AHS Krab

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
AHS Krab[1]
Ilustracja
AHS Krab w czasie defilady w 2019 roku
Dane podstawowe
Państwo

 Polska

Producent

Centrum Produkcji Wojskowej Huta Stalowa Wola

Typ pojazdu

samobieżna armatohaubica

Trakcja

gąsienicowa

Załoga

4+1

Historia
Prototypy

2000–2001
najnowsza wersja 2015

Egzemplarze

80/122 zamówionych[2]

Dane techniczne
Silnik

MTU MT 881 Ka-500 chłodzony wodą turbodiesel V8, 1000 KM

Transmisja

mechaniczna/ automatyczna hydrokinetyczna

Długość

12,05 m

Szerokość

3,58 m

Wysokość

3,13 m (normalna)
3,83 m (z wkm)

Prześwit

0,40 m

Masa

52,1 t (bojowa)
48,1 t (z załogą i amunicją)

Moc jedn.

12 kW/t

Osiągi
Prędkość

60 km/h (po drodze)
30 km/h (w terenie)
15 km/h (po wyboistym terenie)

Zasięg

400 km

Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.)

1 m

Rowy (szer.)

2,5 m

Ściany (wys.)

0,8 m

Kąt podjazdu

25°

Przechył boczny

17°

Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 armatohaubica kal. 155 mm L/52 zasięg 40 km
1 karabin maszynowy kal. 12,7 mm WKM-B
Wyposażenie
wyrzutnie granatów dymnych 902A 81 mm (2x4)
Użytkownicy
 Polska

AHS Krab – polska współczesna armatohaubica samobieżna kalibru 155 mm z lufą o długości 52 kalibrów.

Broń budowana początkowo na bazie zmodernizowanego podwozia UPG-NG konstrukcji OBRUM, wyprodukowanego przez Zakłady Mechaniczne Bumar-Łabędy, oraz licencyjnego brytyjskiego systemu wieżowego AS90/52. W grudniu 2014 podjęto decyzję o zamianie wadliwego podwozia UPG-NG na licencyjne produkcji Samsung Techwin stosowane w armatohaubicy K9 Thunder.

Historia rozwoju[edytuj | edytuj kod]

Wybór systemu[edytuj | edytuj kod]

Haubica AHS Krab osadzona na podwoziu UPG-NG podczas prezentacji z okazji Święta Wojsk Rakietowych i Artylerii w Toruniu (2012).
Haubice AHS Krab partii prototypowej osadzone na starym podwoziu w fabryce HSW w Stalowej Woli.

Koncepcja wprowadzenia do Wojsk Lądowych nowego dalekonośnego systemu artyleryjskiego pojawiła się na początku lat 90 XX w. W wyniku analiz ustalono, że istnieje potrzeba wprowadzenia samobieżnych dział kalibru 155 mm, kompatybilnego ze standardami NATO, w miejsce dotychczas używanych dział kalibru 152 mm. Wybór padł na nowoczesny system z lufą o długości 52 kalibrów (L/52). Uznano, że realne jest stworzenie takiego systemu w Polsce przy współpracy z kooperantem zagranicznym[3]. Zakładano początkowo podjęcie współpracy ze Słowacją, gdzie pracowano nad nowymi działami, będącymi rozwinięciem rodziny Dana (projekt Zuzana)[3]. Pierwotny projekt zakładał montaż słowackiego systemu wieżowego Zuzana-2 A40 z armatohaubicą kal. 155 mm na polskim podwoziu wywodzącym się z rodziny Kalina[4][5]. W 1997 roku ogłoszono pierwszy przetarg na system wieżowy do nowego polskiego działa samobieżnego kalibru 152/155 mm. Do dalszego postępowania wybrano cztery: T-6 (RPA), Zuzana (Słowacja), AS-90 (Wielka Brytania), PzH 2000 (Niemcy). Wieża miała być montowana na przedłużonym (do siedmiu par kół jezdnych) podwoziu typu Kalina. Jeszcze w 1997 przetarg unieważniono. Do drugiego przetargu przystąpiły trzy firmy – wycofali się Południowoafrykańczycy. W międzyczasie rozważano zamontowanie wieży na podwoziu czołgowym (z rodziny T-72/PT-91), lecz zrezygnowano z tego z uwagi na problemy związane z taki układem[6]. W 1998 roku wybrano do porównania dwie wieże – niemiecką i brytyjską[7]. Ostatecznego wyboru miało dokonać Ministerstwo Obrony Narodowej. Próby ogniowe (tylko działa brytyjskiego, Niemcy nie przyjechali na poligon w Żaganiu, tłumacząc to przepisami celnymi) przeprowadzono w dniach 21–24 czerwca 1999 na poligonie Żagań-Świętoszów. Oferta niemiecka była oceniona niżej, gdyż była oferowana razem z podwoziem (posadowienie wieży PzH 2000 na polskim podwoziu wymagałoby znacznych przeróbek i wzmocnienia podwozia oraz silnika)[7]. Ostatecznie wybrano wieżę brytyjską i 26 lipca 1999 podpisano umowę na licencyjną produkcję tych wież w HSW[5]. Jako podwozie wybrano natomiast projekt przedsiębiorstwa OBRUM opracowany z myślą o armatohaubicy – ciężki gąsienicowy nośnik UPG-NG, który testowano od 1999 roku[6].

