9 Pułk Ułanów Małopolskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 9 Pułku Ułanów Małopolskich. Zobacz też: 9 Pułk Ułanów – stronę ujednoznaczniającą.
9 Pułk Ułanów Małopolskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 21 listopada 1918[a] (II RP)
8 stycznia 1944 (PSZ)
Rozformowanie 29 września 1939 (II RP)
1947 (PSZ)
Nazwa wyróżniająca Małopolskich
Tradycje
Święto 31 sierpnia[1]
Nadanie sztandaru 1924 i 1940
Dowódcy
Pierwszy rtm. Józef Dunin-Borkowski(II RP)
Ostatni ppłk Klemens Rudnicki (II RP)
ppłk Stefan Tomaszewski (PSZ)
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Czortków i Trembowla
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Podolska Brygada Kawalerii
4 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Sztandar pułkowy w 1920

9 Pułk Ułanów Małopolskich (9 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego i pułk rozpoznawczy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

W latach 1918-1920 pułk walczył na wojnie z Ukraińcami i bolszewikami, w 1939 w kampanii wrześniowej, za którą otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari, a w 1940, w kampanii francuskiej, jako 3 Oddział Rozpoznawczy 3 Dywizji Piechoty. Od 1944 oddział był rozpoznawczym pułkiem samochodów pancernych Dywizji Grenadierów Pancernych, a następnie 4 Dywizji Piechoty. W tym 1947 został rozformowany.

Pokojowym garnizonem pułku była Trembowla, a szwadronu zapasowego Stanisławów[b].

Formowanie[edytuj]

W listopadzie 1918 roku przystąpiono w Dębicy do formowania małopolskiego pułku kawalerii. Jego organizatorem i pierwszym dowódcą został rotmistrz Józef Dunin-Borkowski. Pułk zorganizowany został na wzór kawalerii legionów z 1917 roku, według regulaminu niemieckiego. 21 listopada 1918 roku wyruszył na front polsko-ukraiński 1 szwadron. Pozostałe szwadrony dołączały do pułku stopniowo, w miarę formowania. W grudniu 1918 roku na froncie, z ochotników lwowskich sformowano kompanię piechoty, która następnie została wcielona do pułku. Również w grudniu dołączył do pułku 2 szwadron z plutonem ckm. 3 szwadron wyruszył na front w lutym 1919 roku, skierowany został jednak na Śląsk Cieszyński. Do pułku dołączył w maju, w czasie polskiej ofensywy. Także w maju dołączył 4 szwadron, jednak tylko w składzie jednego plutonu konnego. Z powodu strat wycofany został do Dębicy, skąd po ponownym zorganizowaniu powrócił do pułku w grudniu 1919 roku. Do czerwca 1919 roku pułk występował pod nazwą pułku strzelców konnych, kiedy to otrzymał nazwę 9 pułk ułanów.

Walki o granice 1918-1920 roku[edytuj]

Wojna polsko-ukraińska[edytuj]

W związku z opanowaniem Lwowa i Małopolski Wschodniej aż do linii rzeki San przez oddziały ukraińskie, w listopadzie 1918 roku wybuchła wojna polsko-ukraińska. 21 listopada 1918 roku wyruszył na front polsko-ukraiński 1 szwadron z plutonem karabinów maszynowych. Skierowany do Przemyśla, osłaniał linię kolejową do Lwowa. W dniach 23 – 29 grudnia 1918 roku szwadron wziął bezpośredni udział w odsieczy Lwowa w składzie grupy płka Sopotnickego. Po powrocie ze Lwowa, stopniowo wzmacniany, od 2 stycznia 1919 roku bronił odcinka MedykaSądowa Wisznia, aż do majowej ofensywy 1919 roku. W związku ze spodziewaną ofensywą, dwa szwadrony liniowe i szwadron karabinów maszynowych scalono jako pułk strzelców konnych i przydzielono do 4 Dywizji Piechoty. W trakcie reorganizacji przybył z Dębicy 4 szwadron zapasowy. Dowódcą pułku został mjr Zygmunt Bartmański[c].

