8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 8 Pułku Artylerii Lekkiej II RP. Zobacz też: 8 Pułk Artylerii Lekkiej - stronę ujednoznaczniającą.
8 Pułk Artylerii Lekkiej
8 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Płocki
Patron Bolesław III Krzywousty
Tradycje
Święto 8 września[1]
Nadanie sztandaru 26 maja 1938
Dowódcy
Ostatni ppłk Jan Damasiewicz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Rembertów
Płock[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość VIII Brygady Artylerii
8 Dywizja Piechoty[3]
Obrona modlina 1939.png

8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Bolesława Krzywoustego (8 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku[edytuj]

11 listopada 1918 roku w Rembertowie kilkunastu oficerów byłych Korpusów Wschodnich w Rosji i studentów warszawskich szkół wyższych przystąpiło do organizowania 8 Pułku Artylerii Polowej. W końcu roku zorganizowano pułk o składzie dwóch dywizjonów. Trzeci dywizjon powstał jesienią 1919 w Zambrowie. Oddział wszedł w skład VIII Brygady Artylerii. Bateria zapasowa pułku stacjonowała w Toruniu[4].

Podczas wojny z bolszewikami pułk był przydzielany dywizjonami do różnych jednostek. Zimę 1920/1921 pododdziały pułku spędziły w Dubnie i Krzemieńcu. W kwietniu 1921 pułk przeniesiony został do Łomży, a w sierpniu tego roku Płocka, który pozostawał pokojowym garnizonem do 1939.

Jesienią 1921 roku, w związku z przejściem wojska na organizację pokojową, VIII Brygada Artylerii została rozwiązana, a 8 pap podporządkowany bezpośrednio dowódcy 8 Dywizji Piechoty. W latach 1929-1935 pułk, pod względem wyszkolenia, podlegał dowódcy 4 Grupy Artylerii w Łodzi, a w latach 1935-1939 dowódcy 8 Grupy Artylerii[5].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 8 września jako datę święta pułkowego[6].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 8 Pułk Artylerii Polowej na 8 Pułk Artylerii Lekkiej[7].

1 lipca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 8 pal nazwę „8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej imienia Króla Bolesława Krzywoustego” oraz zarządził noszenie przez żołnierzy pułku na naramiennikach kurtek i płaszczy, zamiast dotychczasowej numeracji, inicjałów „B.K.” z koroną. Inicjały i korona dla oficerów były haftowane nićmi metalowymi, oksydowanymi na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i kanonierów wykonane z białego matowanego metalu. Jednocześnie Minister zezwolił podoficerom na noszenie przy ubiorze poza służbowym inicjałów haftowanych[8].

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[9].

8 Pułk Artylerii Lekkiej był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” w 1939 roku sformował:
w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim, dla 8 Dywizji Piechoty:

  • 8 Pułk Artylerii Lekkiej,
  • Samodzielny Patrol Meteorologiczny Nr 8,
  • Kolumnę Taborową Parokonną Nr 104,
  • Warsztat Taborowy Nr 101 (parkokonny),

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • 71 Dywizjon Artylerii Lekkiej dla odwodu dowódcy Armii „Modlin” - mjr art. Włodzimierz Dettloff,
  • Krajowy Szpital Weterynaryjny Nr 12,
  • Baterię Marszową 8 Pułku Artylerii Lekkiej[10].

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie 8 Dywizji Piechoty. W pierwszych dniach wspierał dywizję pod Mławą, a następnie wycofał się do Nowego Dworu koło Modlina. W Modlinie skapitulował.

1 września 2009 roku Rada Miasta Płocka podjęła uchwałę Nr 577/XL/09 w sprawie nadania nowo powstałej ulicy nazwy „8 Pułku Artylerii Lekkiej”[11].

