Adam Fastnacht

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Adam Fastnacht
Adam Fastnacht
Data i miejsce urodzenia 27 lipca 1913
Sanok
Data i miejsce śmierci 16 lutego 1987
Wrocław
Miejsce spoczynku Cmentarz Grabiszyński
Zawód historyk
Narodowość  Polska
Tytuł naukowy docent
Edukacja Gimnazjum Męskim w Sanoku
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Uczelnia Uniwersytet Wrocławski
Stanowisko kustosz
Pracodawca Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Rodzice Władysław, Zofia
Małżeństwo Kazimiera z d. Patała
Dzieci Anna Fastnacht-Stupnicka
Zbigniew Fastnacht
Krewni i powinowaci Marian, Janina (rodzeństwo)
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi

Adam Romuald Fastnacht (ur. 27 lipca 1913 w Sanoku, zm. 16 lutego 1987 we Wrocławiu) – polski historyk, badacz dziejów Sanoka i ziemi sanockiej, kustosz Ossolineum.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Adam Fastnacht w młodości

Jego przodkowie przybyli do Polski z Melchingen (obecnie część Burladingen w Badenii-Wirtembergii) w okresie tzw. kolonizacji józefińskiej. Był synem Władysława i Zofii z domu Wołoszczak[1]. Jego rodzeństwem byli: Marian (ur. 1911) i Janina (ur. 1924, po mężu Czajka). Rodzina Fastnachtów zamieszkiwała przy ulicy Bartosza Głowackiego w Sanoku[2][3]. W latach 1923–1931 uczył się w Gimnazjum Męskim w Sanoku. Już jako uczeń gimnazjalista, wraz ze Stefanem Stefańskim i Aleksandrem Rybickim rozpoczął działalność gromadzenia eksponatów, które następnie zostały udostępnione w Muzeum Ziemi Sanockiej[4] (powstało w 1934 i było zlokalizowane na Zamku Królewskim w Sanoku)[5]. 19 maja 1931 zdał maturę[6] (w jego klasie był m.in. Mieczysław Pudełko)[7].

Studiował historię jako przedmiot główny i geografię jako poboczny na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Dyplom magistra w zakresie historii społecznej i gospodarczej uzyskał 11 grudnia 1935 na podstawie pracy pt. „Literatura ludowa w Galicji w latach 1846-1850”, napisanej pod kierunkiem prof. Franciszka Bujaka. Ponadto kształcił się na uniwersytecie w dziedzinie geografii, zdając egzamin w tym zakresie i otrzymując prawo do nauczania tego przedmiotu jako dodatkowego. W trakcie studiów publikował w „Kurierze Lwowskim”, otrzymał stypendium z Funduszu pracy. Należał do Akademickiego Koła Ziemi Sanockiej we Lwowie. Jako student podczas wakacji odwiedzał Sanok i zajmował się ewidencjonowaniem zbiorów archiwalnych oraz bibliotecznych[8]. Po studiach został na uczelni jako asystent wolontariusz w Zakładzie Historii Społecznej i Gospodarczej (w tym czasie otrzymywał stypendium z Funduszu Kultury Narodowej otrzymywane od września 1936 do września 1939)[6]. Od 1937 do 1939 przebywał na praktyce w VII Gimnazjum Państwowym im. Tadeusza Kościuszki we Lwowie. Do końca istnienia II RP przygotowywał pracę doktorską pt. „Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650”.

Po wybuchu II wojny światowej Adam i Marian Fastnachtowie przedostali się z obszaru zajętego przez ZSRR na tereny okupowane przez Niemców do Sanoka. 5 czerwca 1940 został zatrudniony w charakterze urzędnika w Wydziale Wyżywienia i Rolnictwa Statostwa Powiatowego w Sanoku (Ernährungsamt)[6]. Wraz z bratem Marianem działał w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej. Adam Fastnacht, który uniknął aresztowania w 1942, był zmuszony do ukrywania się. Pod zmienioną tożsamością jako Adam Stupnicki pracował od jesieni 1942 w charakterze praktykanta biurowego w Administracji Majątków Państwowych w Żniatyniu, od 1 stycznia 1943 do 13 marca 1944 jako księgowy w niemieckim folwarku Żabcze nieopodal Sokala, a później do 25 lipca 1944 w niemieckim przedsiębiorstwie budowlanym M. Mirski, Roboty kolejowe i drogowe niedaleko Rudnika nad Sanem. Jego brat Marian został aresztowany przez Niemców w 1943 i prawdopodobnie w kwietniu 1944 rozstrzelany[9] (Edward Zając podał, iż poniósł śmierć w obozie KL Auschwitz[10]).