Ofensywa majowa i walki odwrotowe
Po przełamaniu frontu ukraińskiego pod Krysowicami przez 4 Dywizję Piechoty, pułk działał w jej straży przedniej. Po walkach pod Samborem i Krukienicami 19 maja 1919 roku pułk zajął Drohobycz. Następnie w Stryju dołączył 3 szwadron. W trakcie dalszej ofensywy zajął 24 maja Kałusz, 27 maja Stanisławów – gdzie zdobył kilka pociągów wyładowanych żywnością i sprzętem wojskowym. Po kilkudniowym postoju pułk przeszedł do Halicza, gdzie częściowo przeprawił się przez Dniestr, ścigając nieprzyjaciela do Podhajec. 10 czerwca oddziały ukraińskie przeszły do kontrnatarcia w kierunku CzortkówBuczacz. Na południe od Buczacza, pod Sorokami, pułk stoczył ciężkie walki odwrotowe odrywając się od nieprzyjaciela. Przebijał się przez Jezierzany, by ponownie walczyć w odwrocie na terenie: Rohatyn – Sarnaki Górne – Narajów – Babuchów. Dalszy odwrót nastąpił nad rzekę Świrz, gdzie pułk obsadził odcinek obronny pod Hryhorowem. Podczas tych kilkudniowych walk obronnych nad Świrzem pułk otrzymał nazwę: 9 pułk ułanów oraz barwy proporczyków pułkowych.

9pułm 1.png
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Bitwa komarow 1920.png

Ponowna ofensywa nad rzeką Świrz
Przegrupowanie i wzmocnione oddziały polskie przeszły ponownie do natarcia. Pułk osiągnął Podwysokie i Kozową, gdzie 2 lipca wcielony został do nowo formowanej 5 Brygady Jazdy[d]. W dalszym pościgu pułk walczył pod Skałatem, gdzie 1 szwadron po brawurowej szarży zajął Mytnicę. Ostatecznie działania wojenne zakończyły się nad Zbruczem, gdzie pułk, pod Podwołoczyskami wszedł w styczność z oddziałami sowieckimi.

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj]

Działania na Wołyniu 1919 roku[edytuj]

Po zakończonej wojnie polsko-ukraińskiej przystąpiono do działań zaczepnych na Wołyniu, gdzie w okolicy Równego zaczęły się koncentrować oddziały sowieckie. 9 sierpnia 1919 roku pułk wyruszył, w straży przedniej brygady na Równe i 12 sierpnia zajął Zdołbunów. Następnie pułk wszedł w skład 4 Brygady Kawalerii[e], zajmując Horodnicę. W okresie ogólnego zastoju na froncie dochodziło do drobnych starć z nieprzyjacielem. W październiku 1919 roku pułk wydzielono ze składu brygady. Przeszedł do samodzielnych działań bojowych na północ od linii kolejowej KijówSarny. Pułk rozmieszczony został na odcinku rzeki Uborć, od Miłaszewicz do Choczyna, broniąc tam kilku dogodnych przepraw. Na początku grudnia dołączył nowo sformowany 4 szwadron, który został odwodem pułku. 24 grudnia pułk udał się w pościg za sowieckim oddziałem dywersyjnym, który przeszedł przez front. Pościg zakończył się rozbiciem oddziału dywersyjnego pod Dąbrowicą nad Horyniem. W lutym 1920 roku pułk przetransportowano na odpoczynek pod Równe. Dwumiesięczny postój wykorzystano na szkolenia i uzupełnienia. Skompletowano 4 szwadrony liniowe, szwadron techniczny i szwadron karabinów maszynowych. Sformowano również plutony karabinów maszynowych dla poszczególnych szwadronów liniowych. W skład nowo utworzonej 1 Dywizji Jazdy pułk wszedł w składzie 420 ułanów i 16 karabinów maszynowych.

