77 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
77 Pułk Piechoty
Kowieński pułk strzelców
Ilustracja
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1918

Rozformowanie

1939

Tradycje
Święto

12 lutego

Nadanie sztandaru

1922

Rodowód

Kowieński pułk strzelców

Dowódcy
Pierwszy

mjr Leon Łada-Zawistowski

Ostatni

ppłk Stanisław Konstanty Gąsiorek

Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Nowogródkiem (18 IV 1919)
bitwa pod Oranami (16 VII 1920)
bitwa pod Lemanem
bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920)
kampania wrześniowa
bitwa pod Piotrkowem T. (4–6 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

Lida

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

Dywizja L-B
2 Dywizja L-B
19 Dywizja Piechoty

77pstrz.png
Bitwa wilno 1920.png
Święto 77 pp w Lidzie – defilada pułku wśród tłumu mieszkańców; luty 1937
Święto 77 pp w Lidzie – podoficerowie na sali podczas bankietu; luty 1937
Jubileusz 25-lecia 1. DP Leg. w Wilnie – prezydent RP Ignacy Mościcki przechodzi przed pocztami sztandarowymi zgromadzonymi na Placu Łukiskim; widoczny sztandar 77 pp, sierpień 1939

77 Pułk Piechoty (77 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk powstał 16 grudnia 1918 w Zambrowie w składzie Dywizji Litewsko-Białoruskiej. W wojnie polsko-bolszewickiej poniósł bardzo duże straty. W momencie kontrofensywy znad Wieprza zredukowany został do jednego batalionu i podporządkowany 60 pułkowi piechoty wielkopolskiej. Zdobywał Łomżę i Stawiski, zaś pod Wincentą i Lemanem zatrzymywał usiłujące się przebić przez granicę oddziały 3 Korpusu Kawalerii Gaj-Chana. Po nieudanej obronie Lemana poddającą się do niewoli straż tylną pułku kozacy zasiekli szablami. Spoczywają na starym cmentarzu w Kolnie.

W okresie międzywojennym wchodził w skład 19 Dywizji Piechoty, stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III w Lidzie[1].

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 19 Dywizji Piechoty walczącej w ramach Armii „Prusy”[2].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

12 grudnia 1918 w Zambrowie major Leon Łada-Zawistowski rozpoczął formowanie Kowieńskiego pułku strzelców[3]. Formalnie powstał 16 grudnia jako oddział Dywizji Litewsko-Białoruskiej, a żołnierze rekrutowali się przede wszystkim spośród członków tamtejszej Polskiej Organizacji Wojskowej i Samoobrony Kowieńskiej, którzy po nieudanym powstaniu wileńskim zdołali przedrzeć się przez kordon niemiecki na ziemie Królestwa Polskiego[4].

W lutym 1919, czyli w momencie wyruszenia na front liczył 173 ludzi i składał się z dwóch kompanii strzeleckich, kompanii technicznej, plutonu instruktorskiego, oddziału konnych wywiadowców i taborów[4]. W czerwcu posiadał już dowództwo, dwa bataliony po cztery kompanie strzeleckie i kompania ciężkich karabinów maszynowych, kompanię techniczną, pluton telegraficzny, oddział konnych wywiadowców. Liczył około 600 żołnierzy. W czasie walk uzupełnienia rekrutowały się przeważnie z Polaków mieszkających na zachodniej Białorusi[5].

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Kojdanowie[6].

21 lutego 1921 roku w skład pułku został wcielony jeden batalion z rozformowanego 6 Harcerskiego pułku strzelców. Batalion ten otrzymał numer „III”. 5 marca 1921 roku pułk został przeniesiony do Wilna, a na początku następnego roku do garnizonu Lida[7].

Kowieński pułk strzelców w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

Walki na północnym odcinku frontu[edytuj | edytuj kod]

12 lutego 1919 nowo sformowane pododdziały Kowieńskiego pułku strzelców wyruszyły na front w rejon Mostów. Były to: dwie kompanie strzeleckie, kompania techniczna, pluton instruktorski, oddział konnych wywiadowców i część taborów. W sumie pododdziały liczyły zaledwie 173 żołnierzy[5]. Po przybyciu w rejon walk zajęły pozycje obronne nad Szczarą. W marcu oddział wykonał wypady na Nowojelnię i Różankę.

W połowie kwietnia Polacy rozpoczęli ofensywę w kierunku na Wilno. Główne zadanie miała wykonać 1 Dywizja Piechoty Legionów i grupa kawalerii Władysława Beliny-Prażmowskiego. Rozmieszczona nad Szczarą Dywizja Litewsko-Białoruska miała wykonać uderzenie pomocnicze. Kowieński pułk strzelców, działając w składzie grupy mjr. Zawistowskiego, zdobył Nowogródek i zabezpieczył skrzydło oddziałów maszerujących na Wilno[5].

W pierwszych dniach lipca dowódca Frontu Litewsko-Białoruskiego gen. Stanisław Szeptycki podjął działania zaczepne mające na celu opanowanie Mińska i oparcie frontu o linię Berezyny i Dźwiny[8]. Główne zadanie wykonywała 2 Dywizja Piechoty Legionów, a DL-B miała wykonać uderzenie pomocnicze. Podczas ofensywy pułk toczył zacięte walki w Puszczy Nalibockiej[5].

Po zakończonej sukcesem ofensywie, Kowieński pułk strzelców, już w składzie III Brygady z 2 Dywizji Litewsko-Białoruskiej został skierowany na polsko-litewską linię demarkacyjną[5]. Pod koniec czerwca 1920 pułk (bez I batalionu) został pospiesznie ściągnięty pod Wilno.

W działaniach odwrotowych i w operacji warszawskiej[edytuj | edytuj kod]

4 lipca rozpoczęła się ofensywa wojsk Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego.

Rozpoczął się ogólny odwrót. Przełamywane i obchodzone były kolejne linie obronne, a wojska polskie wycofywały się za Niemen.

W walkach o Wilno pułk stracił około 80% „bagnetów”. Pozostałych żołnierzy skierowano do Grodna. Do Grodna przybył też wcześniej walczący w rejonie Oran jego I batalion. Pod Grodnem jednostka utraciła większość broni ciężkiej. Z jej resztek wydzielono jeden batalion, który wziął udział w walkach odwrotowych. Walczył nad Narwią, a następnie został skierowany pod Warszawę celem uzupełnienia i reorganizacji. 17 sierpnia I batalion walczył o Płock. II batalion został przewieziony do Grodziska Mazowieckiego i tam został uzupełniony w broń i ludzi. Będąc w składzie 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty uczestniczył w polskim kontruderzeniu znad Wieprza. Ścigał nieprzyjaciela w kierunku Narwi i granicy z Prusami Wschodnimi[5]. Pod koniec sierpnia pododdziały pułku zostały skoncentrowane w Modlinie. Tu stopniowo uzupełniono je do pełnych stanów. Z Kowieńskiego pułku strzelców wydzielono dwa bataliony, które weszły w skład „zbuntowanych” oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego[5], a pułk został skadrowany[5].

Na Litwie Środkowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Litwa Środkowa.

