9 Pułk Piechoty Liniowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 9 Pułku Piechoty Liniowej. Zobacz też: 9 Pułk Piechoty.
9 Pułk Piechoty Liniowej
Historia
Państwo  Królestwo Polskie
Sformowanie 1831
Rozformowanie 1831
Tradycje
Rodowód 1 Pułk Województwa Krakowskiego
Dowódcy
Pierwszy płk Samuel Różycki
Organizacja
Rodzaj wojsk piechota

9 Pułk Piechoty Liniowej – polski pułk piechoty okresu powstania listopadowego.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Po abdykacji Napoleona, car Aleksander I wyraził zgodę na odesłanie oddziałów polskich do kraju. Miały one stanowić bazę do tworzenia Wojska Polskiego pod dowództwem wielkiego księcia Konstantego. 13 czerwca 1814 roku pułkowi wyznaczono miejsce koncentracji w Łomży[1]. Pułk nie został jednak odtworzony, bowiem etat armii Królestwa Polskiego przewidywał tylko 12 pułków piechoty. Nowe pułki piechoty sformowano dopiero po wybuchu powstania listopadowego. Rozkaz dyktatora gen. Józefa Chłopickiego z 10 stycznia 1831 roku nakładał obowiązek ich organizowania na władze wojewódzkie. 9 pułk piechoty tworzony był w województwie krakowskim, pierwotnie pod nazwą: 1 Pułk Województwa Krakowskiego[2].

Według etatu pułk miał liczyć 2695 ludzi, rekrutowanych (podobnie jak 10 ppl) z Gwardii Ruchomej Województwa Krakowskiego. Zgodnie z raportem Regimentarza Lewego Brzegu Wisły Gwardia Ruchoma w tym województwie liczyła 6033 rekrutów. Pod koniec stycznia pułk miał liczyć 3046 żołnierzy. W wykazach Komisji Wojskowej Rządu "Stan obecnych do boju" pojawia się dopiero 6 kwietnia 1831 roku w liczbie 1941 żołnierzy (2 bataliony) w składzie garnizonu warszawskiego. W składzie armii polowej był wykazywany od 5 czerwca 1831 w ramach odrębnej komendy gen. Bielińskiego, licząc 1504 osoby w 2 batalionach, ponadto 3. batalion (363 żołnierzy) pozostawał w garnizonie warszawskim. 6 lipca wchodził w skład I DP gen. Rybińskiego, licząc 1769 ludzi w 3 batalionach. Potem odkomenderowany do garnizonu Modlina. 8 października, przed przekroczeniem granicy pruskiej, liczył 1126 ludzi.

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułk brał udział w walkach w czasie powstania listopadowego.

Bitwy i potyczki[2]:

W 1831 roku, w czasie wojny z Rosją, żołnierze pułku otrzymali 5 złotych krzyży Orderu Virtuti Militari [2].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułkiem dowodzili[3][2]:

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Kosynier 9 ppl

Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły kosy i piki oraz karabiny skałkowe. Z magazynów Komisji Rządowej Wojny pułk otrzymał początkowo jedynie 200 sztuk karabinów. Zapewne były to karabiny francuskie wz. 1777 (kaliber 17,5 mm), być może rosyjskie z fabryk tulskich wz. 1811 (kaliber 17,78 mm), z bagnetami. W późniejszym okresie uzbrojenie poprawiało się, dzięki broni zdobycznej i dostawom karabinów własnej produkcji. Poza kosami lub karabinami piechurzy posiadali – według źródeł ikonograficznych – siekiery, a w późniejszym okresie niekiedy także tasaki (pałasze piechoty). Oficerowie byli uzbrojeni w szable i pistolety. Wyposażenie żołnierzy, uzbrojonych w karabiny, uzupełniała ładownica na 40 naboi (czasem zastępowana torbą płócienną) oraz pochwa na bagnet.

Umundurowanie[edytuj | edytuj kod]

Umundurowanie początkowo było niejednolite i powinno składać się, zgodnie ze wspomnianym rozkazem, z:

  • wołoszki lub sukmany, najlepiej sukiennej, podszytej płótnem, w kolorze zgodnym ze strojem włościańskim w danym województwie, z kołnierzem w kolorze województwa;
  • kaftana lub kożuszka z rękawami, zakrywającego podbrzusze;
  • spodni sukiennych, płótnem podszytych, szarych lub w kolorze wołoszki;
  • ciżem (trzewików) lub butów krótkich (z krótkimi cholewami);
  • furażerki z zausznicami, z lampasem (otokiem) w kolorze województwa;
  • dwóch halsztuchów (chustek na szyję) czarnych;
  • trzech koszul;
  • pary rękawiczek bez palców;
  • dwóch par gatek (kalesonów) płóciennych.

W początkowym okresie ubiór 1 pułku piechoty województwa krakowskiego składał się z białej, wyszywanej sukmany z białym, wykładanym kołnierzem, szarobrunatnej lub granatowej burki-czamary i miękkiej, karmazynowej rogatywki z otokiem z baraniego futra i krótko przyciętym pawim piórem. Spodnie granatowe, szare lub zgodne ze strojem ludowym – w białe i czerwone pasy.

W późniejszym okresie, od lipca 1831, po przejściu na etat Komisji Rządowej Wojny, umundurowanie zostało ujednolicone i składało się z granatowej wołoszki z karmazynowymi wyłogami, naramiennikami granatowymi z karmazynową wypustką, takiż spodni oraz z usztywnionej, niskiej rogatywki[4] w kolorze pąsowym. Pasy i trzewiki czarne.

Wyłogi karmazynowe, rogatywki pąsowe[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wimmer 1978 ↓, s. 455.
  2. a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 71.
  3. Wimmer 1978 ↓, s. 483.
  4. Linder 1960 ↓, s. barwy 9 ppl.
  5. Linder 1960 ↓, s. barwy pułkowe.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]