Abraham Preminger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Abraham Preminger
Ilustracja
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 2 października 1918
Jarosław
Data i miejsce śmierci 30 kwietnia 1946
okolice Płowiec
Przebieg służby
Lata służby 1941–1946
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki 8 Drezdeńska Dywizja Piechoty
Stanowiska zastępca dowódcy
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1943–1989) Srebrny Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Medal za Obronę Sewastopola Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945”

Abraham Preminger (ur. 2 października 1918 w Jarosławiu, zm. 30 kwietnia 1946 pod Płowcami) – polski Żyd, żołnierz Armii Czerwonej, kapitan Ludowego Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Nagrobek Abrahama Premingera w Sanoku

Urodził się w rodzinie żydowskiej jako syn Mendla (według innego źródła: Mojżesza][1]). Po wybuchu II wojny światowej od 1939 do 1941 był studentem Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. Po ataku Niemiec na ZSRR od 27 czerwca 1941 służył w Armii Czerwonej: jako szeregowiec w Głównym Artyleryjskim Składzie 1420 w ramach 12 Armii, jako plutonowy w Oddziale Operacyjnym Sztabu Artylerii Krymskiego Frontu, jako sierżant w Głównym Artyleryjskim Składzie 1420 w ramach 44 Armii, później na stanowisku naczelnika odcinka bojowego w Samodzielnym Batalionie NKWD Budowy Kolei SaratówStalingrad. Brał udział w obronie Sewastopola.

26 grudnia 1944 wstąpił do Ludowego Wojska Polskiego. Absolwent Centralnej Szkoły Polityczno-Wychowawczej w Lublinie z marca 1945 awansowany do stopnia podporucznika, a 11 lipca 1945 mianowany porucznikiem. 4 sierpnia 1945 został instruktorem personalnym Wydziału Polityczno-Wychowawczego 11 Dywizji Piechoty. W grudniu 1945 został awansowany do stopnia kapitana i mianowany na stanowisko zastępcy szefa Wydziału Polityczno-Wychowawczego 8 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty. Został zastępcą dowódcy dywizji ds. polityczno-wychowawczego.

30 kwietnia 1946 udał się w składzie pościgu za członkami samodzielnego batalionu operacyjnego NSZ „Zuch” kapitana Antoniego Żubryda, po zatrzymaniu przez nich pięciu funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Lesku[2] (egzekucji tych funkcjonariuszy dokonywali sam Żubryd i Michał Oleksiak). Po niepowodzeniu pościgu za partyzantami Abraham Preminger udał się furmanką w drogą powrotną do Sanoka wraz z dwoma osobami (żołnierzem i funkcjonariuszem UB)[2]. W okolicach Płowiec na drodze leśnej został zastrzelony przez innych członków partyzantki (mieli być nimi ppor. Tadeusz Lipski vel Puchacz i chor. Henryk Książek – obaj wcześniejsi dezerterzy z 32 pułku piechoty)[2][3][4][a]. Obaj mieli dokonać egzekucji z własnej woli, a następnie w wyjaśnieniach złożonych swojemu dowódcy podać, że Preminger był dla nich „nieprzyjacielem i Żydem”[5]. Według innej wersji dokonanie egzekucji miał rozkazać sam Żubryd, który ponadto pozbawił Premingera broni, także munduru, oddając go swojemu podkomendnemu oraz zerwał kapitanowi Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (autorzy Artur Bata i Benedykt Gajewski w publikacjach z 1987 konsekwentnie podawali tożsamość Adam Preminger)[6][7][8].

Zdjęcie Abrahama Premingera w trumnie na katafalku zostało opublikowane w obszernym artykule pt. Wojsko łamie terror NSZ, banderowców i spółki, opublikowanym na łamach tygodnika ilustrowanego „Żołnierz Polski” w czerwcu 1946[9]. Abraham Preminger został pochowany na terenie Cmentarza Centralnego w Sanoku, w kwaterze żołnierzy i oficerów Wojska Polskiego poległych w walkach o wyzwolenie w latach 1918–1948[10]. Wkrótce żołnierze oddziału „Zuch” podjęli nieudaną próbę wykopania zwłok kpt. Premingera na cmentarzu[11]; 18 maja 1946 podczas tzw. rajdu żubrydowców w Sanoku ich pobyt w mieście zakończył się potyczką z funkcjonariuszami Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Sanoku, w wyniku których śmierć poniósł zastępca dowódcy 8 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty ppłk Teodor Rajewski[12].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Inne źródło podało jakoby Abraham Preminger miał zginąć 1 maja 1946 w wyniku walk z UPA: Polegli w walce z UPA 1944 – 1947. stankiewicze.com. [dostęp 15 lutego 2015].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marian Jarosz: Księga poległych. Pomordowanych i zmarłych na polu chwały mieszkańców ziemi sanockiej 1939-1944-1948. Sanok: Edytor, 1998, s. 107. ISBN 83-903522-0-6.
  2. a b c Romaniak. Oddział NSZ ↓, s. 343.
  3. Andrzej Romaniak. 62. rocznica publicznej egzekucji na sanockim rynku. „Góra Przemienienia”, s. 6, Nr 23 (254) z 8 czerwca 2008. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. 
  4. Andrzej Romaniak: Antykomunistyczna tablica na pomniku upamiętniającym komunistycznych funkcjonariuszy. esanok.pl, 6 maja 2014. [dostęp 15 lutego 2015].
  5. Romaniak. Oddział NSZ ↓, s. 344.
  6. Artur Bata, Benedykt Gajewski. Na tropach Żubryda (V). „Podkarpacie”, s. 9, Nr 6 z 5 lutego 1987. 
  7. Artur Bata, Benedykt Gajewski. Na tropach Żubryda (VI). „Podkarpacie”, s. 9, Nr 7 z 12 lutego 1987. 
  8. Artur Bata, Benedykt Gajewski. Na tropach Żubryda (VII). „Podkarpacie”, s. 9, Nr 8 z 19 lutego 1987. 
  9. Wojsko łamie terror NSZ, banderowców i spółki. „Żołnierz Polski”, s. 5-6, Nr 21 z 7-13 czerwca 1946. 
  10. Kwatera żołnierzy Wojska Polskiego. radaopwim.gov.pl. [dostęp 15 lutego 2015].
  11. Romaniak. Oddział NSZ ↓, s. 347.
  12. Dariusz Byszuk: Komenda Powiatowa Policji Obywatelskiej w Sanoku w latach 1944–1954. W: Powiat sanocki w latach 1944–1956. SanokRzeszów: Muzeum Historyczne w Sanoku / Instytut Pamięci Narodowej / Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Rzeszowie, 2007, s. 132. ISBN 978-83-60380-13-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]