Rezmer 1992 ↓, s. 488–490.
  30. Bauer 1997 ↓, s. 37.
  31. Dymek 2013 ↓, s. 432.
  32. Głowacki 1969 ↓, s. 148.
  33. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 31 z 8 listopada 1928 roku, poz. 340.
  34. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 23 sierpnia 1928 roku, poz. 260.
  36. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  37. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  38. a b c d e f g h i Księga chwały 1992 ↓.
  39. Filary 1928 ↓, s. 8.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 55.
  41. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  42. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 264, 268.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  46. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 629.
  47. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  48. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  49. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  50. Wyrwa 2015 ↓.
  51. Księgi Cmentarne – wpis 2397.
  52. Księgi Cmentarne – wpis 3383.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]