Adam Sudoł (duchowny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy duchownego. Zobacz też: Adam Sudoł – ujednoznacznienie.
Adam Sudoł
Prałat
Ks. Adam Sudoł w Sanoku (2010)
Ks. Adam Sudoł w Sanoku (2010)
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1920
Lipnica
Data i miejsce śmierci 14 listopada 2012
Sanok
proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku
Okres sprawowania 1967 - 1995
Dziekan Dekanatu Sanok Zachód
Okres sprawowania 1971 - 1995
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1944
Signature of priest Adam Sudoł (2002-05-20).jpg
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Odznaka Honorowa PCK IV stopnia
Odznaka „Zasłużony dla Sanoka” Odznaka pamiątkowa 6 Brygady Desantowo-Szturmowej im. St. Sosabowskiego
Ks. Adam Sudoł (w środku na pierwszym planie) w 2010. Po prawej franciszkanin o. Zbigniew Kubit
Grobowiec ks. Adama Sudoła
Ulica ks. Prałata Adama Sudoła w Sanoku

Adam Sudoł (ur. 7 kwietnia 1920 w Lipnicy, zm. 14 listopada 2012 w Sanoku) – polski duchowny rzymskokatolicki, prałat, wieloletni proboszcz i dziekan w Sanoku.

Życiorys[edytuj]

Syn Jana Sudoła posła na Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej, i Teresy z domu Straub, która pochodziła ze spolonizowanej rodziny niemieckiej. Miał siedmioro rodzeństwa[1].

Szkołę powszechną pięcioklasową ukończył w Lipnicy. Następnie uczył się w I Gimnazjum im Ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie (1931-1936) i Gimnazjum nr 2 im. K. Morawskiego w Przemyślu (1936-1939), gdzie zdał egzamin dojrzałości 1939 roku (równolegle ukończył Małe Seminarium Duchowne). Absolwent Wyższego Seminarium Duchownego w Przemyślu (w czasie wojny zajęcia prowadzono w letniej rezydencji Brzozowie-Zdroju, zw. też Las Brzozowski). Uzyskał tytuł magistra teologii[2]. Święcenia kapłańskie otrzymał 30 grudnia 1944 roku w Bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Starej Wsi. Pełnił posługę w parafiach: Miechocin-Tarnobrzeg (Kościół św. Marii Magdaleny, 1945-1947), Majdan Królewski (Parafia św. Bartłomieja Apostoła, 1947-1949), Rzeszów (Parafia św. Wojciecha i Stanisława, 1949-1951), Krosno Parafia Trójcy Przenajświętszej), 1951, Hyżne (1951-1953), Niewodna (Parafia Świętej Anny, 1953-1957), Stalowa Wola (1957-1962), Przeworsk (1962-1962, pracował jako katecheta), Munina (1964-1967[3], proboszcz)[4]. W latach 1967-1995 pełnił urząd proboszcza parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku (od 30 maja 1967 wikary ekonom, od 14 czerwca proboszcz[5]), od 13 marca 1971 do 1995 był dziekanem dekanatu Sanok-Zachód[6][3], do 1978 archiprezbiterem, od 12 grudnia 1978 prałatem scholastykiem Brzozowskiej Kapituły Katedralnej[3]. Otrzymał godności E.C. (Expositorium Canonicale) w 1967 i R.M. (Rochettum et Mantolettum) 13 grudnia 1971[3]. Z dniem 31 lipca 1995 roku, po 28 latach proboszczowania i ukończeniu 75 życia, po wniesieniu własnego wniosku, przeszedł na emeryturę[7][8][9] (8 sierpnia 1995 obowiązki proboszcza przejął ks. Marian Burczyk[3]). Zamieszkał w kamienicy przy ul. Jana III Sobieskiego[10]. Przy sanockiej farze zainicjował powstanie Klubu Inteligencji Katolickiej. W latach 1996-1998 współpracował z Radiem Via[11].

W 1976 sygnatariusz petycji ws. uwięzionych robotników Ursusa i Radomia. Od 1978 organizator mszy św. i uroczystości patriotycznych w Sanoku z okazji 11 Listopada. Od 1980 nieformalny kapelan sanockiej „Solidarności”, współorganizator uroczystości patriotycznych (m.in. pierwszej od czasów przedwojennych mszy św. 3 V 1981 na rynku w Sanoku, w której uczestniczyło ok. 7 tys. osób). W okresie stanu wojennego w Polsce organizator pomocy materialnej i prawnej dla rodzin osób internowanych. Osobiście zaangażował się w organizację ucieczki z internowania Antoniego Kołodzieja z Domaradza, współtwórca planu ucieczki internowanego Antoniego Macierewicza ze szpitala w Sanoku w 1982[12][13][14][15]. Na plebanii w Sanoku spotykali się działacze podziemia[16][17][18]. W 1989 roku wspierał Komitet Obywatelski "Solidarność" w Sanoku przed wyborami parlamentarnymi 4 czerwca.

