6 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 6 Pułku Artylerii Lekkiej (II RP). Zobacz też: 6 Pułk Artylerii Lekkiej - stronę ujednoznaczniającą.
6 Pułk Artylerii Lekkiej
6 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 24 maja 1919 Kraków
Rozformowanie 20 września 1939 Podemszczyzna
Tradycje
Święto 18 września, 22 maja, 19 maja
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Dowódcy
Pierwszy ppłk Teodor Nałęcz-Tański
Ostatni ppłk Borys Kondracki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Kraków[1]
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 6 Dywizja Piechoty[2]

6 Pułk Artylerii Lekkiej (6 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP w latach 1919-1939, uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej i wojnie obronnej 1939 roku.

Pułk stacjonował w garnizonie Kraków - Łobzów, w koszarach im. generała Wincentego Aksamitowskiego przy ul. Bartosza Głowackiego oraz w obrębie fortu VII.
Był organiczną jednostką artylerii 6 Dywizji Piechoty.
Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 6 Grupy Artylerii.
Święto pułku obchodzono – 18 września[3], 22 maja i 19 maja.

Formowanie[edytuj]

Powstał jako 6 Pułk Artylerii Polowej w maju 1919 z wcześniej zorganizowanych oddziałów. Geneza oddziału wiąże się z organizowanym w październiku i listopadzie 1918 w Nowym Targu 1 Pułkiem Artylerii Górskiej oraz w Krakowie w styczniu 1919 3 Pułkiem Artylerii Wałowej (przemianowanego na 2 Pułk Artylerii Górskiej). Z chwilą przybycia wojsk gen. Hallera część żołnierzy z jednego i drugiego pułku weszła do utworzonego 6 pap.

29 lipca - 3 sierpnia 1920
Pułk walczył w składzie 6DP

Brał udział w działaniach w 1919 i w wojnie polsko-bolszewickiej.

Po zakończeniu działań bojowych w 1921 pułk przemieszczono do Krakowa, który stał się garnizonem pułku. Pułk wchodzi wtedy w skład 6 Dywizji Piechoty.

19 maja 1927 Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził datę święta pułkowego - 18 września[4].

1 stycznia 1932 Minister Spraw Wojskowych przemianował 6 Pułk Artylerii Polowej na 6 Pułk Artylerii Lekkiej[5].

31 grudnia 1938 Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki zmienił datę święta pułkowego z dnia 22 maja na dzień 19 maja[6].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj]

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 6 Dywizji Piechoty z Armii "Kraków".

Został zmobilizowany pod koniec sierpnia 1939 roku w mobilizacji alarmowej, poczynając od I dywizjonu, mobilizowanego od 24 sierpnia 1939 r.

W dniach 1–2 września 1939 pierwsze dwa dywizjony pułku walczyły w bitwie granicznej w rejonie Pszczyny odpierając ataki niemieckich czołgów i niszcząc pewną ich liczbę (tzw. bitwa pszczyńska). Poniosły przy tym duże straty w ludziach i sprzęcie. W tym, 1 września I dywizjon walczył pod Brzeźcami, osłaniając rozwinięcie 6 Dywizji Piechoty i niszcząc ok. 10 czołgów, utrzymując pozycje do wieczora bez strat w działach[7]. 2 września I i II dywizjon walczyły pod Pszczyną i Ćwiklicami, tracąc jednak w ataku czołgów cały sprzęt I dywizjonu (12 armat) i połowę z II dywizjonu (4. baterię i połowę 5. baterii)[8].

III dywizjon haubic został 1 września przydzielony (wraz z dwoma batalionami 12 pułku piechoty) do 1 Brygady Górskiej KOP. Jego 8. bateria (kpt. Kurzei) działała przez większość czasu w oderwaniu od dywizjonu i weszła do akcji 2 września pod Osielcem, ostrzeliwując niemieckie kolumny. Została następnie przejściowo podporządkowana 16. Dywizjonowi Artylerii Motorowej i wraz z nim uczestniczyła w walkach 4 i 5 września pod Pcimiem, wspierając żołnierzy 10 Brygady Kawalerii (zmotoryzowanej) i 12 Pułku Piechoty[9]. 7. i 9. bateria weszły do akcji 4 września, pod Jawornikiem[9]. W toku odwrotu polskich oddziałów, od 5 września, 8. bateria działała na rzecz napotykanych oddziałów[10].