Zagon na Koziatyn[edytuj]

24 kwietnia 1920 roku 4 Dywizja Kawalerii rozpoczęła działania w kierunku na Koziatyn. W trakcie działań początkowych, 22 kwietnia trzeci szwadron rozbił podjazd sowieckiej kawalerii, otwierając drogę na Koziatyn. Wieczorem, 24 kwietnia, pułk przeszedł kilkanaście kilometrów za rzekę Słucz, przygotowując atak. 25 kwietnia pułk uderzył na Prutówkę i odrzucił sowiecką kawalerię w kierunku na Żytomierz. Zagon na Koziatyn wykonano w ciągu 2 dni. Pod Halczyńcem stoczono walkę z sowieckim pociągiem pancernym. 26 kwietnia oddziały dotarły pod Koziatyn. Nocne natarcie na dworzec kolejowy nie przyniosło rozstrzygnięcia. Dopiero poranne uderzenie, przy wsparciu 14 pułku ułanów[f], odniosło sukces. W trakcie kilkugodzinnej bitwy zmuszono do kapitulacji kilkuset sowieckich żołnierzy. Straty wyniosły 8 rannych ułanów. Zdobyto: 27 dział, 176 karabinów maszynowych, samochód pancerny, 3 samoloty, 120 parowozów i 3000 wagonów z ładunkiem.

W pościgu nad Dniepr[edytuj]

Wojska sowieckie, zmuszone do odwrotu na Wołyniu, oddały Żytomierz, Berdyczów i Korosteń. 3 maja 1 Dywizja Kawalerii dotarła pod Białą Cerkiew. Stąd pułk, samodzielnie, ruszył na Rokitno. Miasto bronione było przez oddziały sowieckie, wspierane przez pociągi pancerne. Szybkim natarciem 3 szwadron pułku zdobył dworzec kolejowy, zajmując transport sprzętu wojennego. Jednocześnie wojska polskie zajęły Kijów. Dalsze działania charakteryzowały się drobnymi starciami z opóźnionymi w odwrocie oddziałami sowieckimi. 15 maja pułk przeszedł do Taraszczy, skąd prowadził działania ubezpieczające, docierając do Korsunia.

Wojna obronna 1939 roku[edytuj]

W pierwszych dniach września pułk wysyłał patrole bojowe i prowadził działania obronne w ramach Podolskiej BK[2]. Od 10 września toczył on boje pod Uniejowem, w rejonie Wartkowic, Ozorkowa, Kutna i Grabiny[2]. Od 18 września brał udział w przełamywaniu okrążenia niemieckiego pod Sierakowem, Wólką Węglową i Laskami. Część pułku przebiła się do Warszawy i podzieliła losy jej obrońców[2].

Za kampanię wrześniową sztandar pułku odznaczony został Krzyżem Virtuti Militari[3], a dowódca – Krzyżem Virtuti Militari IV kl. Krzyżami Virtuti Militari V kl. odznaczono 13 oficerów i 20 szeregowych, natomiast Krzyżami Walecznych – 14 oficerów i 50 szeregowych[2].

Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie[edytuj]

Po klęsce wrześniowej, jesienią 1939 roku mjr Hugo Kornberger rozpoczął zbieranie w jednym oddziale przybywających do Francji kawalerzystów. Organizacja odbywała się na bazie szwadronu zapasowego 9 pułku z Stanisławowa, który w całości ewakuowany został do Francji. Naczelny Wódz, Generał Sikorski zaakceptował propozycję mjra Kornbergera, aby formowany Oddział Rozpoznawczy 3 Dywizji Piechoty przejął tradycje 9 Pułku Ułanów Małopolskich. Oddział formował się w Bretanii, w rejonie miejscowości Loyat. Po klęsce Francji w 1940 roku oddział ewakuowany został do Wielkiej Brytanii. Przez cały okres reorganizacji wojsk polskich stacjonujących w Szkocji, Oddział Rozpoznawczy utrzymywał barwy i tradycje pułku. 8 stycznia 1944 2 Pułk Rozpoznawczy z Dywizji Grenadierów Pancernych przemianowano na 9 Pułk Ułanów Małopolskich. Już 5 marca z zalążków wydzielonych z pułku powstał 5 Pułk Pancerny. Nowy pułk wszedł w skład 16 SBPanc, a Ułani przekazali wszystkie czołgi do pułku pancernego. W styczniu 1945 pułk przeniesiono do nowo formowanej 4 Dywizji Piechoty[g] jako jej pułk rozpoznawczy. Co prawda kolejny rozkaz nakazywał skierowanie 9 Pułku Ułanów Małopolskich do 16 SBPanc, ale odwołano go. Ostatecznie pułk pozostał w składzie 4 DP, a na wyposażenie otrzymał samochody pancerne Humber Mk. III, rozpoznawcze LRC Humber oraz nowoczesne samochody pancerne Staghound. Posiadał także transportery Universal Carrier oraz Loyd Carrier z przeciwpancernymi armatami 6-funtowymi.