Prototypy i seria wdrożeniowa (podwozie UPG-NG)[edytuj | edytuj kod]

Jeden z dwóch pierwszych prototypów prezentowany na MSPO w 2004 roku

Pierwszy moduł dywizjonowy o kryptonimie Regina miał być dostarczony do prób wojskowych w 2003. W przypadku pomyślnych prób zakładano wprowadzenie pierwszego dywizjonu (18 dział) w 2005 (do 2012 planowano wprowadzić już cztery dywizjony). Jednakże z uwagi na brak wpłaty strony polskiej cały proces został opóźniony. Montaż pierwszego prototypu działa oznaczonego jako Krab rozpoczęto w październiku 2000, a pierwsza wieża z Wielkiej Brytanii przybyła w marcu 2001. Pierwszy kompletny prototyp Kraba zaprezentowano publicznie 12 czerwca 2001 r[5]. W 2002 roku ukończono drugi prototyp i prowadzono próby fabryczne i testy wojskowe[7]. Początkowo planowano powstanie prototypowego modułu dywizjonowego, w skład którego miała wejść bateria ogniowa (6 dział) oraz wszystkie pojazdy występujące na szczeblu dywizjonu (2 pojazdy dowódczo-sztabowe, 2 pojazdy dowódcze, wóz amunicyjny, wóz warsztatowy, wóz ewakuacyjny oraz wóz remontu uzbrojenia i elektroniki). Według pierwotnych założeń, Krab miał przewozić 60 pocisków, jak PzH 2000[7]. Krab jest wyposażony w zmechanizowany układ dosyłania amunicji. Samo załadowanie działa odbywa się ręcznie. Zakładano w tym czasie rozpocząć przygotowania do produkcji seryjnej w 2003 roku i przekazać pierwszy dywizjon w 2008 roku, lecz brak środków finansowych spowodował odroczenie decyzji o wdrożeniu systemu o kilka lat[7]. Przyszłość programu była w tym czasie niepewna i groziło mu zamknięcie i przekazanie wykonanych pojazdów do szkolnictwa lub muzeum[8]. Do 2006 roku program Krab, w tym zakup licencji na system wieżowy, adaptacja dokumentacji, polonizacja systemu do poziomu AS90P, wykonanie dwóch prototypów oraz program badań, kosztował niecałe 77 milionów zł[8].

Pierwsze dwa prototypy wyposażone były w systemy wieżowe dostarczone przez BAE Systems, natomiast trzeci został wykonany przez Hutę Stalowa Wola. Pierwsze strzelania kompletnego trzeciego Kraba przeprowadzono 29 lipca 2011[9].

Dopiero w 2006 roku MON potwierdziło zamiar zamówienia systemu, a 12 maja 2008 roku podpisało z Centrum Produkcji Wojskowej HSW umowę na wdrożenie do roku 2011 dywizjonowego modułu ogniowego Regina[10]. Umowa przewidywała dostarczenie 8 jednostek ogniowych (dwóch baterii po cztery działa) wraz z pojazdami towarzyszącymi, w tym dwóch zmodernizowanie dwóch prototypów Kraba i wyprodukowanie dodatkowych 6 pojazdów[10]. Ogółem przewidywano zamówienie w przyszłości 75 dział[10]. Zgodnie z nowymi wymaganiami, zaplanowano unowocześnienie systemu kierowania ogniem i przystosowanie dział do amunicji precyzyjnej oraz zmieniono nośniki innych elementów systemu[10]. Przy tym, jednostkę ognia przewożoną przez pojazd zmniejszono do 40 pocisków i 48 ładunków miotających[10]. Widoczne zmiany zewnętrzne obejmowały zastąpienie blaszanych fartuchów gąsienic na gumowe; wzmocniono również opancerzenie i zmieniono hamulec wylotowy[11].