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku:

  • płk art. Juliusz Rómmel (od 18 XII 1918)
  • ppłk art. Aleksander Strzemieński (27 II 1919 - VII 1920 → dowódca 18 pap † 25 VII 1920 Iwaszczuki)
  • kpt. art. Leszek Roguski (cz.p.o. od VII 1920)
  • płk art. Wiktor Poźniak (1920)
  • płk art. Leszek Roguski (do 25 X 1924 → dowódca 7 pap[12])
  • płk art. Aleksander Batory (25 X 1924 - 23 XII 1929 → dowódca 5 Grupy Artylerii)
  • ppłk art. Edward Robakiewicz (23 XII 1929 - 1938)
  • ppłk art. Mikołaj Jan Ordyczyński (1938 - VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 8 DP)
  • ppłk art. Jan Damasiewicz (VIII - IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy pułku):

  • mjr / ppłk art. Henryk Kwarciński (1929 - 31 III 1934 → praktyka u Rejonowego Inspektora Koni w Zamościu)
  • ppłk art. Franciszek Władysław Machowski (od 31 III 1934[13])

Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy pułku):

  • mjr art. Józef Bocianowski (do 1929)
  • mjr art. Jerzy Apolinary Chorzewski (1930 - 28 VI 1933 → dowódca dyonu w 16 pal[14])
  • mjr art. Tadeusz Jan Bojarski (28 VI 1933[15] - stan spoczynku 30 IX 1934[16])
  • kpt. art. Jakub Sadowski (p.o. 30 VII 1934 - 2 V 1935)
  • mjr art. Stanisław Ratajski (od 18 IV 1935[17])
  • mjr art. Włodzimierz Dettloff (do IX 1939 → dowódca 71 dal[18])

Oficerowie pułku:

Obsada personalna pułku w latach 1919-1920

  • dowódca I dywizjonu - kpt. Aleksander Hertel
  • dowódca II dywizjonu - ppłk Aleksander Strzemieński
  • oficer 2 baterii - por. Rohoziński
  • oficer 2 baterii - por. Stanisław Kolbiński († VI 1920)
  • dowódca plutonu 2 baterii - por. Edward Szydełkiewicz († 20 VIII 1920, VM 5 kl.))
  • dowódca 6 baterii - ppor. Zygmunt Gużewski (VM 5 kl.)
  • dowódca plutonu 6 baterii - por. Klahr
  • dowódca III dywizjonu - por. Stanisław Kwiatkowski († VI 1920)
  • oficer sztabu III dywizjonu - por. Bolesław Rayzacher († VI 1920)
  • dowódca III dywizjonu - kpt. Władysław Domański († 16 IX 1920 Dytiatyn)
  • adiutant III dywizjonu - ppor. Kazimierz Kaliszek († 16 IX 1920 Dytiatyn)
  • dowódca 8 baterii - por. Drewski
  • lekarz weterynarii - por. wet. Tadeusz Brzeziński († 20 VII 1920)

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939
Dowództwo pułku

  • dowódca - ppłk. Jan Damasiewicz
  • adiutant - kpt. Romuald Burski

I dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca dywizjonu - kpt. Piotr Majewski
  • 1 bateria - por. Mieczysław Łukomski
  • 2 bateria - ppor. Wiktor Zdziarski
  • 3 bateria - por. Marian Kucharski

II dywizjon (12 haubic 100 mm wz. 14/19P)

  • dowódca dywizjonu - mjr Julian Zubek
  • 4 bateria - por. Mieczysław Frandofert
  • 5 bateria - ppor. Jerzy Wisz
  • 6 bateria - por. Kazimierz Kiermasz

III dywizjon (12 haubic 100 mm wz. 14/19P)

  • dowódca dywizjonu - mjr Konstanty Sokołowski
  • dowódca 7 baterii - kpt. Stefan Eustachy Wąsicki
  • oficer ogniowy - ppor. rez. Włodzimierz Łukomski
  • oficer zwiadowczy - ogn. pchor. / ppor. Jerzy Kulwieć (1917 - 2008)
  • dowódca I plutonu - ppor. rez. Jackiewicz
  • dowódca II plutonu - ppor. rez. Tadeusz Figiel
  • 8 bateria - por. Stanisław Sikorski
  • 9 bateria - por. Kazimierz Rogalewicz