Pod koniec wojny polsko-bolszewickiej, gdy wojska polskie przechodziły do kontrofensywy znad Niemna, do Polski stopniowo powracały ziemie utracone uprzednio na rzecz Armii Czerwonej. Jednak wszelkie działania dążące do opanowania Wilna działaniami militarnymi były niemożliwe ze względu na międzynarodowe zobowiązania rządu polskiego. Chodzi tutaj m.in. o układ w Spa, a także naciski ministerstwa spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii. W tym momencie marszałek Józef Piłsudski zaczął rozpatrywać możliwość przeprowadzenia „nieoficjalnej” akcji wojskowej.

20 września Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego wezwało gen. Lucjana Żeligowskiego do Kwatery Głównej stacjonującej w owym czasie w Białymstoku. Żeligowski zameldował się wraz ze swoim adiutantem por. Stanisławem Łepkowskim dopiero 30 września[9]. W czasie rozmowy pomiędzy dwoma wojskowymi Marszałek otwarcie zasygnalizował, że w interesie Polski leży wywołanie w Wilnie powstania miejscowej ludności, które uświadomiłoby zachodniej dyplomacji, iż miasto zamieszkane jest przez Polaków, którzy nie mogą i nie chcą zaakceptować władzy litewskiej, a tym bardziej bolszewickiej.

 Osobny artykuł: Bunt Żeligowskiego.

Marsz oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego na Wilno rozpoczął się o 6:00 8 października. Ich trzonem była 1 Dywizja Litewsko-Białoruska. Już następnego dnia przełamano słaby opór litewskiego 4 pułku piechoty i opanowano miasto[10]. Wydzielone w Modlinie z Kowieńskiego Pułku Strzelców dwa bataliony „ochotników” zasiliły 1 DL-B i wzięły udział w walkach w rejonie Giedroyć. Jako Kowieński pułk strzelców[a] weszły w skład Wojsk Litwy Środkowej[11]. Po zakończeniu działań wojennych pułk przez pewien czas pozostawał na linii demarkacyjnej[11].

Bilans działań[edytuj | edytuj kod]

W walkach o niepodległość Polski w Kowieńskim pułku strzelców zginęło 11 oficerów i 179 szeregowych i podoficerów[11].

Za zasługi bojowe w wojnie 1918–1920 19 żołnierzy pułku zostało odznaczonych Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Ponadto 29 oficerów, 10 podchorążych, 5 chorążych i 74 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych, w tym: 4 oficerów i 2 szeregowych – po raz czwarty, 5 oficerów – po raz trzeci, 5 oficerów, 1 podchorąży i 1 szeregowy – po raz drugi oraz 15 oficerów, 9 podchorążych, 5 chorążych i 71 szeregowych – po raz pierwszy. Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej odznaczonych zostało 21 oficerów, 5 podchorążych i 64 szeregowych[12], 49 patentem waleczności Frontu Litewsko-Białoruskiego[11].

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1920
kpt. Witold Komierowski sierż. Henryk Komorowski szer. Seweryn Koralewski
pchor. Romuald Kwieciński kpr. Romuald Macewicz ppor. Witold Michalski
kpr. Bronisław Pietkiewicz por. Kazimierz Polionis kpt. Jan Prokop
mjr Mieczysław Rymkiewicz kpt. Jerzy Słomczyński por. Jan Sobecki
kpt. Stefan Świechowski kpr. Zygmunt Szumski kpt. Zygmunt Bohusz-Szyszko
szer. Feliks Turłowicz kpt. Adolf Wojdat płk Leon Zawistowski
ppor. Witold Żukowski

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

19 DP w 1938.jpg

W okresie międzywojennym 77 pp wchodził w skład 19 Dywizji Piechoty, której oddziały stacjonowały na terenie Okręgu Korpusu Nr III[1].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 12 lutego, jako datę święta pułkowego[13]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę wymarszu pułku z Zambrowa na front przeciw sowiecki[14].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 77 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[15].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[16][b]
Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne
dowódca pułku ppłk dypl. Wiktor Majewski
I zastępca dowódcy pułku ppłk Stanisław Konstanty Gąsiorek
adiutant kpt. Tomasz Tadeusz Bednarowski
starszy lekarz ppłk lek. dr Marian Buczyński
młodszy lekarz vacat
II zastępca dowódcy pułku (kwatermistrz) mjr Wiktor Stoczkowski
oficer mobilizacyjny kpt. adm. (piech.) Adolf Brażuk
zastępca oficera mobilizacyjnego kpt. Antoni Kościelny
oficer administracyjno-materiałowy kpt. Adolf Jan Wiśniewski
oficer gospodarczy kpt. int. Józef Boumillo
oficer żywnościowy chor Jan Antkowiak
oficer taborowy[c] por. tab. Stanisław Jan Szponder
oficer placu Lida kpt. adm. (piech.) Henryk Jackiewicz
kapelmistrz ppor. adm. (kapelm.) Jan Brodala
dowódca plutonu łączności kpt. Zdzisław Mateusz Starza-Dzierżbicki
dowódca plutonu pionierów por. Paweł Szczęśniewicz
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Jerzy Schmidtke
dowódca plutonu ppanc. por. Teofil Pietraszko
dowódca oddziału zwiadu por. Adam Jan Machnica
I batalion
dowódca batalionu mjr Władysław Stanisław Włodyga
dowódca 1 kompanii kpt. Roman Kuczyński
dowódca plutonu ppor. Bolesław Stanisław Janowski
dowódca plutonu ppor. Eugeniusz Aleksander Glasenapp
dowódca 2 kompanii kpt. Ludwik Marian Ścigalski
dowódca plutonu por. Jerzy Władysław Filar
dowódca plutonu ppor. Włodzimierz Kamliński
dowódca 3 kompanii kpt. Franciszek Ostrowski
dowódca plutonu ppor. Tadeusz Edward Kowalski
dowódca plutonu ppor. Adam Walczak
dowódca 1 kompanii km kpt. Leon Jakub Gnatowski
dowódca plutonu por. Wacław I Jarocki
dowódca plutonu por. Stanisław Jezierski
dowódca plutonu ppor. Franciszek Szmatko
II batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Marcin Jurkiewicz
dowódca 4 kompanii kpt. Mieczysław Zygmunt Szawłowski
dowódca plutonu ppor. Edmund Stanisław Wrona
dowódca 5 kompanii por. Leonard Ludwik Grabowiecki
dowódca plutonu por. Józef Kieloch
dowódca plutonu por. Edmund Woronowicz
dowódca plutonu ppor. Marian Bujalski
dowódca 6 kompanii kpt. Rudolf Schreyner
dowódca plutonu ppor. Bolesław Kucharek
dowódca 2 kompanii km kpt. Stanisław Juras
dowódca plutonu por. Tadeusz Józef Lubiński
dowódca plutonu ppor. Leon Tadeusz Kobzdej
III batalion
dowódca batalionu vacat
dowódca 7 kompanii kpt. Alfons Merecki
dowódca plutonu ppor. Witold Turonek
dowódca 8 kompanii por. Zdzisław Antoni Baraniecki
dowódca plutonu por. Edward Wojniusz
dowódca plutonu ppor. Jan Kołodziej
dowódca 9 kompanii kpt. Romuald Aleksander Borowiecki
dowódca plutonu ppor. Jan Piotr Ochalski
dowódca plutonu ppor. Edmund Ślot
dowódca 3 kompanii km por. Władysław I Wysocki
dowódca plutonu ppor. Józef Matusiak
na kursie kpt. Tadeusz Smuszowicz
na kursie por. Jan Sinicki
na kursie por. Wojciech Stanisław Pitio
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 19 DP
dowódca kpt. Alfred Jan Kruczyński
dowódca plutonu por. Edward Porada
dowódca plutonu por. Jan Szewluk
dowódca plutonu por. Antoni Wawrzyniec Kupczun
dowódca plutonu por. Alfred Bernard Henryk Namysł
Obwodowa komenda przysposobienia wojskowego nr 77[d]
komendant obwodowy PW kpt. piech. Stanisław Grzywacz
komendant powiatowy PW „Lida” por. kontr. piech. Józef Wołoszkiewicz
komendant powiatowy PW „Szczuczyn N.” kpt. adm. (piech.) Stanisław Malicki