Został kapelanem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Sanoku oraz Związku Sybiraków na województwo krośnieńskie[19].

W książce pt. Agresor – Ks. prałat Adam Sudoł w dokumentach Służby Bezpieczeństwa i Urzędu do Spraw Wyznań w latach 1957-1989 z 2006 roku, dwóch sanockich historyków Krzysztof Kaczmarski i Andrzej Romaniak przedstawiło obszerne fragmenty poświęcone współpracy miejscowego biskupa prawosławnego Aleksandra Dubeca z SB i jego roli w atakowaniu ks. Sudoła.

Zmarł 14 listopada 2012 w Sanoku wskutek choroby nowotworowej[20]. Został pochowany 16 listopada 2012 roku na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[21].

30 lipca 2013 Rada Miasta Sanoka nazwała imieniem ks. Prałata Adama Sudoła odcinek ulicy w dzielnicy Śródmieście, wiodącej przy plebanii Parafii Przemienienia Pańskiego[22], do zbiegu z ulicą Grzegorza z Sanoka[23].

Publikacje[edytuj]

  • Polska moja Ojczyzna Moja, t. 1 i 2 (1999)
  • Kazania i przemówienia, t. 1 i 2 (2000)
  • Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967-1995) (2001).
  • Ewangeliczna Maria i Marta (2002, opracowanie zbioru wspomnień o Marii Kędzierskiej)
  • Moja droga do kapłaństwa (2004)
  • Tam był mój dom... Dzieciństwo w rodzinnej Lipnicy. Gimnazjum w Rzeszowie 1931-1936 (2005)

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

W okresie PRL ks. Adam Sudoł odmówił przyjęcia Złotego Krzyża Zasługi[37].

Przypisy

  1. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 91.
  2. Edward Zając: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. W stulecie konsekracji 1897-1997. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1997, s. 93. ISBN 83-905046-4-2.
  3. a b c d e Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 146.
  4. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 92.
  5. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 9.
  6. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 10.
  7. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 24.
  8. Ksiądz prałat Adam Sudoł odchodzi na emeryturę. „Tygodnik Sanocki”, s. 1, Nr 31 (195) z 4 sierpnia 1995. 
  9. Zbigniew Osenkowski, Kalendarium sanockie 1995-2000, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 322.
  10. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 24, 49, 146.
  11. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 94.
  12. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 105, 271.
  13. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974–1994. W: Feliks Kiryk (red.): Sanok. Dzieje miasta. Kraków: 1995, s. 954.
  14. Adam Sudoł. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 2012-01-29].
  15. "Od 1980 nieformalny kapelan sanockiej „S”, współorganizator uroczystości patriotycznych (m.in. mszy św. 3 maja 1981 na rynku w Sanoku, w której uczestniczyło ok. 7 tys. osób). Po 13 grudnia 1981 organizator pomocy materialnej i prawnej dla rodzin osób internowanych; współtwórca planu ucieczki internowanego Antoniego Macierewicza ze szpitala w Sanoku" [w:] [1] Bogusław Kleszczyński. Encyklopedia Solidarności. Adam Sudoł
  16. Dariusz Iwaneczko. Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980-1989. str. 518. 2005
  17. "To z jego inicjatywy organizowano odczyty niezależnych historyków, publicystów i dziennikarzy, a na murze kościoła wmurowano tablice pamiątkowe ku czci Józefa Piłsudskiego i dowódców Armii Krajowej, natomiast w kaplicy przy ul. Zagrody ku czci Grzegorza Przemyka – warszawskiego maturzysty śmiertelnie pobitego przez milicjantów w maju 1983 r."; "Cała ta działalność była solą w oku komunistycznych władz. Starano się walczyć z ks. Sudołem różnymi metodami. W tę walkę zaangażowano nawet miejscową „Gazetę Sanocką – Autosan”, aktyw partyjny i członków ORMO. Rozpowszechniano plotki na temat ks. Adama Sudoła, a on sam otrzymywał setki anonimów drogą pocztową, jak i telefonicznie. Kulminacją tych działań było założenie przez SB, w styczniu 1986 r., sprawy operacyjnego rozpracowania (SOR) o kryptonimie „Agresor” w ramach której rozpracowywano sanockiego proboszcza. Ks. Sudoł stał się bez wątpienia sanockim symbolem walki z komunistycznym systemem lat 70. i 80. i wpisał się w najnowszą historię Sanoka i ziemi sanockiej." [w:] Andrzej Romaniak. W 65. rocznicę święceń kapłańskich ks. prałata Adama Sudoła. [2]
  18. "o. Bogdan Piechuta, ks. Stanisław Marczak, ks. Stanisław Kołtak, ks. