Acacia tortilis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Acacia tortilis
Acacia tortilis: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Podrodzina mimozowe
Rodzaj akacja
Nazwa systematyczna
Acacia tortilis (Forssk.) Hayne
Getreue Darstell. Gew. 10: t. 31 (1827)[2]
Synonimy

Acacia tortilis subsp. tortilis,br />Mimosa tortilis Forssk. (bazonim)[3]

Mapa zasięgu
Acacia tortilis: zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania A. tortilis
Gałązki Acacia tortilis
Nasiona

Acacia tortilis (Forssk.) Hayne – gatunek drzewa lub czasami krzewu liściastego z rodziny bobowatych (Fabaceae Lindl.). Występuje naturalnie w Afryce i Azji Zachodniej.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w suchych obszarach północnej i zachodniej Afryki, od Senegalu do Nigerii. W Sudanie, Kenii i Tanzanii często spotykany na płaskich terenach podmokłych. Ponadto w Kenii porasta sawannę trawiasto-krzaczastą na wysokości do 1200 m n.p.m. Rośnie naturalnie także na Saharze, w zachodnim Sahelu, dolinie Nilu, w północno-wschodniej Afryce, Izraelu, Jordanii, na Półwyspie Arabskim, w Afryce Wschodniej i Południowej, między innymi w Namibii[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rozłożysty. Dorasta do 4 m wysokości. Gałązki są owłosione, proste i smukłe. Mają czerwonobrązową barwę. Posiada kolce[4].
Liście
Złożone z 7–15 par listków[4].
Kwiaty
Płatki mają białą lub kremową barwę[4].
Owoce
Strąki o żółtobrązowej barwie. Są owłosione i spiralnie skręcona, lekko ściśnięte pomiędzy nasionami, okrągłe w przekroju. Mają od 7,15 do 15 cm długości i od 0,6 do 0,8 cm grubości[4].
Gatunki podobne
Od A. nilotica różni się wielkością i kształtem strąków, dojrzewaniem płciowym[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Często rośnie w skupiskach. Występuje na obszarach, gdzie minimalna średnia temperatura najzimniejszego miesiąca nie spada poniżej 5 °C. Potrafi rosnąc na obszarach ze średnią roczną sumą opadów poniżej 400 mm. Na pustyniach, gdzie średnia roczna suma opadów wynosi poniżej 100 mm, zachowuje się jak stygofil, ponieważ poprzez system korzeniowy czerpie wodę z podziemnych warstw wodonośnych znajdujących się na głębokości 40–50 m[4].

Korzenie tego gatunku rosną 10 razy szybciej niż część nadziemna. Jest co cecha charakterystyczna dla wielu drzew i krzewów pustynnych[4].

Badania w Parku Narodowym Tarangire w Tanzanii wykazały, że nasiona tego gatunku dobrze kiełkują na odchodach impali[4].

Spośród 4 znanych podgatunków, 3 są tetraploidami (4n=52), natomiast podgatunek A. tortilis subsp. raddiana jest oktoploidem (8n=104)[4].

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Istnieje kilka podgatunków. Ponadto wyróżnia się kilka odmian geograficznych w ramach każdego podgatunku. Różnią się one strąkami (w niektórych odmian są owłosione, a u innych nagie) oraz dojrzewaniem płciowym. Odmiana A. tortilis subsp. raddiana var. pubescens prawdopodobnie powstała w wyniku hybrydyzacji podgatunków A. tortilis subsp. raddiana i A. tortilis subsp. tortilis, ponieważ występuje na pokrywających się obszarach zakresu obu podgatunków[4].

Wykaz podgatunków[4]
  • A. tortilis subsp. heteracanthaAfryka Południowa, gałązki i strąki owłosione, strąki spłaszczone w przekroju
  • A. tortilis subsp. raddiana – zachodni Sahel, Sahara, Afryka Północna oraz Azja Zachodnia, gałązki i strąki nagie, strąki okrągłe w przekroju
  • A. tortilis subsp. spirocarpaAfryka Wschodnia oraz Namibia (obszary odizolowane od siebie), gałązki i strąki pokryte proszkiem, strąki spłaszczone w przekroju
  • A. tortilis subsp. tortilis – zachodnia Sahara, dolina Nilu, wybrzeże Morza Czerwonego oraz Azja Zachodnia, gałązki i strąki owłosione, strąki okrągłe w przekroju

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Liście i starsze strąki służą za pożywienie dla bydła – owiec i kóz. Drewno wykorzystywane jest w budownictwie oraz jako drewno opałowe. Strąki, kora oraz korzenie są używane do garbowania[4].
  • Z naciętej kory wypływa sok zastygający na powietrzu. Zwany jest gumą arabską i jest przez Arabów wykorzystywany do sporządzania potraw[5].
  • Ma także zastosowanie w medycynie niekonwencjonalnej. Ma działanie przeciwrobacze, stosuje się przeciw infekcją skórnym, obrzękom i chorobom alergicznym[4].

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Akacja jest 29 razy wymieniona w Biblii. Zdaniem badaczy roślin biblijnych pod słowem tłumaczonym jako akacja kryją się 3 taksony: Acacia tortilis, jej podgatunek Acacia tortilis subsp. raddiana i Faidherbia albida. Wszystko wskazuje na to, że z drewna podgatunku raddiana i Acacia tortillis wykonano stół na chleby pokładne i ołtarz w Namiocie Spotkania, te gatunki akacji rosły bowiem na trasie przemarszu Izraelitów z Egiptu do Ziemi Obiecanej[5].
  • W Migdal Tzabaya czczone i chronione są bardzo stare akacje, panuje bowiem przekonanie, że z ich drewna wykonano Arkę Przymierza[5].
  • Okaz tego gatunku, zwany "drzewem z Ténéré" był uważany za „najbardziej samotne drzewo na Ziemi, gdyż był jedynym drzewem w promieniu 400 km. Rósł w północno-wschodnim Nigrze, na zachód od oazy Bilma, pośrodku pustyni. Czerpał wodę z podziemnej warstwy wodonośnej znajdującej się na głębokości 45 m. Drzewo zostało zniszczone przez wojskową ciężarówkę w 1973 roku[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
  2. Acacia tortilis (Forssk.) Hayne (ang.). African Plant Database. [dostęp 29 stycznia 2014].
  3. Acacia tortilis (Forssk.) Hayne (ang.). The Plant List. [dostęp 30 stycznia 2014].
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 Acacia tortilis (Forssk.) Hayne (ang.). FAO. [dostęp 30 stycznia 2014].
  5. 5,0 5,1 5,2 Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  6. A Drunk Driver Killed The Most Isolated Tree In The World (ang.). knowledgenuts.com. [dostęp 2014-03-01].