W dniach 4-5 września I i II dywizjon został częściowo odtworzony, w składzie po dwie baterie (1., 3., 5., 6.), po pobraniu 10 dział (w tym być może haubic 100 mm) z koszar 6.pal w Krakowie, które były pierwotnie przeznaczone dla mobilizowanego 55.pal[11] W dniu 5 września wspierały one ogniem piechotę w rejonie Skawiny. W nocy 7/8 września cały pułk przeprawił się bez strat brodem przez Dunajec w rejonie Biskupic Radłowskich, po czym jeden działon 8. baterii (plut. Żaczka) odparł wraz z piechotą atak czołgów na południe od mostu. Pułk rozpoczął następnie odwrót poszczególnymi dywizjonami, wraz z oddziałami 6. DP, na trasie Dąbrowa Tarnowska - Tarnobrzeg - Nisko - Janów LubelskiDerylaki - Aleksandrów[12]. Podczas odwrotu kilkakrotnie artyleria 6.pal zajmowała pozycje i ostrzeliwała oddziały niemieckie próbujące ścigać lub oskrzydlić polskie oddziały. M.in. I dywizjon uczestniczył w akcji przeciw niemieckiej kolumnie pancernej pod Dąbrową Tarnowską[13]. W toku odwrotu, z dwóch porzuconych haubic i artylerzystów bez przydziału dowódca artylerii dywizyjnej 6.DP utworzył dodatkową dwudziałową baterię, lecz brak jest danych o jej losach[14].

Z rozkazu dowódcy Armii Kraków 5. bateria została 10 września podporządkowana 3 Pułkowi Ułanów, do którego dołączyła 12 września[15]. Z Frampola pułk ten skierował się na północ, w kierunku na Lublin. 17 września wieczorem 5. bateria została zaskoczona w marszu za Turobinem przez oddziały niemieckie i straciła dwa działa, zginął także jej dowódca por. Duszczyński. Pozostałości baterii kapitulowały kilka dni później z polskim zgrupowaniem w rejonie Huty Turobińskiej[15]. 14 września w skład II dywizjonu 6 pal została włączona osamotniona 3. bateria 40 pal kpt. Jordana[16], a następnie jeszcze 2. bateria 40. pal (kpt. E. Kaszubskiego)[17]. 14 września wszystkie dywizjony pułku, maszerujące osobno, stanęły na postój w lesie na zachód od Aleksandrowa[16].

W dniach 15–16 września cały pułk wspierał pod Aleksandrowem oddziały 6 DP, atakujące bezskutecznie w kierunku Podsośniny, na linii rzeki Tanwi[17]. Poniósł przy tym straty od ognia artylerii niemieckiej, m.in. utracono armatę z II dywizjonu i polegli dowódca 7. baterii ppor. Kamieński i ogniomistrz J. Bill. Pułk wycofał się następnie razem z dywizją w nocy 16/17 września na Józefów. Podejmując próbę przebicia się z okrążenia, 18 września pułk wspierał piechotę w walkach o Paary i Narol, przyczyniając się do lokalnego sukcesu i odbicia Narola[18].

Pułk dalej wycofywał się razem ze swoją dywizją w kierunku na Rawę Ruską, lecz wobec niemożności przebicia się z okrążenia, poniesionych strat, braków amunicji i zaopatrzenia, oddziały polskie skapitulowały pod Cieszanowem[19] 21 września 1939 r[20]. Warto dodać, że III dywizjon pułku podczas kampanii nie stracił żadnej ze swoich haubic[19].