77 pp w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

77 pułk piechoty stacjonujący w Lidzie, w ramach mobilizacji alarmowej ogłoszonej 24 sierpnia 1939 r. o godz.5.00 w grupie brązowej zmobilizował:

  • kompanię km plot. typ B nr 34,
  • kompanię km plot. typ B nr 35.

W grupie zielonej w czasie od Z+18 do Z+28 zmobilizował własne kompletne pododdziały 77 pp i dodatkowo:

  • stację radiotelegraficzną typu III nr 2,
  • kompanię kolarzy nr 32,
  • kolumnę taborową nr 309,
  • kolumnę taborową nr 310.

W mobilizacji czerwonej zmobilizował w czasie A+54 kompanię km plot. typ A nr 8.

W I rzucie mobilizacji powszechnej zmobilizował:

  • dowództwo i kompletne pododdziały pułkowe 206 pułku piechoty rez.,
  • batalion marszowy typ spec. nr 4,
  • uzupełnienie marszowe kompanii kolarzy nr 32.

W II rzucie mobilizacji powszechnej zmobilizował Ośrodek Zapasowy 19 Dywizji Piechoty[19].

Obecność kilkuset rezerwistów powołanych na ćwiczenia letnie ułatwiła mobilizację. Problem wzbudziła mobilizacja koni, co do ich ilości jak i jakości oraz stan uprzęży i wozów. Z uwagi na powyższe braki nastąpiło kilku i kilkunastu godzinne opóźnienia. Po zmobilizowaniu bataliony wychodziły z Lidy do pobliskich wsi. Do 28 sierpnia usuwano braki i wydawano racje żywnościowe "żelazne", po południu dokonano zaprzysiężenia żołnierzy. Od godz. 1.30 29 sierpnia rozpoczęły się odjazdy transportów kolejowych z pododdziałami pułku. 77 pp transportowano z Lidy przez Czeremchę, Warszawę, Łowicz, po wyładunku pułk dotarł do wsi Bełchatów, Jeżów i Borowiny. W nowym miejscu zakwaterowania wydano żołnierzom znaki tożsamości, zaszczepiono przeciwko durowi brzusznemu, naprawiano wozy taborowe, podjęto szkolenie ze znajomości sylwetek samolotów i czołgów[20]. Batalion marszowy typ specjalny nr 4 stanowił I batalion 206 pp 35 Dywizji Piechoty rez. Natomiast pozostałe dwie kompanie z 4 batalionu marszowego typ spec. weszły w skład II batalionu 1 pułku piechoty OW Grodno. Oba bataliony i dowództwo z oddziałami pułkowymi 206 pp walczyły w obronie Lwowa.

Działania i walki pułku[edytuj | edytuj kod]

W bitwie pod Piotrkowem Trybunalskim

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 19 Dywizji Piechoty walczącej w ramach Armii „Prusy”[2]. W rejonie ześrodkowania 1 września dowództwo nad 77 pp przejął ppłk dypl. August Wiktor Nowosielski. Następnie pułk wyruszył marszem z Łowicza w kierunku Skierniewic docierając do Nowego Dworu, po drodze kolumna pułku była ostrzelana przez niemiecki samolot. 2 września wieczorem pułk rozpoczął forsowny nocny marsz, który trwał całą noc, dzień 3 września i następną noc 3/4 września z krótkimi kilkugodzinnym przerwami. Maszerował przez Lubochnię, Tomaszów Mazowiecki i Wolbórz, zatrzymał się w lesie za Wolborzem. Wieczorem 4 września przesunął się do lasu Lubień. Od 5 września rano 77 pp wszedł w skład Grupy Operacyjnej gen. bryg. Rudolfa Dreszera. Pułk miał stanowić część sił przewidzianych przez dowódcę armii do przeciwuderzenia na niemiecką 1 Dywizję Pancerną. Strzelcy kowieńscy przez cały 5 września, stali bezczynnie w lesie Lubień z rozkazu gen. dyw. Stefana Dęba-Biernackiego. Lecz z uwagi na rezygnację z kontrakcji, 77 pułk piechoty wieczorem 5 września na rozkaz dowódcy armii wycofał się wzdłuż rzeki Luciąży na Przygłów. W trakcie marszu z siłami głównymi pułku utraciły łączność tabory bojowe pułku na czele z kpt. Stanisławem Jurasem, do nich dołączył pluton konnych zwiadowców 77 pp. Tabory z osłoną zwiadowców konnych pomaszerowały z Sulejowa w kierunku Opoczna, a następnie Przysuchy, 8 września w pobliżu wsi Ruski Bród otoczone tabory zniszczono, a żołnierze podzieleni na grupy dołączyli do oddziałów macierzystej dywizji, w tym do 77 pp. Siły główne 77 pp wraz z batalionem I/86 pułku piechoty przeprawiły się przez bród na Pilicy pod Sulejowem, a towarzyszący dywizjon IV/19 pułku artylerii lekkiej przez most w Sulejowie, który atakowały niemieckie samoloty. Zgrupowanie 77 pp dotarło do miejscowości Błogie. Przydzielone 6 września do zgrupowania dwa czołgi 7-TP z 1 batalionu czołgów lekkich, zostały ostrzelane przez własne pododdziały i uszkodzone. 7 września ppłk Nowosielski pojechał samochodem do Opoczna celem nawiązania kontaktu z dowództwem 19 DP, po drodze po natknięciu się na oddziały niemieckie, utracił samochód i zbiegł wraz ze sztandarem pułkowym. Z innymi oddziałami dotarł do Wisły i ją przekroczył[21].