Skład etatowy[edytuj]

Samochód pancerny pułku – Staghound
  • dowództwo
  • szwadron dowodzenia
    • pluton moździerzy
    • pluton armat przeciwpancernych na carrierach
  • trzy szwadrony liniowe
    • trzy plutony samochodów pancernych
    • pluton strzelecki na na carrierach

Sprzęt

  • samochodów pancernych staghound – 28
  • lekkie samochody pancerne – 22

Stan osobowy :

„Małopolscy ułani”[edytuj]

Stefan Jacek Dembiński
Tadeusz Komorowski
Edward Pisula

Dowódcy pułku:

Trzech dowódców pułku awansowało na generałów. Tadeusz Bór-Komorowski był komendantem głównym Armii Krajowej i Naczelnym Wodzem, Klemens RudnickiGeneralnym Inspektorem Sił Zbrojnych, a Stefan Jacek DembińskiMinistrem Obrony Narodowej. Z szeregów oddziału wywodziło się także czterech oficerów, którzy we wrześniu 1939 dowodzili pułkami ułanów i improwizowaną grupą kawalerii. Kolejny dowodził pułkiem kawalerii w 1944 na froncie wschodnim.

Oficerowie pułku:

Obsada personalna we wrześniu 1939

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Klemens Stanisław Rudnicki
  • zastępca dowódcy pułku – mjr Stefan Tomaszewski
  • kwatermistrz – mjr Zygmunt Elsner
  • adiutant – rtm. Stanisław Szczepan Juszczak
  • oficer ordynansowy – por. Kazimierz Antoni Rostworowski
  • oficer informacyjny – rtm. Jerzy Poborowski (także dowódca 4 szwadronu)
  • oficer broni – ppor. Franciszek Longchamps de Bérier
  • oficer gazowy – ppor. Edmund Romanowski
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Bohdan Stanisław Zaorski
    • wachmistrz szef – wchm. Bolesław Filipowski
  • oficer żywnościowy – ppor. Franciszek Siarczyński
  • płatnik – kpt. Andrzej Senderowicz
  • lekarz – por. lek. Alfred Paczkowski
  • lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Walery Rutkowski
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Edward Stanisław Pałka
    • dowódca 1 plutonu – por. Zygmunt Małachowski[4].
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Władysław Wierzbicki
    • dowódca 3 plutonu- ppor. Franciszek Wojdak
    • szef szwadronu – st. wchm. Stanisław Kryjak
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Antoni Bielecki
    • dowódca 1 plutonu – ppor. Jan Dąbrowski[4]
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Kazimierz Rostworowski[4]
    • dowódca 3 plutonu – ppor. Wacław Moszyński[4]
    • szef szwadronu – st. wchm. Józef Więckowski
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Edward Ksyk
    • dowódca 1 plutonu – por. Feliks Koziebrodzki[4]
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Bohdan Neuman[4]
    • dowódca 3 plutonu – por. Stanisław Zeitleben-Czerwiński
    • szef szwadronu – wchm. Franciszek Jaworski
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. Jerzy Poborowski
    • dowódca 1 plutonu – ppor. Włodzimierz Ścibor-Rylski
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Gustaw Zaborowski[4]
    • dowódca 3 plutonu – ppor. Leon Hecynowski[4]
    • szef szwadronu – wchm. Józef Panko
  • dowódca szwadronu ckm – rtm. Bronisław Ciepiela
    • dowódca 1 plutonu – por. Kazimierz Klaczyński
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Lew Sapiecha[4]
    • dowódca 3 plutonu – ppor. inż. Franciszek Żeleski[4]
    • szef szwadronu – wchm. Wojciech Jacek[4]
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Włodzimierz Siemiński
  • dowódca plutonu ppanc – por. Józef Kołat
  • dowódca plutonu łączności – rtm. Michał Kowalski
  • w pułku – ppor. Leon Hochnowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 9-go pułku ułanów” s. 31-32