W czasie działań wojennych poległo 5 oficerów, 1 podchorąży, 8 podoficerów, 91 kanonierów; rany odniosło 7 oficerów, 1 podchorąży, 1 chorąży, 5 podoficerów i 27 kanonierów[20].

Kadra pułku[edytuj]

Żołnierze szkoły podoficerskiej 6 pal z Krakowa.
Zima 1932~-1933

Dowódcy pułku

  • ppłk Teodor Nałęcz-Tański (1918)
  • mjr Karol Grodzicki
  • płk Ryszard Frendl (1923-1924)
  • płk Godfryd Kellner (1925 - III 1929)
  • ppłk Jan Geniusz (III 1929 - XIII 1932)
  • płk Aleksander Hertel (XII 1932 - XI 1936)
  • płk Franciszek Ludwik Szechiński (1936 - 28 VIII 1939)
  • ppłk Borys Kondracki (28 VIII - 20 IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

  • ppłk art. Karol Grodzicki (od 12 VII 1921[21]
  • ppłk dr Ludwik Tobolewicz (1923)
  • ppłk Edward d’Erceville (1924)
  • ppłk Michał Sikorski (do VI 1927)
  • mjr / ppłk Michał Gałązka (VI 1927 - I 1930)
  • mjr / ppłk Franciszek Ludwik Szechiński (I 1930 - 1936)

Oficerowie

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 r.[edytuj]

  • dowódca - ppłk Borys Kondracki
  • adiutant - kpt. Stanisław Wojtanowski
  • oficer łączności - kpt. Edward Słowik
  • pluton topograficzno - ogniowy - por. Franciszek Gacoń
  • I dywizjon (12 armat 75 mm) - mjr Franciszek Mrowec (od 4.9.1939 kpt. Stanisław Kobylarz)[22]
    • 1 bateria - kpt. Stanisław Kobylarz (od 4.9.1939 kpt. Mieczysław Ligięza)[22]
    • 2 bateria - por. Stanisław Bonder
    • 3 bateria - por. Jan Pabich
  • II dywizjon (12 armat 75 mm) - mjr Jan Gintel
    • 4 bateria - kpt. Mieczysław Ligięza
    • 5 bateria - por. Franciszek Duszczyński
    • 6 bateria - por. Jan Roman
  • III dywizjon (12 haubic 100 mm) - mjr Maksymilian Chojecki
    • 7 bateria - ppor. Jan Kamieński
    • 8 bateria - kpt. Jan Kurzeja
    • 9 bateria - ppor. Wincenty Kwieciński
źródło: [23]

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 6-go pułku artylerii polowej" s. 29

Order Virtuti Militari
kpt. Ludwik Buczek
por. Alfred Chmelik
plut. Julian Chrobak
ppłk Ryszard Frendl
ppłk Karol Grodzicki
por. Juliusz Gromczakiewicz
kpr. Aleksander Issakiewicz
kpr. Władysław Jaśko
por. Kazimierz Kuś
ogn. Jan Kowalski
por. Jerzy Lgocki
ppor. Maj-Majewski
plut. Adam Mastalski
kpr. Stanisław Murdza
kan. Władysław Niedźwiedzki
ppor. Stanisław Nowotny
por. Mieczysław Patek
por. Rudolf Rosenberg
st. ogn. Aleksander Ruśniak
mjr Zdzisław Spilka