Walki na tyłach frontu

Dowództwo nad pułkiem i zgrupowaniem objął ppłk Stanisław Konstanty Gąsiorek i poprowadził je przez wsie Zajączków i Grudzień. Równolegle do szosy Sulejów-Opoczno. Zgrupowanie zatrzymało się w lasach Antoninów. Dołączył do zgrupowania dowódca 85 pułku piechoty ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla z częścią swoich pododdziałów pułkowych i batalionem II/85 oraz tabory Wileńskiej Brygady Kawalerii. 8 września całe zgrupowanie pod dowództwem ppłk. Kruka-Śmigli przeszło do lasów na południe od Inowłodza i pozostało na tyłach niemieckich. W dniach 9-11 września zgrupowanie odpoczywało i przemieszczało się nocami, a odpoczywało w dzień pod osłoną lasów. Wystawiano ubezpieczenia, czata 1 kompanii km 77 pp na szosie Inowłódz-Opoczno w zasadzce zlikwidowała między innymi gen. SS i policji Wilhelma von Roettiga. Nocą 10/11 września dokonano wypadów przez; dwie kompanie 85 pp oraz cały 77 pp, który zaatakował Opoczno, niemiecka załoga w sile batalionu z 46 DP wycofała się z miasta.

Przedzieranie się ku Wiśle

13 i 14 września zgrupowanie przemieszczało się w dwóch kolumnach: północnej ppłk. Kruka-Śmigli i południowej ppłk. Gąsiorka w składzie 77 pp wraz z IV/19 pal. Kolumna północna została zaatakowana przez jednostki niemieckiej 2 Dywizji Lekkiej. Kolumna południowa odparła patrole rozpoznawcze. Do otwarcia drogi kolumnie północnej poza okrążenie niemieckie wyznaczono batalion I/77 pp wraz z dwoma działonami artylerii z IV/19 pal. I batalion przemieszczał się przez Potworów i groblę w miejscowości Pierzchnia, tam doszło do walki z pododdziałami niemieckimi, a następnie w dalszej walce batalion połączył się z kolumną ppłk. Kruk-Śmigli. Pozostałe siły zgrupowania 77 pp poprzez Jakubów, Kiełbów, Kadłubek dotarły do Grabowego Lasu miejsca ześrodkowania obu kolumn. Po dotarciu do zgrupowania ppłk. Kruka-Śmigli I batalionu, na skutek ostrzału niemieckiej artylerii, wypadów oddziałów niemieckich, nocnego zamieszania, częściowemu rozproszeniu uległ batalion I/77 pp jak i całe zgrupowanie. 15 września wieczorem do Grabowego Lasu dotarła połowa I batalionu z dowodzącym nim kpt. Leonem Gnatowskim. Mjr Władysław Wojdyga z grupą złożoną z żołnierzy plutonu 3 kompanii i plutonu łączności przedzierał się ku Wiśle, lecz nazajutrz dostał się do niewoli. 77 pp i IV/19 pal przez cały dzień 16 września w lasach koło Grabowego Lasu były bombardowane, 77 pp poniósł znaczne straty[22].

Nocą 15/16 września 77 pp wyruszył w kierunku wschodnim ku Wiśle, poprzez las Trzebień. W straży przedniej maszerował batalion III/77 pp, czołowa jego kompania wyparła placówkę niemiecką z Mariampola. Za III batalionem maszerowały pododdziały pułkowe i nieliczny tabor, dalej I batalion, IV/19 pal i II batalion pułku. O świcie maszerująca 12 bateria 19 pal w wyniku ostrzału niemieckiej broni maszynowej utraciła większość koni, do wykrytych celów otworzyła ogień z miejsca, lecz nie otrzymała wsparcia ze strony ariergardy-batalionu II/77 pp, który ją pozostawił na placu boju. Na maszerującą kolumnę 77 pp i IV/19 pal ataki przypuściło niemieckie lotnictwo, ostrzeliwała artyleria i broń maszynowa. W trakcie przebijania się utracono większość wozów i koni, utracono wielu żołnierzy rannych, zabitych i w niewoli. Straty wyniosły ok. 30% stanu pułku. Po dotarciu do lasu Trzebień, rozpoznano, że zamierzone miejsce przeprawy przez bród w Ryczywole jest bronione. Miejsce postoju pułku 16 września było ostrzeliwane przez niemiecką artylerię. Uzyskano informację o drugim niebronionym brodzie pod Magnuszewem. Nocą 16/17 września przeprowadzono działania demonstracyjne pod Ryczywołem, a większość pułku rozpoczęła przeprawę pod Magnuszewem z uwagi na wysokość lustra wody 140-120 cm pozostawiono na zachodnim brzegu armaty polowe, armaty ppanc. tabor, jaszcze, część ckm i moździerzy z których usunięto zamki i przyrządy celownicze. Część żołnierzy zmyliła drogę do przeprawy i dostała się do niewoli, w tym cały pluton artylerii piechoty 77 pp. Ogółem przeprawiło się ponad 1500 żołnierzy, głównie z 77 pp i 19 pal oraz grupy z 85 pp i 86 pp. Z bronią osobistą i częścią broni ciężkiej piechoty, ale bez taboru i zapasów[23].

Walki na Lubelszczyźnie

Z uwagi na przekroczenie Wisły przez oddziały niemieckie na południe od Warszawy, zgrupowanie 77 pp pomaszerowało w kierunku Lublina. Przemieszczano się trasą przez Życzyn, Sobieszyn, Ostrów Podlaski, głównie nocami w dzień odpoczywano. 22 września w lesie Orzechów Nowy w rejonie Ostrowa zgrupowanie 77 pp nawiązało kontakt z Grupą "Niemen" płk. Władysława Filipkowskiego. Ppłk Gąsiorek podporządkował zgrupowanie jego rozkazom i wraz z Grupą "Niemen" dotarł w rejon Kraśnika. Dywizjon IV/19 pal z napotkanych haubic 100 mm wz.14/19A z OZAL nr 1 odtworzył baterie 10 i 11, do dywizjonu dołączono baterię armat 75 mm wz.1897 z 61 pułku artylerii lekkiej. 77 pułk piechoty podjął marsz w kierunku południowym, równolegle z Grupą "Niemen", maszerowały Grupy "Kowel" i "Chełm". Wszystkie grupy od 27 września działały pod komendą płk. dypl. Tadeusza Zieleniewskiego. 28 września maszerująca w kierunku Sanu grupa płk. Filipkowskiego w Janowie Lubelskim natknęła się na tabory niemieckiej 27 DP. Na miasto uderzył z marszu batalion czołowego 77 pp, uzyskał zaskoczenie, lecz pododdziały niemieckie stawiły zacięty opór w murowanych budynkach i kościele. Wprowadzony do walki cały 77 pułk piechoty zdobył niemal wszystkie obiekty w mieście, twardy opór niemieckie pododdziały stawiły w znajdującym się poza miastem budynkach więzienia. Atakujący budynki więzienia I batalion zaległ pod celnym ostrzałem niemieckiej broni maszynowej, wspierająca batalion bateria 10/19 pal ostrzałem na wprost zrobiła wyłomy w murach i spowodowała zapalenie się budynków. Szturm I/77 pp złamał opór niemiecki. Wzięto ok. 300 jeńców, spalono ponad 75 samochodów, w walkach ulicznych strzelcy kowieńscy stracili kilkudziesięciu poległych i rannych. 30 września zostały rozpoznane brody na Sanie, jednak od strony wschodniej podeszły oddziały sowieckiej 14 Dywizji Kawalerii. Za Sanem obronę zajmowały oddziały niemieckiego XXII Korpusu Armijnego (mot.). Po rokowaniach ze stroną sowiecką, 2 października płk Zieleniewski zobowiązał się kapitulować, Grupa "Niemen" miała to zrobić w miejscowości Bukowa. Ppłk Gąsiorek wystawił bezterminowe przepustki wszystkim żołnierzom pułku, Sowieci szeregowych po rozbrojeniu zwolnili do domów, a oficerowie w kilkuosobowych grupach przedzierali się w kierunku granicy węgierskiej. Większość jednak została schwytana[24].