Program napotkał na kolejne przeszkody, gdyż w 2010 roku ujawniono problemy z mikropęknięciami kadłubów UPG-NG, wynikającymi z wad materiału[10]. Po ekspertyzach, stwierdzono konieczność wymiany kadłubów na nowe przez producenta Bumar. W czerwcu 2012 roku wojsko podpisało mimo to aneks do umowy, zwiększając zamówienie do 24 dział oraz pojazdów wsparcia[11]. Ze względu na zaprzestanie w międzyczasie produkcji luf do działa samobieżnego AS-90 przez stronę brytyjską, program Regina musiał zostać zmieniony. Dokonawszy rozeznania wśród producentów luf artyleryjskich, MON wybrało produkt francuskiego koncernu Nexter z Bourges[12]. Pozostałe elementy budowy działa, takie jak np. hamulec wylotowy, kołyska, zamek klinowy, oporopowrotnik, są produkcji polskiej. Pierwszy publiczny pokaz Kraba z działem Nexter Systems miał miejsce na Międzynarodowym Salonie Przemysłu Obronnego w 2011 roku[9]. Zaszła też konieczność zmiany silnika w dalszych pojazdach, gdyż pierwotnie wybrany polski silnik S-12U nie był już dostępny, a jego producent PZL-Wola został zlikwidowany[11].

Krab serii wdrożeniowej na stanowisku ogniowym

Po dostarczeniu luf dla skompletowania 8-działowego modułu z koncernu Nexter zdecydowano, z uwagi na korzystniejsze warunki, zakupić lufy dla dalszych 16 haubic pierwszego dywizjonu w niemieckim przedsiębiorstwie Rheinmetall[12]. W latach 2014-2016 przeprowadzono jednak modernizację działu luf HSW, wyposażając go w nowe urządzenia, przez co HSW uzyskała możliwości samodzielnej produkcji luf dla programu Krab[12].

Pierwszy moduł dywizjonowy z 8 dział został dostarczony w listopadzie 2012 roku i przekazany do 11 Pułku Artylerii w Węgorzewie do przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych[11]. Podczas prób okazało się jednak, że podwozia UPG-NG, oprócz mikropęknięć, wykazują liczne wady, dotyczące m.in. niewydolnego układu chłodzenia i wycieków płynów[11]. Dziewiąty pojazd skompletowano w 2014 roku, z importowanym silnikiem i zmianami w układzie napędowym, lecz nie przeszedł pomyślnie prób[11]. Wobec trudności w usunięciu wad, podjęto analizy dotyczące zmiany podwozia systemu. Ostatecznie, decyzją MON i PGZ SA w grudniu 2014 roku wybrano podwozie południowokoreańskiej armatohaubicy K9 Thunder firmy Samsung Techwin, kończąc długotrwały problem z UPG-NG[13]. Rozważane było też tureckie podwozie T-155 Fırtına (również oparte na K-9)[13].

Produkcja seryjna (podwozie K9)[edytuj | edytuj kod]

AHS Krab na Międzynarodowym Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach (2018).
Haubica Krab na podwoziu K9PL (widok z przodu).
Haubica Krab na podwoziu K9PL (widok z boku).
Haubica Krab na podwoziu K9PL (widok od tyłu).

17 grudnia 2014 roku prezes zarządu HSW SA podpisał umowę na produkcję i polonizację (na podstawie licencji) 120 podwozi do armatohaubicy Krab typu K9 z koreańską firmą Samsung Techwin. Początkowo do 2017 roku z Republiki Korei do Polski miały trafić 24 podwozia dla armatohaubic, a kolejnych 12 podwozi w latach 2018–2022[14]. Dalsze 84 podwozi miało być wyprodukowane na licencji w Polsce[14].

24 sierpnia 2015 w Stalowej Woli odebrano model Kraba z podwoziem z K9[15].