U kresu wojny i nadejściu frontu wschodniego Adam Fastnacht przybył do Sanoka i działał w sanockim Starostwie Powiatowym (jako referendarz w referacie aprowizacji od 26 września 1944), a następnie przeniesiony do referatu kultury i sztuki i przydzielony do Muzeum Ziemi Sanockiej w czasie od 1 lipca 1945 do 15 października 1946. Po zakończeniu wojny 14 czerwca 1946 uzyskał tytuł naukowy doktora na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie za uprzednio rozpoczętą przed 1939 pracę pt. „Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650” (została opublikowana w 1961[6]) napisaną także pod kierunkiem prof. Bujaka. 16 października 1946 podjął pracę naukową w Bibliotece im. Ossolińskich we Wrocławiu, początkowo jako kierownik działu wypakowywania i przenoszenia transportowanych zbiorów, od 1951 do przejścia na emeryturę 30 czerwca 1979 jako kierownik Działu Rękopisów Biblioteki, którego został kierownikiem w 1951 – kustosza; od 1962 w stopniu starszego kustosza dyplomowanego. W styczniu 1975 został mianowany docentem. W czasie pracy regularnie wspierał działalność Muzeum Ziemi Sanockiej. Równolegle z pracą biblioteczną od listopada 1946 do sierpnia 1948 pracował w niepełnym wymiarze godzin jako nauczyciel historii w szkole zawodowej Państwowych Zakładów Konfekcyjnych we Wrocławiu, zaś od stycznia 1948 do sierpnia 1950 był zatrudniony na pół etatu jako starszy asystent w Katedrze Historii Gospodarczej i Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego, kierowanej przez prof. Stefana Inglota. Na emeryturze nie zaprzestał pracy historyka, wydał m.in. Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu i monografię miasta Leska. Przygotowywał także analogiczną monografię Sanoka, jednak nie ukończył jej przed śmiercią w 1987[6] (uniemożliwił to także brak dostępu do materiałów badawczych we Lwowie[11]).

Należał do Związku Nauczycielstwa Polskiego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego (od 1956), zasiadał w zarządzie Wrocławskiego Towarzystwa Miłośników Historii, Radzie Naukowej Ossolineum.

7 września 1941 jego żoną została Kazimiera z domu Patała, córka Franciszka, który w 1911 w Sanoku przejął drukarnię Karola Pollaka. Ich dziećmi byli: córka Anna Fastnacht-Stupnicka[12] ur. 1948, polonistka, dziennikarka i publicystka, w tym historyczna[13][14][15] i syn Zbigniew Fastnacht (zm. 2001, wieloletni gospodarz schroniska PTTK „Na Śnieżniku”).