Walki odtworzonego 77 pp[edytuj | edytuj kod]

Od 8 września na przeprawie przez Wisłę w Maciejowicach zbierały się grupy rozbitków z północnego zgrupowania Armii "Prusy". Na rozkaz dowódcy piechoty 19 DP płk. Tadeusza Pełczyńskiego rozbitków z 77 pp zbierał wyznaczony w tym celu II adiutant 77 pp por. Józef Ignaszewski. Nocą 8/9 września i 9 września zebrał ok. 200 żołnierzy z 77 pp. Otrzymał informację, że 77 pp znajduje się w rejonie Dęblina, a w nim napotkał jedynie ppłk. dypl. Augusta Nowosielskiego, który rozpoczął formowanie zbiorczego pułku 19 DP. Resztki 19 DP zostały skierowane w rejon Chełma Lubelskiego, celem odtworzenia na bazie 19 DP, XIX Brygady Piechoty pod dowództwem płk. Edwarda Robakiewicza dowódcy artylerii 19 DP wchodziły: 86 pp i zbiorczym pułkiem pozostałych jednostek dywizji jako 77 pp. XIX BP, a w jej składzie 77 pp pod dowództwem ppłk. dypl. Augusta Nowosielskiego formowała się we wsi Wólka na wschód od Chełma Lub. Od 18 września dowództwo brygady przejął płk Jan Korkozowicz dowódca piechoty 3 DP. Zreorganizowany 77 pp liczył dwa bataliony piechoty i nieliczne pododdziały pułkowe formowane z rozbitków 19 DP. XIX BP weszła w skład Kombinowanej Dywizji Piechoty gen. bryg. Jerzego Wołkowickiego. Nocą 18/19 września brygada wymaszerowała w kierunku Bugu, celem obsadzenia mostów w Dorohusku i linii rzeki od strony zachodniej, przed oddziałem niemieckiej 3 Dywizji Pancernej. 77 pp obsadził 5 kilometrowy odcinek obrony. Pułk wykonał prace inżynieryjne w postaci rowów strzeleckich, zawał leśnych i zapór ppanc. W trakcie prac pozycje 77 pp zostały ostrzelane przez artylerię niemiecką i ok. 25 pojazdów pancernych. Na skutek silnego ostrzału pododdziały pułku zachowywały się chwiejnie, próbując wycofać się ze stanowisk obronnych. Sprowadzenie dwóch haubic zmusiło pojazdy i piechotę niemiecką do zmiany stanowisk i przerwanie ciągłego ostrzału. 20 września niemiecki oddział wycofał się, był ostrzelany przez pododdziały 77 pp. W trakcie walki ogniowej 19 i 20 września utracono 40 poległych i 80 rannych i zaginionych. Nocą 20/21 września i 21 września pułk maszerował wzdłuż zachodniego brzegu Bugu na południe. Trasa marszu wiodła przez Dubienkę, nadleśnictwo Strzelec, Hrubieszów, Czerniczyn, Mirczę do lasów między Starą Wsią a wieś Borsuk[25].

W bitwie pod Tomaszowem Lubelskim

22 września zgrupowanie uderzeniowe Armii gen. bryg. Przedrzymirskiego w składzie 1 Dywizji Piechoty Legionów i Kombinowanej Dywizji Piechoty prowadziło natarcie w kierunku Tomaszowa Lubelskiego. W II rzucie Kombinowanej Dywizji postępowała XIX Brygada Piechoty, która zajęła wsie Zimno i Podlodów. W godzinach popołudniowych działający na czele macierzystej brygady, 77 pp zajął wieś Sowiniec i wzgórza na północ od wsi Wierszczyca. Wieczorem 22 września pułk szturmem zajął wieś Wierszczycę i sąsiednią Nedeżów. Dalsze natarcie zostało zatrzymane intensywnym ostrzałem niemieckiej artylerii. Nocą 22/23 września swoje pozycje 77 pp przekazał Grupie płk. Ocetkiewicza, a marszem nocnym ześrodkowany został za XIII Brygadą Piechoty. Atakowana niemiecka 28 DP została wzmocniona całym VIII Korpusem Armijnym i 2 Dywizją Pancerną. Niemieckie kontrnatarcie powstrzymało uderzenie w kierunku Tomaszowa Lubelskiego Armii gen. Emila Przedrzymirskiego. Rano 23 września do wsparcia czołowej XIII BP został przydzielony 77 pp, I batalion odrzucił niemiecki pododdział, który wdarł się na tyły 43 pułku piechoty. Przez cały dzień 77 pp wspierał walki obronne XIII BP poniósł straty w poległych, rannych i zaginionych w ilości 450 żołnierzy, co stanowiło 60% (odtworzonego) 77 pp. Po południu doszło do rozbicia dowództwa XIX BP. Wieczorem na rozkaz płk. Szalewicza pozostałość 77 pp zeszła ze stanowisk i pomaszerowała bezdrożami, luką między oddziałami niemieckimi w kierunku Suchowoli, którą osiągnęła rano 24 września. 25 września XIII BP, a w jej składzie 77 pp (w sile batalionu) dołączyła do zgrupowania powstałego z 10 Dywizji Piechoty i 39 Dywizji Piechoty rez. i udał się z nią w kierunku Krasnobrodu. W walkach w rejonie Krasnobrodu pod wieczór 25 września, wziął udział 77 pp, walcząc w lesie w okolicach Garbnika z pododdziałami niemieckimi[26]. 77 pp prawdopodobnie osłaniał od strony Krasnobrodu wycofanie się w kierunku południowym zgrupowania gen. Olbrychta. Do pułku dołączyły 4 działony armat ppanc. z Nowogródzkiej Brygady Kawalerii i dwa plutony 41 pułku piechoty kpt. Majkowskiego i grupki rozbitków z innych jednostek. Do pułku dołączył gen. bryg. J. Wołkowicki. Z uwagi, na to że droga za osłanianym zgrupowaniem została zablokowana przez oddziały niemieckie, 77 pp pomaszerował na południowy wschód.

Rano 27 września po całodziennym i całonocnym marszu pułk dotarł w rejon nadleśnictwa Głuchy nad Tanwią w Puszczy Solskiej. Wieczorem w dniu 27 września nastąpił upadek ducha wśród żołnierzy, część po zniszczeniu broni i wyposażenia rozeszła się, ok. 300 żołnierzy wraz z dowódcą pułku pomaszerowało na południe z zamiarem dotarcia do granicy węgierskiej. 28 września rano w trakcie odpoczynku po marszu oddział w małej wsi w okolicach Lubaczowa, został wzięty do niewoli przez kawalerię sowiecką z 3 lub 5 Dywizji Kawalerii. Szeregowych zwolniono, a oficerów, wśród nich gen. Wołkowickiego i ppłk. dypl. Augusta Nowosielskiego zabrano do niewoli.

