Abdul Qadeer Khan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Abdul Qadeer Khan
‏عبدالقدیر خان‎
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1 kwietnia 1936
Bhopal, Indie Brytyjskie
Data i miejsce śmierci 10 października 2021
Islamabad
Zawód, zajęcie naukowiec, inżynier

Abdul Qadeer Khan (urdu عبدالقدیر خان; ur. 1 kwietnia 1936 w Bhopalu[1], zm. 10 października 2021 w Islamabadzie[2]) – pakistański inżynier i naukowiec, twórca pakistańskiego programu atomowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1952 wyemigrował z Indii do Pakistanu Zachodniego. W 1960 ukończył studia na kierunku metalurgia na Uniwersytecie w Karaczi. Kontynuował studia za granicą, uzyskując w 1972 doktorat z inżynierii metalurgii na Katholieke Universiteit Leuven[1].

Od 1972 pracował w brytyjsko-holendersko-niemieckim konsorcjum atomistycznym URENCO[1]. 17 września 1974 napisał, przekazany za pośrednictwem pakistańskiej ambasady w Belgii, list do premiera Pakistanu Zulfikara Alego Bhutto z ofertą pomocy w uzyskaniu przez to państwo broni jądrowej[3][1]. W liście tym przekonywał, że wykorzystanie wzbogaconego uranu jest lepszą drogą do uzyskania bomby niż polegające na reaktorach zastosowanie plutonu (nad czym prowadzono już w Pakistanie prace)[1]. W grudniu 1974 Abdul Qadeer Khan spotkał się z Bhutto i przekonał premiera do podjęcia programu budowy bomby atomowej[1][3].

Początkowo współpracował z Pakistańską Komisją Energii Atomowej, ale po nieporozumieniach z jej szefem, Munirem Ahmad Khanem, premier Bhutto przekazał mu w lipcu 1976 kontrolę nad laboratorium (projekt 706) w Kahucie[1][3]. Pakistan dołączył do klubu atomowego 28 maja 1998, po udanej próbie w Chaghi w Beludżystanie[3][4].

31 stycznia 2004 został aresztowany pod zarzutem transferu technologii nuklearnych do krajów trzecich[3]. Początkowo zaprzeczał swemu zaangażowaniu w proliferację broni jądrowej, jednak 4 lutego w wystąpieniu telewizyjnym przyjął na siebie „całą odpowiedzialność” i poprosił naród o „akt łaski“[3]. Następnego dnia został ułaskawiony przez prezydenta Perveza Musharrafa, jednak do 2009 pozostawał w areszcie domowym[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Robert S. Norris: Abdul Qadeer Khan (ang.). Britannica.com. [dostęp 2019-10-20].
  2. Nuclear scientist Dr Abdul Qadeer Khan laid to rest in Islamabad (ang.). dawn.com. [dostęp 2021-10-10].
  3. a b c d e f Dr Abdul Qadeer Khan (ang.). Story Of Pakistan. [dostęp 2019-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-05)].
  4. Pakistan: A Nuclear Power (ang.). Story Of Pakistan. [dostęp 2019-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-20)].