14 grudnia 2016 roku podpisano kontrakt na dostawę kolejnych 96 armatohaubic (4 dywizjonowe moduły ogniowe)[16], co wraz z 24 już oddanymi do służby łącznie daje 120 dział. Był to zarazem największy pod względem wartości kontrakt w historii na dostawę uzbrojenia produkowanego przez polski przemysł[16]. 16 grudnia 2020 Inspektorat Uzbrojenia podpisał aneks do umowy z 2016 na dostawę dodatkowych 2 armatohaubic wraz z dostawą wozu dowodzenia (WD) szczebla baterii/plutonu, wozu amunicyjnego (WA) oraz wozu remontu uzbrojenia i elektroniki (WRUiE) dla Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia[17][18].

Opis techniczny[edytuj | edytuj kod]

AHS Krab jest samobieżną armatohaubicą osadzoną na licencyjnie produkowanym w Polsce podwoziu południowokoreańskiej haubicy K9 Thunder, wykorzystującą produkowany na licencji w kraju system wieżowy AS-90[19].

Podwozie[edytuj | edytuj kod]

Podwozie jest spolonizowaną wersją południowokoreańskiej haubicy K9 Thunder. Spolonizowana odmiana podwozia K9 została opracowana wspólnie przez polskich i koreańskich konstruktorów w ciągu kilku miesięcy od decyzji wymiany wadliwego UPG-NG. Polska wersja w stosunku do oryginału wyróżnia się zastosowaniem szeregiem nowych rozwiązań, jakich nie posiada pierwowzór m.in. zainstalowano pomocniczy agregat zasilający (APU), system przeciwpożarowy i przeciwwybuchowy oraz filtrowentylacyjny[19]. Opracowane w ten sposób podwozie oznaczone jest jako PK9 bądź też K9PL (nazwy stosowane są zamiennie)[20][21]. Podwozie K9PL produkowane jest w HSW[22].

Przedział napędowy znajduje się z przodu pojazdu, tak samo jak przedział kierowania. Silnik umieszczony jest po prawej stronie, zaś obok niego znajduje się stanowisko kierowcy. Napęd stanowi turbodiesel MTU MT 881 Ka 500 o maksymalnej mocy 1000 koni mechanicznych (735 kW) przy 2700 obr./min. W pojeździe zastosowano przekładnię ALLISON X1100 - 5A3, zakresem czterech przełożeń do przodu i dwóch do tyłu oraz zintegrowanym układem hamulcowym, zintegrowanym układem sterowania oraz możliwością obrotu wokół własnej osi w miejscu. Źródłem energii elektrycznej jest zastosowany pojeździe agregat prądotwórczy DC 28 V o mocy wyjściowej 5,5 kW. W środkowej i tylnej części kadłuba znajduje się przedział bojowy. Dodatkowo K9PL wyposażony jest w zawieszenie hydropneumatyczne produkcji polskiej[21][23].

W kadłubie znajduje się 11 sztuk amunicji oraz 20 ładunków miotających[23].

System wieżowy i uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

W haubicy Krab zdecydowano się wykorzystać brytyjski system wieżowy pochodzący z brytyjskiej haubicy AS-90. Zdecydowano uruchomić się licencyjną produkcję wież w Polsce[24].

W stropie wieży znajdują się dwa włazy: prawy został przeznaczony dla dowódcy, a z lewej strony znajdują się niewielkie drzwiczki. Po bokach i w tylnej części wieży znajduje się opcjonalne miejsce na montaż dodatkowego osprzętu w postaci sprzętu saperskiego i siatek maskujących wraz ze skrzyniami na dodatkowe wyposażenie. Działo o kalibrze 155 mm i długości 52 kalibrów, umieszczone na łożu z kołyską, posiada lufę samowzmocnioną z zamkiem klinowym o ruchu pionowym oraz dwukomorowy hamulec wylotowy. Całość jest napędzana elektrycznie. Ładowanie odbywa się półautomatycznie: pocisk i ładunek miotający (z podajnika w niszy wieży) są pobierane przez ładowniczego i umieszczane na podajniku, który znajduje się koło osi lufy. Potem pocisk jest umieszczany w środku z pomocą dosyłacza, drugi ładowniczy wkłada ładunek miotający i spłonkę. Zapalniki pocisków ustawiane są elektronicznie. Kąt ostrzału to 360 stopni w płaszczyźnie poziomej, a w pionowej od -3,5 do +70 stopni. Prędkości obrotu wieży, a jednocześnie też zmiana kąta podniesienia lufy, wynosi 10 stopni na sekundę[24].