Na uwagę zasługuje fakt, że od 10 do 27 września działały na Lubelszczyźnie dwa pułki noszące nazwę - 77 Pułk Piechoty[27].

Częściowa obsada dowódcza odtworzonego 77 pp (10-28 IX 1939) [28]

Dowództwo pułku:

  • dowódca - ppłk dypl. August Wiktor Nowosielski
  • I adiutant pułku - por. Jan Sinicki
  • II adiutant pułku - por. rez. Józef Franciszek Ignaszewski, ppor. rez. Józef Franciszek Jargnuszewski[29]
  • oficer informacyjny - por. rez. Stanisław Swianiewicz (85 pp)
  • kwatermistrz - kpt. Arkadiusz Kowszyk (85 pp)

pododdziały pułkowe:

  • dowódca plutonu artylerii - kpt. Wojciech Kopel (19 pal)
  • dowódca kompanii saperów - ppor. Wojciech Szymkiewicz (19 bsap.)
  • dowódca plutonu kolarzy - NN
  • dowódca plutonu konnych zwiadowców - NN

I batalion

  • dowódca batalionu - kpt. Artur Pawłowski (85 pp)
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Roman Siwek (28 DP)[30]
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Antoni Pstrocki(85 pp)
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Bychowiec (85 pp)

II batalion (improwizowany)

  • dowódca batalionu - mjr st. sp. Józef Kozieradzki [30]

Oddział Zbierania Nadwyżek 77 pp[edytuj | edytuj kod]

Po zmobilizowaniu wszystkich jednostek przewidzianych planem "W" w ramach mobilizacji alarmowej i powszechnej, w koszarach 77 pp w Lidzie pozostała nadwyżka rezerwistów. Dojechali dalsi rezerwiści z zachodnich rejonów kraju. Dowództwo nad nadwyżkami 77 pp objął mjr Wiktor Stoczkowski. Nad formowanym na ich bazie Ośrodkiem Zapasowym 19 Dywizji Piechoty dowództwo objął przybyły w pierwszych dniach września ppłk Zygmunt Izydor Blumski. Dla większości zebranych rezerwistów w ośrodku zabrakło mundurów, butów, namiotów, wyposażenia, a przede wszystkim broni i amunicji. Z uwagi na powyższe dowódca OZ 19 DP ppłk Z. Blumski postanowił z oddziału nadwyżek 77 pp sformować batalion piechoty. Na stan batalionu weszło kilkaset karabinów, kilka ckm z ograniczoną ilością amunicji oraz duża dotacja granatów ręcznych. Brak było broni ppanc. Na wieść o wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski, decyzją dowódcy OZ 19 DP dokonano selekcji żołnierzy pozostawiając najpewniejszych rezerwistów i stosunkowo młodych. Pozostałych zwolniono do domów, po wydaniu stosownych zaświadczeń. Pozostałych oficerów i ochotników wysłano do Wilna. Z żołnierzy uzbrojonych i umundurowanych w OZ 19 DP sformowano improwizowany pułk piechoty pod dowództwem ppłk. Blumskiego. W oddziale tym z żołnierzy 77 pp sformowano I batalion piechoty pod dowództwem kpt. Henryka Jackowskiego. Wieczorem batalion 77 pp wraz z resztą sił ośrodka podjął marsz do Wilna. Wieczorem 18 września osiągnięto Ejszyszki, 19 września po południu Orany, gdzie dozbrojono się w broń z magazynu batalionu KOP "Orany", w tym 4 szt. ckm.

W obronie Grodna

Na rozkaz gen. bryg. Wacława Przeździeckiego, 20 września o godz. 3.00 odjechał transportem kolejowym do Grodna batalion 77 pp i część ośrodka wraz z kompanią Policji Państwowej. Po przybyciu do Grodna, w mieście trwały walki z czołowymi oddziałami sowieckiego XV Korpusu Czołgów oraz dywersantami. Batalion został wyładowany o godz. 8.00 na dworcu, po czym skierowany do likwidacji w centrum miasta atakujących grup dywersyjnych. Po kilku godzinach dywersja w centrum miasta została zlikwidowana, zatrzymano wielu dywersantów, głównie pochodzenia żydowskiego. Do patrolowania miasta i obsady ważnych obiektów pozostał w mieście pluton por. Władysława Ejsmonta z 1 kompanii strzeleckiej. Natomiast batalion 77 pp wraz z resztą improwizowanego pułku OZ 19 DP obsadził pasma wzgórz na wschód od Grodna. Batalion obsadził południowy odcinek od majątku Rubanówka, blokując drogę Skidel-Grodno, aż w pobliże brzegu Niemna. Żołnierze 1 kompanii strzeleckiej po walce spalili unieruchomiony z powodu uszkodzenia silnika czołg sowiecki na szosie skidelskiej. 21 września na rozkaz gen. Przeździeckiego o godz. 10.00 batalion 77 pp wraz z pozostałymi batalionami pułku OZ 19 DP wycofały się bliżej miasta. W trakcie tego manewru uderzyły na pułk dwa bataliony sowieckiego 119 pułku strzelców wsparte czołgami 27 Brygady Czołgów. Bataliony podjęły powrót na poprzednie stanowiska, lecz w wyniku opanowania ich poprzednich umocnień przez bataliony 119 ps Armii Czerwonej, wykonały kontratak ze wsparciem batalionu KOP "Orany" i odwodowej kompanii policji. Następnie batalion 77 pp po odzyskaniu stanowisk, odparł trzy natarcia sowieckiej piechoty i czołgów. Z uwagi na kończącą się amunicję, brak broni ppanc. i niewielką ilość broni maszynowej, opóźniając natarcie wroga batalion 77 pp wycofał się ku miastu. Wzdłuż samego Niemna nacierał sowiecki batalion III/119 pułku strzelców, w rejonie wiaduktu kolejowego walkę z nim toczył pluton por. Ejsmonta i kompania lotników z 5 pułku lotniczego. Część sowieckiego batalionu przeprawiła się przez Niemen i usiłowała oskrzydlać obrońców wiaduktu od strony miasta. Kontratak kompanii policji, plutonu 1 kompanii i lotników po zaciętych walkach odrzucił pododdziały sowieckie do Niemna. Pluton poniósł wysokie straty w poległych i rannych. Z uwagi na narastające siły sowieckie pod Grodnem i kończącą się amunicję gen. Przeździecki, wydał rozkaz wycofania się wszystkich sił z Grodna i cofania się ku granicy litewskiej. Odwrót pułku ppłk. Blumskiego osłaniała 1 kompania strzelecka. Kompania została zaatakowana przez sowiecki batalion piechoty z czołgami, po stawieniu oporu przebiła się do własnego batalionu, tracąc jednego oficera, podchorążego i ok. 20 szeregowych. Batalion 77 pp wraz z resztą oddziałów cofał się do Stanisławowa, a następnie do Hoży. 22 września pułk OZ 19 DP wycofał się osłaniany przez kawalerię do Kodzie, omijając Sopoćkinie. 23 września po zwolnieniu żołnierzy chcących pozostać na terenie okupowanej Polski, batalion przekroczył granicę litewską. Zostało internowanych 298 żołnierzy batalionu 77 pp[31].

