73 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 73 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 73 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 73.
73 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 23 lipca[1]
Nadanie sztandaru 1922
Rodowód 1 Pułk Rezerwowy
155 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
Dowódcy
Pierwszy kpt. Kazimierz Zenkteller
Ostatni ppłk Piotr Sosialuk
Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Katowice ( II bp w Oświęcimiu)[2] (Okręg Korpusu Nr V)
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 23 Dywizja Piechoty[2]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Sztandar 73 Pułku Piechoty (rewers przed konserwacją)
Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP
Bitwa tomaszow lub 1.png

73 Pułk Piechoty (73 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie pułku[edytuj]

Sformowany 2 października 1919 roku jako 1 pułk rezerwowy Wojsk Wielkopolskich[3] z samorzutnych kompanii strzeleckich: bukowskiej, szamotulskiej, wolsztyńskiej i kościańskiej. Pod dowództwem kapitana Kazimierza Zenktellera (późniejszego podpułkownika) uczestniczył w powstaniu wielkopolskim. 26 stycznia 1920 roku został przemianowany na 155 pułk piechoty Wielkopolskiej. Obowiązki dowódcy objął kapitan Jan Namysł[4].

Jako 155 pp brał udział w wojnie z bolszewikami 1920. Toczył boje nad Autą (rzeka), Dzisną oraz pod Grodnem. Najcięższą bitwę stoczył 23 lipca 1920 roku pod Indurą.

Po reorganizacji Wojska Polskiego, 155 pp został w marcu 1921 roku przemianowany na 73 Pułk Piechoty. Dowódcą został podpułkownik Erwin Kossowski. 20 czerwca 1922 roku nastąpiło przeniesienie pułku na Górny Śląsk[5].

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

73 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr V[6] w garnizonie Katowice[7] (II batalion w Oświęcimiu, batalion zapasowy w Szczakowej).

Jednostka zajmowała budynki przy ulicy Koszarowej nieopodal centrum Katowic. Swoje święto pułkowe obchodziła corocznie w dniu 23 lipca – w rocznicę bitwy pod Indurą z okresu wojny polsko-bolszewickiej. W tych dniach odbywały się zwyczajowe defilady ulicami Katowic oraz uroczystości na dziedzińcu koszarowym połączone z wręczaniem odznaki pułkowej i innych żołnierskich wyróżnień[8].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 73 Pułk Piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[9].

W latach 1931-32 na terenie koszar powstał okazały 4-piętrowy gmach, który pozostał głównym budynkiem I i III batalionu aż do wybuchu wojny. II batalion 73 pp zajmował budynki po byłym austriackim pułku artylerii na peryferiach Oświęcimia. W okresie okupacji teren byłych koszar II batalionu w Oświęcimiu Niemcy przeznaczyli pod rozbudowę obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

W dniach 21 IX – 2 X 1938 wchodząc w skład 23 Dywizji Piechoty pułk uczestniczył w aneksji czeskiego Zaolzia. Od wiosny 1939 w pułku prowadzono przygotowania do działań wojennych.

Walki w kampanii wrześniowej 1939 roku[edytuj]

W czasie kampanii wrześniowej wchodził w skład 23 Dywizji Piechoty, walczącej w ramach Armii "Kraków". Pułkiem dowodził ppłk Piotr Sosialuk. W dniach 1-3 IX brał udział w bitwie granicznej. Do najcięższych walk doszło 2 IX pod Wyrami z oddziałami niemieckiej 8 i 28 Dywizji Piechoty. Od 4 IX uczestniczył w odwrocie Armii "Kraków". Kolejne większe bitwy: w Pacanowie (9 IX), pod Osiekiem (11 IX), pod Banachami, Biłgorajem i Solą (województwo lubelskie) (16 IX). Ostatnią, ok. 22-godzinną walkę, 73 pp stoczył w dniach 19-20 IX pod Tomaszowem Lubelskim w ramach Grupy Operacyjnej "Jagmin" (dowódca: gen. Jan Jagmin-Sadowski).

Za udział w kampanii wrześniowej oficerom i żołnierzom 73 pp przyznano 61 Krzyży Orderu Virtuti Militari oraz 42 Krzyże Walecznych. W trakcie walk polegli wszyscy trzej dowódcy batalionów – mjr Woźniakowski, ppłk Kiełbasa i mjr Nowożeniuk. Dowódca pułku, ppłk Sosialuk, został rozstrzelany 2 VII 1940 po haniebnym "wyroku" nazistowskiego "sądu specjalnego" – Sondergerichtu[10]. Wielu oficerów i żołnierzy katowickiego pułku, którzy uniknęli niewoli, kontynuowało walkę w organizacjach podziemnych oraz w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.

