9 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
9 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 4/V batalion wartowniczy
Kontynuacja 9 batalion SG
Dowódcy
Pierwszy mjr Zygmunt Szymonowicz
Ostatni kpt. Kozioł
Organizacja
Dyslokacja Oświęcim (VII – VIII 1922)[1]
Dukszty[1]
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
2 Brygada Celna
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg
Szkic rozmieszczenia 9 batalionu celnego „Dukszty”

9 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 9 batalion celny powstał w granicach DOG Kraków, a zorganizowano go na bazie 4/V batalionu wartowniczego. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[2]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[3].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[4]. Po sformowaniu dowództwo batalionu stacjonowało w Oświecimiu. Swoje kompanie batalion rozmieścił w Jaworzynie, Oświęcimiu, Dziedzicach i Strumieniu[5]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 roku Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[6]. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 3 kompanię do 9 batalionu celnego w Oświęcimiu[7]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[8].

W listopadzie 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[9]. 9 batalion celny powstał na bazie 4/V batalionu wartowniczego[10]. Wszedł w struktury 2 Brygady Celnej[11].

W czerwcu 1922 roku przestała istnieć celna granica polsko-śląska na odcinku przyznanym Rzeczypospolitej. Zatem jej ochrona stała się bezprzedmiotowa. 9 batalion celny otrzymał zadanie zgrupować wszystkie kompanie w miejscu postoju dowództwa, odtworzyć zdolność bojową i być w gotowości do przerzutu na inny odcinek[12].

W sierpniu 1922 batalion przegrupował się na granice wschodnią. Sztab batalionu rozlokował się w Duksztach, a jego kompanie w Smołwach, majątku Dukszty, Zygunach i Duksztach [5].

Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922 roku, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 roku zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[3]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[13]. 9 batalion celny przemianowany został na 9 batalion Straży Granicznej.

 Osobny artykuł: 9 batalion Straży Granicznej.

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[14]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[15].

Latem 1922 9 batalion celny przejął od IV Łódzkiego batalionu etapowego odcinek Dukszty[16].

Sąsiednie bataliony

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr Zygmunt Szymonowicz z 4 pspodh[18][1] VI 1921 – VII 1922[5]
kpt. Józef Jan Kozioł z 1 pspodh[19][1] od VIII – X 1922[5]

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Ordre de Bataille 9 batalionu celnego w Oświęcimiu na dzień 1 czerwca 1921[5]
kompanie 1. Jaworzno 2. Oświęcim 3. Dziedzice
placówki Jezor Chełmek Janiszowice I
Wysoki Brzeg Gorzów Janiszowice młyn
Weglarka Babice Kaniów Dankowski
Jeleń Chropan Mały Kaniów
Dab Głowy Żebracze
Harmeze Kaniów dwór
Zieleniec Benardowice
Oblask
Zabrzeg
Ordre de Bataille 9 batalionu celnego w Oświęcimiu na dzień 1 lutego 1922[5]
kompanie 1. Jaworzno 2. Bobrek 3. Dziedzice 4. Oświęcim
placówki Wysoki Brzeg Młyny Mały Kaniów Głowy
Węglarka Chełmek Żebracze Harmeze
Jeleń Gorzów Benardowice Zieleniec
Dąb Bronkowice Oblask Janiszowice I
Babice Zabrzeg Janiszowice II
Chropan Dankowski Kaniów
Ordre de Bataille 9 batalionu celnego w Duksztach na dzień 1 września 1922[5]
kompanie 1. Smołwy 2. maj. Dukszty 3. Zyguny 4. Dukszty
placówki Żegieszki Punłupy Zyguny Dworyszcze
Łapoliszki Gajlobynki Mejlury Antonowo
Pankszłeliszki Kozaczuny Grudziszki Alejuny
Podobinka Tabor Kozaczyzna Jankowszczyzna
Smolwy Wygódka
Paszymiski

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Artur Ochał: Na litewskiej rubieży Brygada KOP Grodno (1929-1939). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017. ISBN 978-83-8098-148-5.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.