8 Brygada Kawalerii Narodowej

8 Brygada Kawalerii Narodowej
4 Ukraińska Brygada KN
2 Ukraińska Brygada KN
	Historia
Państwo	I Rzeczpospolita
Sformowanie	1776
Rozformowanie	1793
	Dowódcy
Pierwszy	Michał Wielhorski
	Działania zbrojne
	Wojna polsko-rosyjska (18 V–26 VII 1792) bitwa pod Zieleńcami (17 VI 1792); ; Insurekcja kościuszkowska (24 III–16 XI 1794);
	Organizacja
Dyslokacja	patrz: stanowiska
Rodzaj wojsk	Wojska lądowe
Podległość	Dywizja Bracławsko-Kijowska

8 Brygada Kawalerii Narodowej – brygada jazdy koronnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów autoramentu narodowego^[1].

Inne nazwy^[a]:

po reorganizacji i utworzeniu ośmiu brygad w 1789: 2 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej^[2]
4 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej.

Formowanie i zmiany organizacyjne

W październiku 1789 roku rozpoczęto reorganizację brygad kawalerii. Z pięciu chorągwi I Ukraińskiej BKN, trzech chorągwi II Ukraińskiej Brygady KN i czterech chorągwi III Ukraińskiej Brygady KN utworzono 2 Ukraińską Brygadę Kawalerii Narodowej brygadiera Michała Wielehorskiego, a jej chorągwiom nadano numery od 85 do 96^[2]. Początkowo wchodziła w skład teoretycznie istniejącej Dywizji Podolskiej i Bracławskiej. Po zmianie podziału wojska weszła w skład Dywizji Kijowskiej i Bracławskiej. Proces rozbudowy i translokacji poszczególnych chorągwi trwał wiele następnych miesięcy^[3]. W czerwcu 1791 liczyła 1791 „głów” i 1770 koni^[4].

Wiosną 1792 roku, w przededniu wojny z Rosją uzyskała swój najwyższy rozwój organizacyjny i liczyła etatowo 1818 ludzi, a faktycznie 1782^[5], 364 towarzyszy „przytomnych”, 37 towarzyszy przytomnych proszących o dymisję, 26 towarzyszy przytomnych proszących o przejście na towarzyszy „sowitych”^[6]. W marcu 1792 stacjonowała w Granowie^[7].

6 maja 1793 wcielona do wojsk rosyjskich pod nazwą Brygady Wołyńskiej^[8]. Na wieść o wybuchu powstania kościuszkowskiego, brygada przebiła się przez kordon i wzięła udział w powstaniu^[9].

Osobny artykuł: Brygady kawalerii narodowej.

Stanowiska

Humań,
odcinek Bohopol-Czehryń (1790),
Granów (marzec 1792),
Jampol i okolice (październik 1792)^[8].

Walki brygady

Brygada uczestniczyła w wojnie z Rosją w 1792 roku. Po II rozbiorze Polski została za kordonem rozbiorowym, gdzie w maju 1793 wcielono ją do wojska rosyjskiego. Pod koniec maja 1794 wymaszerowała do powstania kościuszkowskiego i 31 maja przekroczyła granicę II rozbioru^[3].

Żołnierze tej brygady walczyli pod Matowilowką (11 czerwca 1792, Zasławem, Wiszniopolem (14 czerwca 1792), Boruszkowcami (15 czerwca 1792), Zieleńcami (17 czerwca 1792). Brali udział w obronie Warszawy (1794) a następnie w walkach pod Sochaczewem (1 i 4 lipca 1794), Błoniem (9 lipca 1794), Powązkami (28 lipca 1794), Górcami (14 sierpnia 1794), ponownie pod Powązkami (18 i 28 sierpnia 1794), Szymanowem (21 i 27 sierpnia 1794), Wiskitkami (24 sierpnia 1794), Tokarami i Witkowicami (28 sierpnia 1794), Żukowem i Kamionną (4 października 1794) i wreszcie nad rzeką Bzurą (6 października 1794)^[8].

Żołnierze brygady

Do jesieni 1789 roku sztab brygad składały się z brygadiera, vicebrygadiera, kwatermistrza, audytora i adiutanta. Nowo uchwalony etat poszerzał sztab brygady o trzech majorów i adiutanta. Zgodnie z prawem ustanowionym 9 października 1789 roku brygadier, vicebrygadier i major mieli być wybierani przez króla spośród przedstawionych mu przez Komisję Wojskową w połowie osób zgodnie ze starszeństwem i zdatnością ze służby czynnej i w połowie spośród rotmistrzów z kawalerii narodowej i rodaków wracających ze służby zagranicznej. Pozostałych oficerów sztabu fortragował brygadier^[9].

