Adam Kryński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Adam Antoni Kryński
Ilustracja
Państwo działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 19 maja 1844
Łuków
Data i miejsce śmierci 10 grudnia 1932
Warszawa
Specjalność: językoznawca
Uczelnia Uniwersytet Lwowski
Uniwersytet Warszawski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Słownik języka polskiego
pod red. Adama Kryńskiego

Adam Antoni Kryński (ur. 19 maja 1844 w Łukowie, zm. 10 grudnia 1932 w Warszawie) – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego w latach 19151919 i Lwowskiego w latach 19081914.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kryński kształcił się w Warszawie w gimnazjum; od 1862 studiował w Szkole Głównej na wydziale matematyczno-fizycznym, potem na filologiczno-historycznym. Tytuł magistra uzyskał w 1869, po napisaniu rozprawy O dźwiękach nosowych w językach słowiańskich (druk. w 1870). W 1874 wyjechał do Lipska, gdzie kształcił się u G. Curtiusa i Leskiena. Z owego czasu pochodzą jego Listy z Niemiec, drukowane w Opiekunie domowym (1874–1875). W 1875 został członkiem komisji językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, a w 1889 – członkiem korespondentem Akademii. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum[1].Od 1871 do 1891 był nauczycielem języków starożytnych i obcych w gimnazjum II w Warszawie. Wykładowca języka polskiego na Uniwersytecie Latającym[2], a od 1905 Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie.

W 1928 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[3][4].

Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 66-6-20/21)[5].

Grób Adama Kryńskiego na Starych Powązkach

Prace[edytuj | edytuj kod]

  • Kwestyja językowa. O bezzasadnym odróżnianiu rodzaju nijakiego od męskiego w deklinacyi przymiotników (Warszawa, 1872)[6]
  • Z dziejów języka polskiego. Objaśnienia do rozprawy W.W. Makuszewa p.t. "Ślady wpływu ruskiego na piśmiennictwo staropolskie" (Warszawa, 1873)[7]
  • Rozbiór gramatyki historyczno-porównawczej Małeckiego (1880)
  • O języku Wojciecha Oczki na podstawie jego dzieł "Przymiot" i "Cieplice" (Warszawa, 1881)
  • O pisowni polskiej wraz z objaśnieniem niektórych form językowych (Warszawa, 1882)[8]
  • Gwara zakopiańska. Studyjum dyjalektologiczne (Kraków, 1883)[9]
  • Psałterz Dawidów przekładania Jana Kochanowskiego, przedruk z wyd. I-go 1579 r. (w wydaniu jubileuszowym) (Warszawa, 1883)
  • Stanisława Skrodzkiego Porządek prawa bartnego dla starostwa łomżyńskiego z r. 1616 (Kraków, 1885)
  • Słownik wyrazów godnych uwagi, użytych w "Porządku prawa bartnego" dla starostwa łomżyńskiego z r. 1616 (Kraków, 1886)[10]
  • Gramatyka języka polskiego (Warszawa, 1897)
  • Pisownia polska. Prawidła i ich uzasadnienie (Warszawa,1897)
  • Języki słowiańskie, ich rozwój i stosunki wzajemne. Wykład wstępny w Uniwersytecie Lwowskim dnia 7-go maja 1908 r. (Lwów, 1908) [dostępne w zasobach ŚBC
  • Prawidła pisowni polskiej. (Lwów, 1910) [dostępne w zasobach ŚBC
  • O języku urzędowym doby dzisiejszej, zwłaszcza w sądownictwie. (Odczyt publiczny, wygłoszony 6 marca 1925 r, w auli Uniwersytetu Warszawskiego). (Warszawa, 1925) [dostępny w zasobach ŚBC
  • Jan Karłowicz (1836-1903). Zarys życia i prac. (Warszawa, 1923) [dostępny w zasobach ŚBC
  • W 1874 zaczął wydawać w Warszawie „Prace Filologiczne” wespół z Baudouinem de Courtenay, Janem Karłowiczem i L. Malinowskim. W okresie tym opublikował
    • Powieść o papieżu Urbanie z 1514
    • Przegląd bibljograficzny prac naukowych o jęz. polskim (z K. Appelem) [dostępna w zasobach ŚBC
    • O aoryście w jęz. polskim
    • Postaci osobliwe przysłówków
    • Głosy w dziele B. Opecia z 1522 pt. Żywot Pana Jezu Krysta
    • Żywot św. Eupraksji z 1524
    • Wyjaśnienie kilku pytań z zakresu pisowni
    • Z historji wyrazów
  • O deklinacji polskiej (w Przeglądzie pedagogicznym) (1887/1888)
  • Język polski (1899 w Poradniku dla samouków)
  • szereg artykułów z działu językoznawstwa w Wielkiej Encyklopedji Ilustrowanej

Kryński był również jednym z redaktorów Słownika języka polskiego i autorem licznych życiorysów językoznawców.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 80 z 6 kwietnia 1935. 
  2. Józef Miąso, Tajne nauczanie w Królestwie Polskim w świetle dokumentów władz rosyjskich, "Rozprawy z dziejów oświaty" t. 33, 1990, s. 66 wersja elektroniczna
  3. Odznaczenia orderem Polonia Restituta. „Kurier Warszawski”. Nr 134, s. 16, 15 maja 1928. 
  4. Kronika. Odznaczenia. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 238 z 16 października 1928. 
  5. Cmentarz Stare Powązki: JADWIGA KRYŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2018-06-11].
  6. Adam Antoni Kryński, Kwestyja językowa. O bezzasadnym odróżnianiu rodzaju nijakiego od męskiego w deklinacyi przymiotników, Warszawa 1873, polona.pl [dostęp 2018-07-21].
  7. Adam Antoni Kryński, Z dziejów języka polskiego : objaśnienia do rozprawy W. W. Makuszewa p.t. "Ślady wpływu ruskiego na piśmiennictwo staropolskie" [...], Warszawa 1873, polona.pl [dostęp 2018-07-21].
  8. Adam Antoni Kryński, O pisowni polskiej wraz z objaśnieniem niektórych form językowych, Warszawa 1882, polona.pl [dostęp 2018-07-21].
  9. Adam Antoni Kryński, Gwara zakopańska. Studyjum dyjalektologiczne, Kraków 1883, polona.pl [dostęp 2018-07-25].
  10. Adam Antoni Kryński, Słownik wyrazów godnych uwagi, użytych w "Porządku prawa bartnego" dla starostwa łomżyńskiego z r. 1616, Kraków 1885, polona.pl [dostęp 2018-07-25].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]