Order Virtuti Militari
  • wchm. Marian Baran
  • wchm. Marian Bednarski
  • uł. Izydor Biela
  • st. wchm. Józef Bokota
  • ppor. Konrad Bąkowski
  • mjr Zbigniew Brochwicz-Lewiński
  • kpr. Jan Ciągło
  • por. Adolf Czarnota
  • wchm. Jan Cwanek
  • plut. Antoni Daniłłowicz
  • mjr Stefan Jacek Dembiński
  • ppłk Józef Dunin-Borkowski
  • kpr. Stefan Dziąg
  • rtm. Kazimierz Dzieliński
  • plut. Julian Gałkowski
  • wchm. Franciszek Gniłka
  • rtm. Stanisław Grekowicz
  • plut. Jan Grzegórski
  • st. uł. Filip Grzywacz
  • kpr. Józef Hamala
  • rtm. Tadeusz Komorowski
  • wchm. Franciszek Kopczyński
  • rtm. Kazimierz Kowalski
  • wchm. Jan Książek
  • rtm. Andrzej Kuczek
  • por. Adolf Lachowicz
  • wchm. Karol Lewczyk
  • kpr. Stanisław Łęgorz
  • mjr Roman Machnicki
  • st. wchm. Adam Majewski
  • uł. Wawrzyniec Makowski
  • ppor. Bolesław Magierowski
  • wchm. Franciszek Mroczkowski
  • kpr. Władysław Nowowiejski
  • plut. Wacław Nowicki
  • por. Zdzisław Niesiołowski
  • kpr. Leon Olenderek
  • ppor. Stefan Ostrowski
  • ppor. Jan Papeć
  • por. Jan Pelczar
  • kpr. Jan Pierzyński
  • rtm. Władysław Płonka
  • uł. Franciszek Polaczkiewicz
  • rtm. Wiesław Pożakowski
  • kpr. Antoni Pruszyński
  • st. wchm. Jan Puc
  • uł. Baltazar Rewucki
  • uł. Władysław Rembielak
  • wchm. Jan Franciszek Rejniak
  • wchm. Julian Rozporski
  • rtm. Władysław Spychalski
  • plut. Jan Stala
  • rtm. Michał Szafran
  • rtm. Jan Szymański
  • ppor. Tadeusz Stych-Ślusarczyk
  • wchm. Karol Szałaśny
  • rtm. Jan Szkuta
  • rtm. Jan Tatara
  • wchm. Tadeusz Trębiński
  • kpr. Antoni Turowski
  • por. Edward Wania
  • st. wchm. Franciszek Wieczerzak
  • plut. Kazimierz Winczura
  • st. uł. Kazimierz Witkowski
  • rtm. Bronisław Wojciechowski
  • uł. Józef Zieliński
  • ppor. Bolesław Ziemba
  • st. wchm. Władysław Ziobro
  • st. uł. Józef Żurkowski
  • rtm. Tadeusz Tułasiewicz

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w okresie II wojny światowej 1939–1945

Za zasługi bojowe w kampanii wrześniowej pułk odznaczony został na sztandar orderem Virtuti Militari V klasy[5].

W 1966 roku Kapituła Orderu Virtuti Militari potwierdziła nadanie odznaczenia po zakończeniu obrony Warszawy w 1939 roku. Dekretem z dnia 11 listopada 1966 roku, Kanclerz Kapituły gen. Władysław Anders w uznaniu czynów niezwykłego męstwa w okresie II wojny światowej 1939–1945 ostatecznie zatwierdził nadanie pułkowi Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Odznaczeni Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari[6]

Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari[6]

