A

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy litery alfabetu łacińskiego. Zobacz też: A jako skrót lub oznaczenie.
A
A a
Litera
Wielka litera A
Mała litera a
Informacje
Podstawowy alfabet łaciński
Pochodzenie

A (minuskuła: a) – pierwsza litera alfabetu łacińskiego i alfabetów na nim opartych, w tym alfabetu polskiego.

Historia[edytuj]

Hierogrif
egipski
Alef
protosynajski
Alef
fenicki
Grecka
alfa
Etruskia
litera a
Łacińska
litera a
EgyptianA-01.svg Proto-semiticA-01.svg Phoenician aleph.svg Alpha uc lc.svg EtruscanA.svg RomanA-01.svg

Najstarszym przodkiem a była pierwsza litera alfabetu fenickiegoalef (𐤀), wymawiane przy szerokim otwarciu jamy ustnej i niskim położeniu języka, który wywodził się od hieroglifu przedstawiającego głowę wołu. W 1600 roku p.n.e. w piśmie fenickim wytworzono formę liniową, która służyła jako baza dla niektórych późniejszych jej form. Nazwa litery a pochodzi od hebrajskiego lub arabskiego alefu. Do alfabetu łacińskiego przeszła poprzez alfabet grecki, w którym występuje jako litera alfa (Αα) poprzez Etrusków którzy przynieśli zmodyfikowany alfabet grecki znany jako etruski na półwysep Apeniński z którego w późniejszym okresie zaczerpnęli Rzymianie przy tworzeniu zapisu języka łacińskiego który jest używany do dnia dzisiejszego w wielu językach świata w tym polskim.

Zastosowanie[edytuj]

Litera a jest umieszczona na na pierwszym miejscu w alfabecie łacińskim i w każdym na nim opartym.

Język polski[edytuj]

W języku polskim litera a oznacza samogłoskę otwartą centralną niezaokrągloną ([ä])[a] na przykład w słowie las ([läs]). Samogłoska prawie otwarta przednia niezaokrąglona pełni funkcję alofonu samogłoski [ä] między samogłoskami miękkimi np. w słowie jajko (['jæjkɔ]) lub niania (['ɲæɲæ]).

Jest pierwszą, najczęściej występującą literą w alfabecie polskim. W próbce 2. wydania Korpusu IPI PAN liczącej ponad 30 milionów segmentów (około 25 milionów słów ortograficznych) występowała w 8,91% wszystkich liter.

Język angielski[edytuj]

We współczesnej ortografii angielskiej, litera a oznacza sześć różnych samogłosek. Często oznacza samogłoskę prawie otwartą przednią niezaokrągloną ([æ]) np. w słowie cat (/kæt/), które oznacza kota. Odpowiada też samogłosce otwartej tylnej niezaokrąglonej ([ɑː]) np. w słowie father (/ˈfɑː.ðə(ɹ)/) które oznacza ojca. Występuje w dwuznaku ae który odpowiada samogłosce półprzymkniętej przedniej niezaokrąglonej ([e]) jak i w słowie play (/pleɪ/) które oznacza między innymi zabawę. W słowie hare (/hɛɚ/ lub /heɹ/ oraz /heə/) które oznacza zająca litera a jest czytana jako samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona (/e/) lub jako samogłoska półotwarta przednia niezaokrąglona (/ɛ/). W wymowie wielu Anglików samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona ([a]) zastępuje samogłoskę prawie otwartą przednią niezaokrągloną ([æ]).

Podwójne a nie występuje w angielskich słowach, jednak pojawia się w zapożyczeniach z języków obcych, np. w imieniu Aaron które jest w Received Pronunciation wymawiane jako /ˈæɹ.ən/ lub /ˈɛə(ɹ).ən/.

A jest trzecią najczęściej występującą literą w języku angielskim (po literach e i t). W jednym z badań, średnio 3,68% liter używanych w tekstach angielskich stanowi właśnie ona.

W innych językach[edytuj]

W pozostałych językach jest czytane jako:

  • w esperanto jest wymawiane jako samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona (/a/) lub samogłoska otwarta tylna niezaokrąglona (/ɑ/);
  • w języku francuskim jest czytana jako samogłoska otwarta tylna niezaokrąglona (/ɑ/) np. w słowie pas ([pɑ]) które oznacza nie. Jest ona drugą najczęściej występującą w nim literą. Stanowi ona 3,95% wszystkich liter używanych w tym języku;
  • w języku hiszpańskim litera a jest wymawiana jako samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona (/a/) np. w słowie padre (['pa.ðre]) które znaczy ojciec. Stanowi ona 6.22% wszystkich liter używanych w tym języku;
  • w języku saanicz litery a odpowiadają samogłosce półprzymkniętej przedniej niezaokrąglonej ([e]).