Obsada personalna i struktura organizacyjna we wrześniu 1939[32]
Dowództwo
dowódca ppłk dypl. piech. August Wiktor Nowosielski (do 6 IX 1939)

ppłk Stanisław Konstanty Gąsiorek [33]

I adiutant por. Jan Sinicki
II adiutant por. rez. Józef Franciszek Ignaszewski
oficer łączności kpt. Zdzisław Mateusz Straża-Dzieżbicki
kwatermistrz kpt. Stanisław Juras
oficer płatnik por. rez. Klemens Józef Tywoński
kapelan ks. Leoncjusz Kasperek
dowódca kompanii gospodarczej por. Jan Stanisław Szponder
I batalion
dowódca I batalionu mjr Władysław Stanisław Włodyga (do 15 IX 1939)

kpt. Leon Gnatowski

adiutant batalionu NN
dowódca plutonu łączności ppor. Wacław Morawski[33]
dowódca 1 kompanii strzeleckiej ppor. rez. Wilhelm Perkowski
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Wojciech Stanisław Pitio
dowódca 3 kompanii strzeleckiej ppor. rez. Józef Liskiewicz
dowódca 1 kompanii cekaemów kpt. Leon Gnatowski
II batalion
dowódca II batalionu mjr Stanisław Marcin Jurkiewicz
dowódca 4 kompanii strzeleckiej NN
dowódca 5 kompanii strzeleckiej kpt. Mieczysław Szawłowski
dowódca 6 kompanii strzeleckiej kpt. Rudolf Schreyner
dowódca 2 kompanii cekaemów por. Władysław I Wysocki
III batalion
dowódca III batalionu mjr Janusz Czarnocki
dowódca 7 kompanii strzeleckiej NN
dowódca 8 kompanii strzeleckiej NN
dowódca 9 kompanii strzeleckiej NN
dowódca 3 kompanii cekaemów por. Tadeusz Lubiński
Pododdziały specjalne
dowódca kompanii przeciwpancernej por. Teofil Pietraszko
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. Jerzy Schmidtke[33]
dowódca plutonu łączności NN
dowódca kompanii zwiadowców por. Adam Machnica
dowódca plutonu pionierów NN
dowódca plutonu przeciwgazowego NN

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Uroczystość wręczenia sztandaru pułkowego. Nowa Wilejka, 18 kwietnia 1922. Na zdjęciu widoczni m.in. marsz. Józef Piłsudski i gen. Daniel Konarzewski
Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

11 listopada 1919 roku w Wilnie generał Stanisław Szeptycki wręczył Kowieńskiemu Pułkowi Strzelców chorągiew ufundowaną przez Tymczasowy Komitet Polityczny Ziemi Kowieńskiej. Nie była to chorągiew przepisowa ponieważ posiadała wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, a zamiast numeru „77”, inicjały „P. S. K.” Chorągiew została przerobiona i wręczona powtórnie. Ceremonia wręczenia chorągwi odbyła się 18 kwietnia 1922 roku w Nowej Wilejce. Dowódca pułku odebrał chorągiew z rąk marszałka Józefa Piłsudskiego[34][2].

Odznaka pamiątkowa

28 lutego 1922 roku Minister Spraw Wojskowych generał porucznik Kazimierz Sosnkowski zatwierdził odznakę pamiątkową 77 pp[35].

Odznaka o wymiarach 41 × 31,5 mm ma kształt tarczy bojowej, emaliowanej na czerwono, na którą nałożono trzy herby: u góry Polski i Litwy, u dołu Żmudzi, a także datę powstania pułku „12 XII 1918”. Na tarczę nałożone zostały dwie skrzyżowane szable ze złotymi rękojeściami wystającymi ponad tarczę i złączone łańcuszkiem. Odznaka oficerska bita była w srebrze, czteroczęściowa, złocona i emaliowana, żołnierska była dwuczęściowa, bita w tombaku, srebrzona i patynowana, bez emalii. Wykonawcą odznak był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[36].

Odznaka „Niedźwiedzi”

Decyzją z 28 marca 1922 roku Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz Józef Piłsudski zezwolił na noszenie przez żołnierzy 77 pp na naramiennikach odznaki „Niedźwiedzi”[37]. Żołnierze nosili tę odznakę zamiast obowiązkowego numeru „77”[e] – herb ziemi kowieńskiej.

Strzelcy kowieńscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 77 Pułku Piechoty (II RP).
Dowódcy pułku[39]
Zastępcy dowódcy pułku
  • mjr / ppłk piech. Mieczysław Rymkiewicz (10 VII 1922[40] – 1925[41])
  • ppłk piech. Jan II Kubin (IV 1928 – 31 XII 1931 → komendant PKU Czortków)
  • ppłk piech. Franciszek Wielgut (15 VII 1932 – XI 1933 → komendant KK Nr 1)
  • ppłk dypl. Adolf Tytus Nykulak (od XII 1933[42])
  • ppłk piech. Stanisław Konstanty Gąsiorek (1939)

II zastępcy dowódcy pułku – kwatermistrzowie

  • mjr piech. Wiktor Stoczkowski (1939)
Obsada personalna pułku w 1928 roku
  • dowódca – ppłk piech. Franciszek Alter
  • zastępca dowódcy – ppłk piech. Jan Kubin
  • kwatermistrz – ppłk piech. Stanisław Krzyż
  • oficer sztabowy pułku – mjr Henryk Dmowski
  • obwodowy komendant Przysposobienia Wojskowego – mjr piech. Józef Synoś
  • płatnik – por. Karol Horodyski
  • dowódca I batalionu – mjr Eugeniusz Kaniowski
  • dowódca II batalionu – mjr Czesław Krzowski
  • dowódca III batalionu – mjr Franciszek Sękara