  • mjr Tomaszewski Stefan
  • rtm. Bielecki Antoni
  • rtm. Ciepiela Bronisław
  • rtm. Juszczak Stanisław
  • rtm. Kowalski Michał
  • rtm. Ksyk Edward
  • rtm. Poborowski Jerzy
  • por. Klaczyński Kazimierz
  • por. Koziebrodzki Feliks
  • por. Małachowski Zygmunt
  • por. Muszyński Wacław
  • por. dr Paczkowski Alfred
  • ppor. Dąbrowiecki Tadeusz
  • ppor. Longchamps de Bérier Franciszek
  • ppor. Neuman Bohdan
  • ppor. Romanowski Edward
  • ppor. Rostworowski Kazimierz
  • ppor. Ścibor-Rylski Włodzimierz
  • ppor. Siemiński Włodzimierz
  • ppor. Wojdak Franciszek
  • wachm. Filipowski Bolesław
  • wachm. Jacek Wojciech
  • kpr. Bonczar Paweł
  • kpr. Kubaczkowski
  • st. uł. Drozd Kazimierz
  • st. uł. Gołębiowski Stanisław
  • st. uł. Mazik Hieronim
  • uł. Borowski Władysław

Symbole pułku[edytuj]

Sztandar pułku
Ufundowany przez społeczeństwo ziemi drohobyckiej, wręczony został w Drohobyczu w maju 1920 roku, wysłanej specjalnie z frontu delegacji pułku. Sztandar dołączył do reszty pułku dopiero w listopadzie 1920 roku[7].

W 1939 roku sztandar przeszedł cały szlak bojowy pułku. Oddany został na przechowanie 29 września proboszczowi kościoła św. Antoniego w Warszawie. Kościół ten został spalony i doszczętnie zburzony podczas Powstania Warszawskiego w 1944 roku. Wtedy też najprawdopodobniej uległ zniszczeniu płat sztandaru. Ocalała jednak głowica sztandaru z Orłem, która znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[8].

Odtworzony w 1944 roku w Szkocji pułk otrzymał sztandar ufundowany i ofiarowany przez społeczeństwo miasta Glasgow[9].

Święto pułku
Święto pułku przypadało 31 sierpnia, w rocznicę bitwy pod Komarowem. Obchodzone było uroczyście, z udziałem licznie zaproszonych gości, wojskowych i cywilnych. Rozpoczynało się ono mszą polową. Po obowiązkowej defiladzie odbywał się uroczysty raport, odczytywano rozkaz dowódcy pułku, wręczano nagrody i odznaki pułkowe. Następnie odbywał się wspólny obiad z udziałem dowódcy, oficerów i zaproszonych gości. Święto kończył festyn i bal oficerski.

Prop 9pul.png

Barwy pułku

proporczyk amarantowo-biały z żyłką biało-amarantową.

Otok amarantowy.png Otok amarantowy[10];

Spod 1pszw.png Spodnie długie[h] ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka biała

Prop dow 9pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 9pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 9pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 9pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 9pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 9pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 9pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Odznaka pamiątkowa

wzór 1
Odznakę stanowi srebrny krzyż ułożony z czterech toporów zarysowujących koło na tarczy pokrytej białą i czerwoną emalią. W środku krzyża nałożony numer i inicjał 9 U, na poziomych ramionach wpisano datę 23 XI 1918. Trzyczęściowa - wykonana w tombaku ze złoconymi inicjałami pułku. Wymiary: 40x40 mm. Projekt: Tadeusz Komorowski. Wykonanie: Stanisław Lipczyński - Warszawa[11].

wzór 2
Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 35, poz. 379 z 14 grudnia 1928 roku. Posiada kształt krzyża Rupperta o zaokrąglonych wypukło ramionach, pokrytych białą emalią ze srebrnymi krawędziami. W środku nałożona okrągła tarcza, na której wpisano numer i inicjał 9 U. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana, na rewersie próba srebra. Wymiary: 37x37 mm. Wykonanie: Józef Kweksilber - Warszawa [11].

Żurawiejki
Zmienił Czortków na Trembowlę, Teraz płacze jak niemowlę[i].

Pułk dziewiąty chce czy nie chce, Pod siodłami wozi wiechcie.

A dziewiąty chce czy nie chce, Pod siodłami wozi wiechcie[j].

W szarży lecą jak szatany, Borkowskiego[k] to ułany.

Dobrzy w polu, źle odziani, Borkowskiego to ułani.

A dziewiąty pułk morowy, Rzuca lance, hajda w rowy.