W wyniku odniesionej w dzieciństwie kontuzji Adam Fastnacht przez lata zmagał się z problemami zdrowotnymi z biodrem, co w konsekwencji doprowadziło do amputacji prawej nogi w 50. roku życia[16]. Zmarł 16 lutego 1987 we Wrocławiu. Został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Grabiszyńskim[17]. Zgodnie z jego ostatnią wolą na grobie został umieszczony kamień pochodzący z terenu Bieszczadów[18].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Popiersie Adama Fastnachta w sanockim ratuszu
Tablica wejściowa Muzeum Regionalnego w Brzozowie
Ulica Adama Fastnachta w Sanoku
  • Tablica ewaluacyjna monet polskich 1700-1772, w: Ceny we Lwowie w latach 1701-1914, Lwów 1934.
  • Inwentarz zamku, folwarków i młynów starostwa sanockiego z r. 1558, Warszawa 1948.
  • Catalogus diplomatum Bibliothecae Instituti Ossoliniani: Supplementum 1: Inde ab anno 1279 usque ad annum 1506, Wrocław 1951.
  • Katalog dokumentów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Cz. 1: Dokumenty z lat 1507-1700, Wrocław 1953.
  • Zarys dziejów Sanoka, w: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958, Kraków 1958.
  • Profesor Tadeusz Miękisz, w: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958, Kraków 1958.
  • Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, Wrocław 1962.
  • Katalog dokumentów Biblioteki Zakładu Narodowego im Ossolińskich. Cz. 2: Dokumenty z lat 1701-1939 oraz dodatek z lat 1282-1909, Wrocław 1969.
  • Piotr ze Smolic (Smolicki), w: Polski Słownik Biograficzny, tom 26, zeszyt 108, 1981.
  • Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku: Park etnograficzny, Sanok – Katowice 1986.
  • Dzieje Leska do 1772 roku, Rzeszów 1988, ISBN 83-03-02376-4.
  • Sanok. Materiały do dziejów miasta do XVII wieku, Opracował prof. Feliks Kiryk, Brzozów 1990.
  • Średniowieczne osadnictwo w regionie brzozowskim, w: Brzozów: zarys monograficzny, Brzozów 1990.
  • Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Cz. 1: A-I, Brzozów 1991, ISBN 83-900130-8-8.
  • Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Cz. 2: J-N, Brzozów – Wzdów – Rzeszów 1998, ISBN 83-900130-8-8.
  • Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Cz. 3: O-Z, Kraków 2002, ISBN 83-88385-14-3.

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia
Nagrody
  • Nagroda im. Heleny Radlińskiej (1975)

Przypisy

  1. Adam Fastnacht (pol.). cit.muzeum.brzozow.pl. [dostęp 2013-07-18].
  2. Stanisław Węcławik: Pierwsze wielkie wychowanków spotkanie. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 128.
  3. Dorota Mękarska. Spacerkiem po mieście. Ulica Głowackiego. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 17 z 11 września 1991. 
  4. Józef Ząbkiewicz, Muzeum Historyczne. W latach powojennych. Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 916.
  5. Stefan Stefański, Kartki z przeszłości Sanoka, Sanok 2005, s. 5.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Wspomnienie pośmiertne o doc. dr. Adamie Fastnachcie. „Rocznik Sanocki”, s. 205-206, 1995. Sanok. 
  7. Absolwenci (pol.). 1losanok.pl. [dostęp 2013-12-15].
  8. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 616.
  9. Anna Fastnacht-Stupnicka. Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie). „Rocznik Sanocki”. IX, s. 17, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  10. [[Edward Zając|Edward Zając]]. Początki „Rocznika Sanockiego”. Adam Fastnacht (biogram). „Rocznik Sanocki”, s. 21, 2014. Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. ISSN 0557-2096. 
  11. Anna Fastnacht-Stupnicka. Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie). „Rocznik Sanocki”. IX, s. 21, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  12. Duch Adama Fastnachta w brzozowskim Muzeum (pol.). brzozow.pl, 2013-07-04. [dostęp 2013-07-18].
  13. Autorka (pol.). zostaliwelwowie.pl. [dostęp 2013-07-18].
  14. Spotkanie z Anną Fastnacht-Stupnicką, autorką książki „Zostali we Lwowie” (pol.). wbp.opole.pl, 2010-02-17. [dostęp 2013-07-18].
  15. Sprawa Gorgonowej. Najgłośniejsze morderstwo II Rzeczpospolitej (pol.). nto.pl, 2010-01-10. [dostęp 2013-07-18].
  16. Anna Fastnacht-Stupnicka. Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie). „Rocznik Sanocki”. IX, s. 9-10, 26, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  17. Adam Fastnacht. nekropole.info. [dostęp 2015-06-01].
  18. Edward Zając. Początki „Rocznika Sanockiego”. Adam Fastnacht (biogram). „Rocznik Sanocki 2014”, s. 22, 2014. Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. ISSN 0557-2096. 
  19. Franciszek Oberc, Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 958.
  20. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]