Żołnierze 77 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[43] oraz Muzeum Katyńskie[44][g][h].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Arendarski Antoni Jan ppor. rez. Katyń
Berczyński Kazimierz ppor. rez. urzędnik Nowogródek Katyń
Borowiecki Zygmunt por. rez. handlowiec Katyń
Borżym Władysław ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Wołkowysku Katyń
Chyliński Stefan ppor. rez. urzędnik Bank Rolny w Kielcach Katyń
Czaprowski Alfons ppor. rez. nauczyciel Katyń
Daszkiewicz Kazimierz ppor. rez. Katyń
Dmochowski Antoni ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Jachach Katyń
Gorbacz Anroni ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Muncewiczach Katyń
Gryko Władysław ppor. rez. nauczyciel szkoła w Klepaczach Katyń
Juras Stanisław[47] kapitan żołnierz zawodowy Katyń
Jurewicz Aleksander ppor. rez. nauczyciel szkoła w Orli n. Niemnem Katyń
Kałafatiuk Władysław ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Koreliczach Katyń
Karwański Roch ppor. rez. nauczyciel szkoła w ok. Równego Katyń
Korona Franciszek por. rez. wicedyr. Polski Monopol Tytoniowy Katyń
Krajewski Zygmunt ppor. rez. agronom stypendysta rządu RP w Liberii Katyń
Kruk Stefan ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Lubczy Katyń
Lebiedź Stanisław ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Danejkach Katyń
Łodykowski Augustyn ppor. rez. nauczyciel Szkoła w Kruciłowicach Katyń
Maliniwski Leon ppor. rez. technik ogrodnik Katyń
Matla Władysław ppor. rez. student SGGW Katyń
Mioduszewski Józef[48] ppor. żołnierz zawodowy Katyń
Nadolski Piotr ppor. rez. technik budowlany Katyń
Nowosielski August ppłk dypl. żołnierz zawodowy Katyń
Olszewski Tadeusz ppor. rez. Szkoła Rolnicza w Łazdunach Katyń
Palczewski Konstanty ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna Katyń
Ramsza Jan Paweł ppor. rez. nauczyciel gimnazjum w Lidzie Katyń
Rutkiewicz Tadeusz por. rez. technik Katyń
Sinicki Jan[49] por. żołnierz zawodowy Katyń
Wabiszczewicz Piotr ppor. rez. inżynier rolnik pracował w Stolinie Katyń
Berent Zygmunt podporucznik rezerwy poligraf państwowa drukarnia w Warszawie Charków
Bujalski Marian porucznik żołnierz zawodowy Charków
Ciechnowicz Włodzimierz podporucznik rezerwy lekarz Charków
Dzierzbicki-Straża Zdzisław kapitan żołnierz zawodowy Charków
Emiljanowicz Stanisław porucznik rezerwy lekarz Szpital w Choroszczy Charków
Gąsiorek Stanisław podpułkownik żołnierz zawodowy (e) Charków
Jureko Władysław podporucznik rezerwy Charków
Klimczak Janusz podporucznik rezerwy Huta Szkła w Warszawie Charków
Kostrowicki Andrzej podporucznik rezerwy inżynier rolnik Zarząd OZN w Nowogródku Charków
Kowalski Tom podporucznik rezerwy inżynier architekt Charków
Majewski Damian podporucznik rezerwy prawnik Charków
Merecki Alfons kapitan żołnierz zawodowy Charków
Mizgier Stanisław porucznik rezerwy nauczyciel szkoła powszechna Charków
Namysł Alfred Bernard porucznik żołnierz zawodowy Charków
Nitkowski Ignacy porucznik rezerwy inżynier leśnik Nadleśnictwo Toruń Charków
Paprota Piotr podporucznik rezerwy mierniczy Charków
Pawlik Kazimierz podporucznik rezerwy nacz. więzienia we Lwowie Charków
Pigłowski Jerzy podporucznik rezerwy urzędnik Magistrat m. Warszawy Charków
Płażewski Zygmunt porucznik rezerwy nauczyciel Szkoła Powszechna w Wiśniewie Charków
Prudziłko Wincenty podporucznik rezerwy nauczyciel szkoła powszechna Charków
Skrzypiec Janusz Jerzy podporucznik rezerwy nauczyciel Charków
Słojewski Zbigniew podporucznik rezerwy prawnik Charków
Spanily Zdzisław porucznik rezerwy inżynier leśnik Lasy hr. Karola O’Rourke we Wsielubiu Charków
Sylwanowicz Marian podporucznik rezerwy nauczyciel szkoła powszechna Charków
Szmatko Franciszek porucznik żołnierz zawodowy Charków
Sznela Czesław podporucznik rezerwy nauczyciel Charków
Śpiewak Stanisław podporucznik rezerwy nauczyciel Szkoła Powszechna w Jeziorach Charków
Trębski Roman Jan podporucznik rezerwy inżynier leśnik Nadleśnictwo Baranowicze Charków
Zagozdon Stefan podporucznik rezerwy technik meliorant Charków
Zaorski Mieczysław podporucznik rezerwy nauczyciel Charków
Buczyński Marian podpułkownik żołnierz zawodowy starszy lekarz 77 pp ULK
Boumiłło Józef kapitan żołnierz zawodowy BLK
Żyliński Wiktor Mirosław ppor. rez. inżynier wł. majątku Sołopieciszki BLK

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jednocześnie w Wojsku Polskim nadal istniał skadrowany Kowieński pułk strzelców[11].
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].
  3. Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
  4. Obwodowa komenda pw nr 77 była jednostką Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, podległą kierownikowi Okręgowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego Okręgu Korpusu Nr III, funkcjonującą w razie mobilizacji według etatu pokojowego. 77 Pułk Piechoty był jednostką ewidencyjną dla oficerów służby czynnej, zajmujących w czasie pokoju stanowiska obwodowych i powiatowych komendantów pw[18]
  5. Dla utrwalenia zaś w tradycji pułku idei, dla której został on sformowany, zezwolił Naczelnik Państwa Józef Piłsudski na noszenia przez oficerów i szeregowych, zamiast numeru „77” na naramiennikach „niedźwiadka”, stojącego na tylnych łapach. Odznaka ta, będąca herbem ziemi kowieńskiej i Żmudzi, noszona jest przez żołnierzy pułku ze szlachetną dumą…[38]
  6. Do 1 czerwca 1935 roku figurował w ewidencji Wojska Polskiego jako Gustaw Wiktor Nowosielski. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 56.
  7. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[45].
  8. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[46].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  2. a b c Satora 1990 ↓, s. 145.
  3. Baron 1929 ↓, s. 5.
  4. a b Markert 2002 ↓, s. 3.
  5. a b c d e f g h Markert 2002 ↓, s. 4.
  6. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  7. Baron 1929 ↓, s. 27.
  8. Mieczkowsk 1929 ↓, s. 14.
  9. Łach 2014 ↓, s. 94.
  10. Markert 2004 ↓, s. 7.
  11. a b c d e Markert 2002 ↓, s. 5.
  12. Baron 1929 ↓, s. 32.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  14. Baron 1929 ↓, s. 6, 28.
  15. Jagiełło 2007 ↓, s. 63–65.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 639–640, 681.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 808.
  19. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 133-134.
  20. Markert 2002 ↓, s. 17-18.
  21. Markert 2002 ↓, s. 19-22.
  22. Markert 2002 ↓, s. 23-26.
  23. Markert 2002 ↓, s. 26-28.
  24. Markert 2002 ↓, s. 27-29.
  25. Markert 2002 ↓, s. 31-33.
  26. Markert 2002 ↓, s. 34-35.
  27. Markert 2003 ↓, s. 124-127.
  28. Markert 2002 ↓, s. 37.
  29. Maksimiec 2021 ↓, s. 705.
  30. a b Maksimiec 2021 ↓, s. 706.
  31. Markert 2002 ↓, s. 38-41.
  32. Bieliński 2017 ↓, s. 30.
  33. a b c Markert 2002 ↓, s. 30.
  34. Baron 1929 ↓, s. 28–29.
  35. Zatwierdzenie odznak pamiątkowych. „Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych”. 9, s. 192, 28 lutego 1922. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  36. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 124.
  37. Odznaka 77 pp. „Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych”. 17, s. 328, 25 kwietnia 1922. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  38. Baron 1929 ↓, s. 28.
  39. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 274.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 7.
  43. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  44. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  45. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  46. Wyrwa 2015 ↓.
  47. Księgi Cmentarne – wpis 1406.
  48. Księgi Cmentarne – wpis 2390.
  49. Księgi Cmentarne – wpis 3336.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]