Odznaczeni Orderem Virtuti Militari za kampanię wrześniową 1939

płk Franciszek Szechiński (d-ca artylerii dywizyjnej)
ppłk Borys Kondracki (d-ca 6.pal)
mjr Maksymilian Chojecki (d-ca III dyonu)
mjr Franciszek Mrowec (d-ca I dyonu)
kpt Jan Kurzeja (d-ca bat. 8)
kpt. Stanisław Kobylarz (d-ca bat. 1)
por. Franciszek Duszczyński (d-ca bat. 5, pośm.)
por. Jan Pabich (d-ca bat. 3)
ppor. Jan Kamieński (d-ca bat. 7, pośm.)
ppor. Wincenty Kwieciński (d-ca bat. 9)
ppor. rez. Władysław Biernat (bat. 9)
ppor. rez. Lesiak (bat. 1, pośm.)
st.ogn. Józef Olszówka (szef bat. 7)
ogn. Julian Bill (szef bat. 8, pośm.)
ogn. Eugeniusz Jurek (III dyon)
ogn. Feliks Mazur (plut. topograficzny)
plut. pchor. Władysław Rutkowski (bat. 3)
plut. Jan Siemek (bat. 4)
kpr. Marcin Babiarz (II dyon)
kpr. Kazimierz Dryja (bat. 5.)
kpr. Mieczysław Herod (bat. 5)
kanonier Zbigniew Gołąb (bat. 5)
Wszyscy krzyże V klasy, z wyjątkiem mjra Franciszka Mrowca (krzyż IV klasy)[24]. Informacje o nadaniach pośmiertnych zamieszczono tam, gdzie były dostępne[25].

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1937, nr 18, poz. 236. Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo ziemi krakowskiej, przekazał pułkowi gen. Juliusz Rómmel na Błoniach Krakowskich 29 maja 1938, podczas ceremonii wręczenia sztandarów oddziałom artylerii OK Krakowskiego i Przemyskiego[2].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[26]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Krakowa,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 6 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Kraków 24.V.1919”,
  • na dolnym – „Krasne 5.IX.1920”,
  • na lewym – „Marcinówka 19.V.1920”,
  • na prawym – „Puchowicze 10.VII.1920”

Sztandar pułku został pozostawiony we wrześniu 1939 roku w koszarach pułku w Krakowie, po czym podczas kampanii wrześniowej został zabrany przez oficerów Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej i wraz z nimi ewakuowany na Węgry. Stamtąd trafił przez Włochy i Francję do Wielkiej Brytanii. Po wojnie pozostał w Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[27].

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, poz. 80 z 18 marca 1929 roku. Posiada kształt krzyża o ściętych ramionach pokrytych ciemnozieloną i czarną emalią. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały 6 PAP. W środku krzyża nałożony na niebiesko emaliowanym tle herb Krakowa, otoczony wieńcem laurowym. Między ramionami krzyża skrzyżowane lufy armatnie. Dwuczęściowa - wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym i emaliowana, na rewersie numerowana. Wymiary: 46x46 mm. Wykonanie: Józef Trębacz - Kraków[28].

Przypisy

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 236.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 279.
  3. Galster 1975 ↓, s. 28.
  4. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 19 maja 1927 r., Nr 16, poz. 174.
  5. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 31 grudnia 1931 r., Nr 36, poz. 473.
  6. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 31 grudnia 1938 r., Nr 15, poz. 174.
  7. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 128-129.
  8. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 186-187.
  9. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 228-251.
  10. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 254-266.
  11. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 198-199, 219.
  12. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 266-278.
  13. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., s. 300.
  14. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., s. 311-312.
  15. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 319, 326-332.
  16. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., s. 322-324.
  17. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 336-365.
  18. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 372-388.
  19. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 389-399.
  20. a b Paweł Dąbrowa-Kostka, Krakowski 6 Pułk Artylerii Lekkiej za: Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 418-420
  21. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 29 z 23 lipca 1921 roku, s. 1212.
  22. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., ss. 211-212.
  23. J. Pabich, Niezapomniane..., ss.44-74.
  24. J. Pabich, Niezapomniane..., s.430.
  25. J. Pabich, Niezapomniane..., s.428.
  26. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  27. J. Pabich, Niezapomniane..., ss.408-409.
  28. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 236-337.

Bibliografia[edytuj]

  • Jan Pabich, Niezapomniane karty. Z dziejów 6 Pułku Artylerii Lekkiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1982, ​ISBN 83-08-00402-4​.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Władysław Steblik, Armia „Kraków”, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1975.