Abdullah el-Tell

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Abdullah el-Tell
عبدالله التل
Abdullah el-Tell
Abdullah el-Tell
major
Data i miejsce urodzenia 1918
Irbid
Data i miejsce śmierci 1973
Irbid
Przebieg służby
Lata służby 1941-1950
Siły zbrojne British Army
Jordańskie Siły Zbrojne
Jednostki Legion Arabski
Główne wojny i bitwy I wojna izraelsko-arabska

Abdullah el-Tell (ur. 1918, zm. 1973) - jordański wojskowy, major.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w mieście Irbid położonym w północnej części Królestwa Transjordanii. Jego rodzice byli zamożni, dzięki czemu mógł ukończyć studia w Egipcie[1].

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej w 1941 zaciągnął się do British Army i rok później przeszedł szkolenie wojskowe na oficera. Służył w obszarze Kanału Sueskiego.

Po wojnie wyjechał do Transjordanii i rozpoczął służbę w Legionie Arabskim. W marcu 1948 otrzymał awans na majora i objął dowództwo 6 Regimentu. Podczas Wojny domowej w Mandacie Palestyny jego regiment prowadził działania na drodze pomiędzy Hebronem a Betlejem. Jego dowódca, Sir John Bagot Glubb, nakazał mu wycofanie wojsk z terytorium Mandatu Palestyny. Jednak 12 maja el-Tell poinformował, że jego siły zostały ostrzelane przez Żydów z kibucu Kfar Etzion. Spowodowało to, że następnego dnia 6 Regiment Legionu Arabskiego przeprowadził szturm na kibuc. Po ciężkich walkach kibuc został zdobyty. El-Tell nie powstrzymał swoich żołnierzy, którzy zabili prawie wszystkich mieszkańców kibucu - 160 osób, w tym dzieci i kobiety (ocalały tylko 4 osoby). Zbezczeszczono ciała zabitych, a ocalałych żydowskich żołnierzy gwałcono, po czym okrutnie mordowano. Zabudowania kibucu zostały zrównane z ziemią[2].

Jedno ze spotkań Abdullaha el-Tell z izraelskim dowódcą Dawidem Shaltielem

Na początku I wojny izraelsko-arabskiej el-Tell wkroczył do Mandatu Palestyny i stacjonował w rejonie miasta Ramallah. W dniu 17 maja otrzymał rozkaz wkroczenia ze swoim regimentem do Jerozolimy i przystąpienia do bitwy o Stare Miasto Jerozolimy. Rozkaz wykonał następnego dnia i bardzo szybko przejął inicjatywę strategiczną. Jego żołnierze metodycznie niszczyli Dzielnicę Żydowską zmuszając 28 maja siły żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana do poddania się. Negocjacje w sprawie poddania się dzielnicy prowadził osobiście el-Tell, gwarantując w imieniu króla Abdullaha I bezpieczeństwo cywilnych mieszkańców opuszczających Stare Miasto. Dzielnica Żydowska została zajęta przez Legion Arabski. Jordańczycy natychmiast przystąpili do usuwania wszystkich śladów żydowskości w mieście. Ogółem na Starym Mieście wysadzono 22 spośród 27 znajdujących się tam wcześniej synagog. Pozostałych pięć synagog zburzono w późniejszych latach.

Abdullah el-Tell chciał natychmiast kontynuować natarcie na Zachodnią Jerozolimę, został jednak powstrzymany przez swoje dowództwo. Zamiast tego, el-Tell rozpoczął ostrzał artyleryjski, który trwał przez dwa tygodnie. W dniu 11 czerwca król Abdullah I nakazał zawieszenie broni. W tym samym dniu król odwiedził Wschodnią Jerozolimę i awansował el-Tella na podpułkownika. Pod jego rozkazami znajdowały się trzy kompanie piechoty, stanowiące siły wojskowe Starego Miasta Jerozolimy. W następnych dniach odbyła się seria spotkań i negocjacji el-Tella z dowódcą sił izraelskich Dawidem Shaltielem. Spotkania odbywały się w obecności obserwatorów ONZ. W ich rezultacie ustalono linie rozdzielające wojska izraelskie i jordańskie w mieście. W dniu 7 lipca zgodzono się, że góra Scopus będzie strefą zdemilitaryzowaną pozostającą pod nadzorem sił międzynarodowych UNTSO. Dwa tygodnie później podpisano formalne ustanowienie zawieszenia broni w Jerozolimie. Rozejm był jednak nietrwały i bardzo często dochodziło do łamania jego warunków.

Wojskowy gubernator Jerozolimy[edytuj | edytuj kod]

Abdullah el-Tell i Mosze Dajan

Duże zaangażowanie polityczne el-Tella w sprawy Starego Miasta Jerozolimy, sprawiły, że jego dowódca Sir John Bagot Glubb wyznaczył go na wojskowego gubernatora Jerozolimy. Przeprowadził on serię spotkań z izraelskim dowódcą Mosze Dajanem, które otworzyły drogę do zawarcie izraelsko-jordańskiego porozumienia o zawieszeniu broni.

W czerwcu 1949 el-Tell zrezygnował ze swojego urzędu. Okoliczności rezygnacji nie są jasne. Jego motywami mógł być protest przeciwko ustępliwej polityce króla Abdullaha I, lub odmowa awansu na generała brygady. Glubb odmówił mu awansu, ponieważ obawiał się wzrostu popularności el-Tella wśród palestyńskich Arabów. W rezultacie, al-Tell opuścił Jerozolimę i powrócił do rodzinnego miasta Irbid.

Wygnanie[edytuj | edytuj kod]

Latem 1949 el-Tell nawiązał kontakty z syryjskim prezydentem Husni al-Za'im i wyjechał do Syrii. Jednak 14 sierpnia 1949 al-Za'im został obalony i stracony w trakcie zamachu stanu. Pod koniec stycznia 1950 el-Tell wyjechał do Egiptu, gdzie zaangażował się w organizowanie grup partyzanckich nękających wojska brytyjskie w strefie Kanału Sueskiego. Starał się on utrzymywać kontakty z oficerami Legionu Arabskiego, których przekonywał, że król Abdullah I jest zdrajcą.

Gdy w dniu 20 lipca 1951 król Abdullah I został zamordowany w meczecie Al-Aksa w Jerozolimie, przebywający w Egipcie el-Tell został uznany współwinnym organizacji zamachu i zaocznie skazany na karę śmierci.

Ostatnie lata życia[edytuj | edytuj kod]

Dopiero w 1967 otrzymał przebaczenie od króla Husajna I i mógł powrócić do kraju. Zamieszkał w rodzinnym mieście Irbid, gdzie w 1973 zmarł.

Przypisy

  1. Moshe Dayan: The Story of My Life. 1976, s. 129. ISBN 0-688-03076-9.
  2. Yoav Gelber: Palestine 1948. Brighton: Sussex Academic Press, 2006, s. 96. ISBN 1845190750.