Na Podolu wśród zbóż łanów, Strzeże granic pułk ułanów.

Zakwitały białe róże, Od krwi naszej, przed Podgórzem.

Zakwitały białe róże, Na krwi naszej, pod Podgórzem.

Tradycje pułku i pamięć o nim[edytuj]

9 Pułk Ułanów kultywował tradycje 9 Pułku Ułanów Księstwa Warszawskiego, który w czasie kampanii napoleońskiej 1812 wchodził w skład dywizji lekkiej gen. Aleksandra Girardina. Po kapitulacji 1939 roku tradycje pułku przejął formowany we Francji Oddział Rozpoznawczy. Używał on proporca pułku, a jego żołnierze nosili barwy pułku na kołnierzykach mundurów. Po klęsce Francji oddział, ewakuowany do Szkocji podtrzymywał tradycje i barwy pułku aż do ponownego sformowania 9 Pułku Ułanów Małopolskich 8 stycznia 1944 roku.

Koło Pułkowe zostało założone w Szkocji w 1946 roku. Pamiątki pułkowe złożono w Muzeum Wojska Polskiego w Banknock. Poza biuletynami Koło Pułkowe wydało szereg pozycji bibliograficznych i graficznych[2].

Uwagi

  1. Jest to data wyprowadzenia na front polsko-ukraiński pierwszego szwadronu, zawiązku pułku strzelców konnych. Nazwę 9 pułk ułanów jednostka otrzymała w czerwcu 1919 roku.
  2. Do 1929 dowództwo i dwa szwadrony stacjonowały w Czortkowie
  3. Zginął 18/19 maja 1919 roku w trakcie zajmowania Drohobycza.
  4. Wraz z 1 pułkiem ułanów krechowieckich.
  5. Wraz z 8 pułkiem ułanów.
  6. Współdziałały również 2 pułk szwoleżerów i 1 pułk ułanów.
  7. 4 DP powstała na bazie Dywizji Grenadierów Pancernych
  8. szasery
  9. Do roku 1929 dowództwo i dwa szwadrony stacjonowały w Czortkowie, reszta w Trembowli. Po przeniesieniu do Czortkowa Brygady Korpusu Ochrony Pogranicza, pododdziały pułku przeniesione zostały do Trembowli
  10. W 1918 dla dołączonego do pułku 2 szwadronu zabrakło filcowych podkładek pod ławki kulbak i zastąpiono je słomianymi matami
  11. Pierwszy dowódca rtm. Józef Dunin-Borkowski.

Przypisy

  1. W rocznicę bitwy pod Komarowem w 1920 r.
  2. a b c d e Smaczny 1989 ↓, s. 165.
  3. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  4. a b c d e f g h i j k Lance do boju... s. 252
  5. Rozkaz Dowódcy Armii „Warszawa” do Podolskiej i Wielkopolskiej Brygady Kawalerii z 28 września 1939 roku
  6. a b Wyróżnieni za wojnę obronną 1939
  7. Satora 1990 ↓, s. 201.
  8. Satora 1990 ↓, s. 202-204.
  9. Klemens Rudnicki, „Na polskim szlaku”, Wydanie II, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1983 s.215
  10. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku
  11. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 181-182.

Bibliografia[edytuj]

  • Roman Abraham: Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07712-6.
  • „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
  • Zbigniew Lalak: Kawaleria pancerna w PSZ 1900-1945. Warsaw: Pegaz-Bis : O.K. Media, 2004. ISBN 83-60619-00-X.
  • Bohdan Królikowski: Kres ułańskiej epopei : szkice do dziejów kawalerii rozpoznawczej i pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939–1947. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2007. ISBN 83-7306-332-3.
  • Wojsko Polskie 1939–1945 - Barwa i broń. Warszawa: 1984. ISBN 8322320558.
  • Bogusław Polak: Lance do boju: szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek – 1945 r.. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, s. 252-253. ISBN 83-03-01373-4.
  • Klemens Rudnicki, „Na polskim szlaku. Wspomnienia z lat 1939 – 1947.”, Wydanie II, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1983
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Jan Tatara, Zarys historii wojennej 9-go Pułku Ułanów, Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, Warszawa 1929.