11 XI 1944 gen. Władysław Anders odznaczył 73 pp Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[11].

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku:

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Organizacja i obsada personalna pułku we wrześniu 1939

Dowództwo

  • dowódca – ppłk Piotr Sosialuk
  • I adiutant – kpt. Zygmunt Strękowski
  • II adiutant – por. Alfred Jüttner

I batalion

  • dowódca – mjr Stanisław Radomir Woźniakowski (poległ 20 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Bolesław Malicki
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Zygmunt Krasnopolski
  • dowódca 2 kompanii – por. Stanisław Strzałkowski
  • dowódca 3 kompanii kpt. – Aleksander Kajetanowicz
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Stefan Klimas

II batalion

  • dowódca – ppłk Władysław Kiełbasa (poległ 2 IX)
  • adiutant – por. Witold Gawdzik
  • dowódca 4 kompanii – por. Stefan Dębski
  • dowódca 5 kompanii – por. Jan Drewicz
  • dowódca 6 kompanii – por. Tadeusz Kozłowski
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Roman Ludwik Bielawski

III batalion

  • dowódca – mjr Władysław Nowożeniuk (poległ 16 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Stefan Cholewa
  • dowódca 7 kompanii – por. Aleksander Zając
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Franciszek Wiatr
  • dowódca 9 kompanii – por. Zenobiusz Kubik
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Konstanty Jabłoński

Pododdziały specjalne

  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Józef Janowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Eligiusz Starża-Majewski
  • zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty – ppor. rez. Jerzy Cott (poległ 20 IX)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 73-go pułku piechoty" s. 28

Order Virtuti Militari
por. Ignacy Alejski
por. Stefan Balcer
sierż. Franciszek Białkowski
por. Janusz Hager
szer. Józef Hylewicz
sierż. Andrzej Jackowiak
chor. Antoni Karczmarek
kpr. Aleksander Kłosowski
szer. Wawrzyniec Koralczyk
por. Mieczysław Marian Kowalski
por. Franciszek Kwiatkowski
mjr Jan Namysł
por. Stefan Sobera
chor. Stanisław Sobkowiak
st. szer. Ludwik Szczepański
plut. Piotr Szmatuła
por. Franciszek Szulc
sierż. Stanisław Tasiemkowski
kpt. Dionizy Vogël
chor. Franciszek Zając
ppłk Kazimierz Zenkteller

Symbole pułku[edytuj]

Sztandar
4 stycznia 1922 roku, w Kępnie, gen. Kazimierz Raszewski wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Kępna i powiatu kępińskiego[2]. Na sztandarze wyhaftowany jest napis „powiat Kępiński” i herb Kępna. W dolnych rogach widnieją daty powstania pułku i wręczenia sztandaru[3].

Podczas kapitulacji sztandar został ukryty w okolicach wsi Zielone[2]. Po wojnie został znaleziony przez pracownika muzeum w Biłgoraju, Tomasza Bordzania i znajduje się w tamtejszym muzeum. W Muzeum Śląskim w Katowicach znajduje się kopia sztandaru [28].

Odznaka pamiątkowa
27 października 1925 roku Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 73 Pułku Piechoty[29]. Odznaka o wymiarach 47x33 mm ma kształt orła piastów śląskich z półksiężycem na piersi, trzymającego w szponach numer 73, oparty w tle na skrzyżowanych młotkach, otoczony jest owalnym wieńcem laurowym. Nad orłem otwarta złota korona królewska, zamyka wieniec u góry. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[7].

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. a b c d Satora 1990 ↓, s. 137.
  3. a b Prugar-Ketling 1992 ↓, metryka.
  4. Tadeusz Przyjemski, 73 pułk piechoty, Warszawa 1929, s. 5-9.
  5. Tadeusz Przyjemski, 73 pułk piechoty, Warszawa 1929, s. 27.
  6. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  7. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 119.
  8. Leszek Szostek, 73 pułk piechoty, Pruszków 2002, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", s. 12
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. Jan Przemsza-Zieliński, Księga wrześniowej chwały pułków śląskich Tom I, Katowice 1989, KAW, s. 172
  11. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  12. Rozkaz Nr 15 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z dnia 11 lutego 1920 roku, Dział II Personalny, § 13.
  13. Rozkaz Nr 13 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z dnia 4 lutego 1920 roku, Dział II Personalny, § 19 i rozkaz Nr 21 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z dnia 29 lutego 1920 roku, Dział II Personalny, § 11.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 9 marca 1923 roku, s. 177.
  15. Pułkownik Anatol Laudański zmarł w styczniu 1936 roku w Katowicach. W ewidencji wojskowej figurował pod nazwiskiem „Laudański” bez przydomka „Stegwiłł”.
  16. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 106 z 15 października 1925 roku, s. 570.
  17. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 97.
  18. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  19. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 218.
  20. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  21. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 51, 54.
  22. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  23. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  24. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 122.
  25. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 233.
  26. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 109.
  27. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 43.
  28. Historia GO Śląsk
  29. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 35 z 27.10.1925 r., poz. 352.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]