Oprócz tego Krab posiada 12,7-mm wielkokalibrowy karabin maszynowy WKM-B zamontowany na podstawie i celownikiem K-10T na dachu wieży[24].

Szybkostrzelność serią wynosi 3 strzały na 10 sekund, ogniem intensywnym 6 strzałów na 3 minuty, zaś szybkostrzelność praktyczna wynosi 2 strzały na minutę. Donośność minimalna wynosi 4,5 km, maksymalna zaś 40 km. Czas przejścia haubicy z pozycji marszowej w bojową oraz opuszczenie stanowiska po oddaniu strzału wynosi 30 sekund[23].

W wieży znajduje się 29 pocisków oraz 28 ładunków miotających[23].

Systemy elektroniczne[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze wieży prototypu – widok na stanowisko dowódcy po prawej stronie

Na systemy elektroniczne AHS Krab składają się[23]:

  • system nawigacji lądowej i dowiązania topograficznego FiN 3110L + GPS + hodometr;
  • system kierowania ogniem TOPAZ (komputer sterujący wieżą, komputer celowniczego i komputer balistyczny dowódcy działa);
  • system łączności wewnętrznej FONET i zewnętrznej (radiostacja cyfrowa UKF typ RRC 9311AP oraz radiostacja osobista funkcyjnego obsługi);
  • dzienne i nocne przyrządy obserwacyjne kierowcy i dowódcy;
  • system ostrzegania i samoosłony Obra-3 SSP-1;
  • celownik do strzelania na wprost;
  • radar balistyczny MVRS-700 SCD;

Dywizjonowy Moduł Ogniowy Regina[edytuj | edytuj kod]

W skład pojedynczego DMO w Siłach Zbrojnych RP wchodzą 24 armatohaubice AHS Krab, 2 wozy dowódczo-sztabowe (WDsz) i 9 wozów dowodzenia (WD) zbudowanych na gąsienicowym podwoziu LPG, 6 wozów amunicyjnych (WA) osadzonych na podwoziu ciężarówki Jelcz 882.53 w układzie 8x8 oraz jeden warsztat remontu uzbrojenia i elektroniki (WRUiE) osadzony na ciężarówce Jelcz P662[25][26][27].

Amunicja[edytuj | edytuj kod]

Krab przystosowany jest do amunicji odpowiadającej normom natowskiego porozumienia JBMoU (Joint Ballistics Memorandum of Understanding)[28]. Początkowo nie prowadzono własnego programu amunicyjnego. Dostawę amunicji dla Sił Zbrojnych następnie zaproponowały Zakłady Metalowe Dezamet. Z powodu dużych kosztów i ryzyka związanego z samodzielnym opracowaniem amunicji, podjęto współpracę ze słowacką firmą ZVS Holding a.s. z Dubnicy nad Wagiem i 9 grudnia 2010 podpisano umowę licencyjną[28]. W 2012 roku wdrożono w Dezamecie produkcję zapalników uderzeniowych KZ984, pozostałe części amunicji były wdrażane etapami[28].

Firma Dezamet dostarcza klasyczne pociski odłamkowo-burzące OFdMKM (donośność ok. 32 km) oraz odłamkowo-burzące OFdMKM DV z gazogeneratorem (donośność ok. 40 km)[28]. Pociski te elaborowane są 10 kg trotylu i mają masę odpowiednio 40,3 kg lub 43,55 kg[28]. Zapalnik KZ984 ma dwa tryby działania: natychmiastowy po uderzeniu w cel i ze zwłoką. Modułowe ładunki miotające są dostarczane przez czeską firmę Explosia a.s. z Pardubic, produkcja docelowo ma być uruchomiona w oddziale Mesko SA w Pionkach[28].

Wykorzystanie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Jedynym użytkownikiem AHS Krab są Wojska Lądowe. Deklarowały one początkowo potrzebę posiadania około 50 Krabów. Zgodnie z treścią Planu Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych do końca 2025 do Wojsk Rakietowych i Artyleryjskich ma trafić 5 w pełni wyposażonych dywizjonów dział Krab[29]. W skład dywizjonu wchodzą 24 armatohaubice oraz sprzęt towarzyszący.