Komendanci^[8]^[10]

bryg. Michał Wielhorski (1789–1792
bryg. Stanisław Mokronowski (17 V–1 VIII 1792)^[b] (od 17 kwietnia 1792),
bryg. książę Eustachy Sanguszko (1–10 VIII 1972),
bryg. Maciej Perekładowski (19 IX –10 XII 1792)
bryg. Franciszek Łaźniński (11 XII 1792–1794)^[11]^[c],
bryg. Benedykt Kołyszko (23 czerwca 1794)^[d]

Uwagi

↑
Istnieją 2 sposoby numeracji brygad koronnych 5-8 Kawalerii Narodowej.
1. istniały 4 brygady „ukraińskie”: 5 Brygada Kawalerii Narodowej to inaczej 3 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej, 6 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, a 8 Brygada KN – 4 Ukraińska Brygada KN (sposób przyjęty m.in. przez B. Gembarzewskiego).
2. istniały tylko 2 brygady „ukraińskie”, a pozostałe 2 były „wołyńskie”: 5 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, 6 Brygada KN – 2 Wołyńska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Wołyńska Brygada KN a 8 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN
↑ Stanisław Mokronowski – gen. mjr od 1 sierpnia 1792^[8].
↑ Franciszek Łaźniński – gen. bryg. od 23 czerwca 1794 ^[8].
↑ Benedykt Kołyszko – gen. bryg. od 17 września 1794^[8].

Przypisy

↑ Trąbski 2012 ↓, s. 245.
1 2 Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 52.
1 2 Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 293.
↑ Górski 1894 ↓, s. 215.
↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 52–53.
↑ Trąbski 2012 ↓, s. 194.
↑ Górski 1894 ↓, s. 219.
1 2 3 4 5 6 7 Gembarzewski 1925 ↓, s. 10.
1 2 Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 54.
↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 294.
↑ Trąbski 2012 ↓, s. 127.

Bibliografia

Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
Konstanty Górski: Historya jazdy polskiej. Kraków: Spółka wydawnicza Polska, 1894.
Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1717-1794. T.1: Oficerowie wojska koronnego, cz.1: Sztaby i kawaleria. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 2002. ISBN 83-71-88-500-8.
Tomasz Ciesielski: Jazda koronna i Wielkiego Księstwa Litewskiego autoramentu narodowego armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1717-1776. W: Aleksander Smoliński[red.]: Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T.1. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010. ISBN 978-83-231-2567-9.
Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775–1794. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
Leonard Ratajczyk, Jerzy Teodorczyk: Wojsko powstania kościuszkowskiego w oczach współczesnych malarzy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07090-3.

[2] Istnieją 2 sposoby numeracji brygad koronnych 5-8 Kawalerii Narodowej.
istniały 4 brygady „ukraińskie”: 5 Brygada Kawalerii Narodowej to inaczej 3 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej, 6 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, a 8 Brygada KN – 4 Ukraińska Brygada KN (sposób przyjęty m.in. przez B. Gembarzewskiego).

istniały tylko 2 brygady „ukraińskie”, a pozostałe 2 były „wołyńskie”: 5 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, 6 Brygada KN – 2 Wołyńska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Wołyńska Brygada KN a 8 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN

[mwnQ] stniały 4 brygady „ukraińskie”: 5 Brygada Kawalerii Narodowej to inaczej 3 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej, 6 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, a 8 Brygada KN – 4 Ukraińska Brygada KN (sposób przyjęty m.in. przez B. Gembarzewskiego).

[mwoA] stniały tylko 2 brygady „ukraińskie”, a pozostałe 2 były „wołyńskie”: 5 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, 6 Brygada KN – 2 Wołyńska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Wołyńska Brygada KN a 8 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN

[12] Stanisław Mokronowski – gen. mjr od 1 sierpnia 1792^[8].

[14] Franciszek Łaźniński – gen. bryg. od 23 czerwca 1794 ^[8].

[15] Benedykt Kołyszko – gen. bryg. od 17 września 1794^[8].

[mwnQ] stniały 4 brygady „ukraińskie”: 5 Brygada Kawalerii Narodowej to inaczej 3 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej, 6 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, a 8 Brygada KN – 4 Ukraińska Brygada KN (sposób przyjęty m.in. przez B. Gembarzewskiego).

[mwoA] stniały tylko 2 brygady „ukraińskie”, a pozostałe 2 były „wołyńskie”: 5 Brygada KN – 1 Ukraińska Brygada KN, 6 Brygada KN – 2 Wołyńska Brygada KN, 7 Brygada KN – 1 Wołyńska Brygada KN a 8 Brygada KN – 2 Ukraińska Brygada KN

[CITEREFTrąbski2012245-1] Trąbski 2012 ↓, s. 245.

[CITEREFMachyniaSrzednicki200252-3] 1 2 Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 52.

[CITEREFMachyniaSrzednicki2002293-4] 1 2 Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 293.

[CITEREFGórski1894215-5] Górski 1894 ↓, s. 215.

[CITEREFMachyniaSrzednicki200252–53-6] Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 52–53.

[CITEREFTrąbski2012194-7] Trąbski 2012 ↓, s. 194.

[CITEREFGórski1894219-8] Górski 1894 ↓, s. 219.

[CITEREFGembarzewski192510-9] 1 2 3 4 5 6 7 Gembarzewski 1925 ↓, s. 10.

[CITEREFMachyniaSrzednicki200254-10] 1 2 Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 54.

[CITEREFMachyniaSrzednicki2002294-11] Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 294.

[CITEREFTrąbski2012127-13] Trąbski 2012 ↓, s. 127.

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[b]

[11]

[c]

[d]