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

Order Virtuti Militari
ppor. Ludwik Borowski
por. Józef Derewojed
ogn. Stanisław Dębicki
por. Kazimierz Górecki
por. Zygmunt Gużewski
kan. Filip Jaroszczuk
por. Karol Kiełłczewski-Skarbek
por. Bronisław Korbysz
por. Stanisław Kwiatkowski
mjr Stefan Mazurkiewicz
por. Zygmunt Netcer
por. Mieczysław Podlewski
płk Wiktor Poźniak
płk Olgierd Pożerski
kpt. Leszek Roguski
kpr. Jan Siedlecki
ppłk Aleksander Strzemieński
por. Edward Szydełkiewicz
por. Stanisław Tatar
kan. Wacław Zakolski
por. Józef Zalewski

Ponadto 23 oficerów, 6 podchorążych i 165 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych, w tym trzech - czterokrotnie, dwóch - trzykrotnie i dziewięciu - dwukrotnie[19].

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
2 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 8 Pułku Artylerii Lekkiej. Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczono:

  • w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy – wizerunek Świętej Barbary, patronki artylerzystów,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy – godło miasta Płocka,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy – odznakę pamiątkową 8 pal,
  • na górnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Rembertów 11.XI.1918” (data i miejsce utworzenie pułku),
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Dytjatyn 16.IX.1920”[20].

Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 roku o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach[21].

26 maja 1938 roku na lotnisku Mokotowskim w Warszawie, Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wręczył sztandar ufundowany przez społeczeństwo powiatów: gostynińskiego, płockiego i sierpeckiego[3].

Sztandar znajduje się w MWP w Warszawie[22].

Odznaka pamiątkowa
12 lutego 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 8 Pułku Artylerii Lekkiej[23].

Odznaka o średnicy 43 mm ma kształt wielopromiennej gwiazdy orderowej. W centrum koło zębate koloru stali, w które wkomponowano tarczę pokrytą zieloną emalią, na niej w formie stylizowanego monogramu wpisano numer i inicjały pułku „8 PAP”. Nad tarczą i pod nią wpisano datę powstania pułku „11 XI 1918” i rok dziesięciolecia oddziału „1928”. Tarcza u dołu ozdobiona jest skrzyżowanymi lufami i wybuchającym granatem. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[24].

Przypisy

  1. Galster 1975 ↓, s. 31.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 232.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 281.
  4. Stanisław Kraszewski, Zarys historii wojennej ..., s. 4-5.
  5. Artur Kuprianis, Łódzka 4 Grupa Artylerii ..., s. 53-54.
  6. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  7. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  8. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 1 lipca 1938 roku, poz. 95.
  9. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  10. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-86100-83-5​, s. 266-267.
  11. Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego Nr 150 z dnia 26 września 2009 roku, poz. 4510.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 125 z 28 listopada 1924 roku, s. 704.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 135.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 126.
  16. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 144.
  17. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 38.
  18. Włodzimierz Dettloff, Sprawozdanie ..., s. 3.
  19. Stanisław Kraszewski, Zarys historii wojennej ..., s. 36.
  20. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 15 z 23 listopada 1937 roku, poz. 178.
  21. Dz.U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980
  22. Satora 1990 ↓, s. 282.
  23. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 12 lutego 1929 roku, poz. 31.
  24. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 239-240.

Bibliografia[edytuj]

  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  • Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  • Włodzimierz Dettloff, Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 roku, sporządzone 1 grudnia 1945 roku na stażu w 4 Kresowym Pułku Artylerii Lekkiej, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.22c.
  • Stanisław Kraszewski, Zarys historii wojennej 8-go Pułku Artylerii Polowej, Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, Warszawa 1929.
  • Artur Kuprianis, Łódzka 4 Grupa Artylerii w latach 1929-1939, Wydawnictwo Ibidem, Łódź 2010, ​ISBN 978-83-62331-00-0​.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.