Inne reprezentacje[edytuj]

Litera a jest również przedstawiana w postaci:

  • w alfabecie fonetycznym ICAO litera a jest kodowana jako alfa (ang. Alpha);
  • w międzynarodowym kodzie sygnałowym literę a symbolizuje biało-niebieska flaga z pasami pionowymi z trójkątnym wcięciem po prawej, niebieskiej stronie. Poza tym znaczeniem oznacza też „Mam nurka pod wodą; trzymajcie się z dala i idźcie powoli”;
  • w alfabecie semaforowym literę a i liczbę jeden przedstawia się poprzez odchylenie prawej ręki z flagą w bok zaś lewej skierowanie w dół;
  • w kodzie Morse’a literę a przedstawia się jako • — (nagranie i);
  • w alfabecie Braille’a litera a i liczba jeden są przedstawiana za pomocą ułożenia kropki z górnej prawej strony (⠁) z perspektywy możliwości ułożenia wszystkich kropek w jednym znaku (3 rzędy po 2 wiersze);
  • w alfabecie Moona litera a i liczba jeden są przedstawiane jako dwie linie ułożone w kąt ostry przypominające majuskułę lambdy (Λ);
  • w New York Point wielka litera a jest przedstawiana za pomocą 4 kropek, w ułożeniu dwóch kropek u góry po lewej stronie i dwóch na dole z prawej strony (⡜), a mała za pomocą dwóch kropek u góry (⠘);
  • w języku migowym jest przedstawiane za pomocą ułożenia dłoni:
Sygnalizacja Język migowy Alfabety dla niewidomych
Flaga
międzynarodowego
kodu sygnałowego
Alfabet
semaforowy
Kod Morse’a francuski kanadyjski polski Alfabet
Braille’a
Alfabet Moona
ICS Alpha.svg Semaphore Alpha.svg ·–
(nagranie i)
LSF LettreA.jpg LSQ a.jpg
𝣷
SGN-PL SW A.PNG info
𝤃
Braille A1.svg
Moon Letter A.svg

Litery powstałe od a[edytuj]

Od litery a powstało 90 innych liter, w tym 79 liter diakrytyzowanych, z czego 29 z jednym znakiem diakrytycznym:

oraz 51 z dwoma znakami diakrytycznymi:

Ấ ấ Ầ ầ Ẩ ẩ Ẫ ẫ Ằ ằ
Ẳ ẳ Ẵ ẵ Ā́ ā́ Ā̀ ā̀ Ā̂ ā̂ Ā̌ ā̌ A̐ a̐ Ā̊ ā̊ Ǡ ǡ Ǻ ǻ Ã́ ã́
Ã̀ ã̀ Ã̂ ã̂ Ã̌ ã̌ Ã̍ ã̍ Ä́ ä́ Ä̀ ä̀ Ä̂ ä̂ Ä̌ ä̌ Ǟ ǟ Á̧ á̧ À̧ à̧
Â̧ â̧ Á̱ á̱ À̱ à̱ Â̱ â̱ Ā̱ ā̱ Å̱ å̱ Ä̱ ä̱ Ạ́ ạ́ Ạ̀ ạ̀ Ậ ậ Ặ ặ
Ạ̄ ạ̄ Ạ̃ ạ̃ Ạ̈ ạ̈ Ą́ ą́ Ą̀ ą̀ Ą̂ ą̂ Ą̌ ą̌ Ą̄ ą̄ A̓ a̓ Ą̊ ą̊ Ą̃ ą̃
Ą̈ ą̈
  • 8 innych liter:
Ɐ ɐ Ɑ ɑ Ɑ́ ɑ́ Ɑ̀ ɑ̀ Ɑ̂ ɑ̂ Ɑ̌ ɑ̌ Ɒ ɒ

Kodowanie komputerowe[edytuj]

W unikodzie litera a jest kodowana:

Znak Unikod Nazwa unikodowa Nazwa polska
A U+0041 LATIN CAPITAL LETTER A Wielka litera łacińska a
a U+0061 LATIN SMALL LETTER A Mała litera łacińska a

Podobne litery w innych językach[edytuj]

Uwagi

  1. Samogłoska otwarta centralna niezaokrąglona, nie posiada odrębnego symbolu MAF od samogłoski otwartej przedniej niezaokrąglonej, zapisywana jest [ä], kiedy niezbędne jest rozróżnienie.

Zobacz też[edytuj]