AHS Krab są obecnie wykorzystywane w Wojsku Lądowym przez:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. AHS Krab - specyfikacja producenta [dostęp 2016-12-20] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-27].
  2. Dostawa kolejnych Krabów i Popradów, milmag.pl [dostęp 2021-07-03].
  3. a b Kwasek 2015 ↓, s. 16.
  4. Kwasek 2015 ↓, s. 15.
  5. a b c Andrzej Kiński. Debiut Kraba. „Nowa Technika Wojskowa”. 7/2001, s. 9–15. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o.. ISSN 1230-1655. 
  6. a b Kwasek 2015 ↓, s. 17.
  7. a b c d e Kwasek 2015 ↓, s. 18.
  8. a b Andrzej Kiński. Krab znów strzela. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 7/2006, s. 30-32, lipiec 2006. 
  9. a b Pierwszy polski Krab, altair.com.pl [dostęp 2012-09-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (pol.).
  10. a b c d e f Kwasek 2015 ↓, s. 18-20.
  11. a b c d e f Kwasek 2015 ↓, s. 21.
  12. a b c Jerzy Reszczyński. Polskie lufy Krabów. „Raport - Wojsko Technika Obronność”. 08/2016. s. 22-24. ISSN 1429-270X. 
  13. a b Kwasek 2015 ↓, s. 22.
  14. a b Kwasek 2015 ↓, s. 24.
  15. Nowy Krab gotów do badań, altair.com.pl, 25 sierpnia 2015 [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  16. a b c Jerzy Reszczyński, Artyleryjski kontrakt stulecia podpisany. „Regina” za 4,6 mld zł, Defence24.pl, 14 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-16].
  17. Dodatkowe Kraby dla Wojska Polskiego, www.milmag.pl [dostęp 2020-12-16] (pol.).
  18. Zamówienie na dodatkowe Kraby dla wojska, Polska Grupa Zbrojeniowa, 16 grudnia 2020 [dostęp 2020-12-16] (pol.).
  19. a b Seryjne Kraby ruszają do wojska - Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2021-01-19].
  20. Regina coraz bardziej polska - Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2021-01-19].
  21. a b e-RAPORT MSPO 1/2020 - Regina w kontrolowanym poślizgu - Altair Agencja Lotnicza, www.altair.com.pl [dostęp 2021-01-19].
  22. Kolejne Kraby w 23. Pułku Artylerii, www.milmag.pl [dostęp 2021-01-19] (pol.).
  23. a b c d e 155 mm samobieżna haubica na podwoziu gąsienicowym, Katalog na stronie producenta (HSW).
  24. a b c Krab. Wprowadzenie i opis techniczny cz. I, Nowa Strategia [dostęp 2021-01-19] (pol.).
  25. Inspektorat Uzbrojenia - Druga bateria DMO REGINA dostarczona do Bolesławca, iu.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-19].
  26. I DMO Regina wyruszył z Huty Stalowa Wola, Huta Stalowa Wola S.A. [dostęp 2021-01-19] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-03] (pol.).
  27. Warsztat remontu uzbrojenia i elektroniki WRUE - Logistyka, Huta Stalowa Wola S.A. [dostęp 2021-01-24] (pol.).
  28. a b c d e f Lesław Mazur, Polsko-słowacko-czeska 155 mm amunicja artyleryjska w: „Wojsko i Technika” 1/2015 (wrzesień). s. 26-32
  29. Ministerstwo Obrony Narodowej, PLAN MODERNIZACJI TECHNICZNEJ SIŁ ZBROJNYCH w latach 2013–2022, Ministerstwo Obrony Narodowej, 18 lipca 2014, s. 4 [dostęp 2014-08-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (pol.).
  30. a b TD, Kolejne dostawy Raków i Krabów, DziennikZbrojny.pl, 31 października 2019 [dostęp 2019-11-03] (pol.).
  31. Rafał Lesiecki, Kraby już w Sulechowie. Błaszczak: To dopiero początek - Defence24, www.defence24.pl, 25 marca 2019 [dostęp 2019-07-15] (pol.).
  32. Seryjne Kraby przyjęte na wyposażenie SZ RP - Defence24, www.defence24.pl, 4 lipca 2019 [dostęp 2019-07-15] (pol.).
  33. 23 pułk artylerii - Pierwsze Kraby dla 23 pułku artylerii, 23pa.wp.mil.pl [dostęp 2020-10-28].
  34. Polska Zbrojna, www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-12-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]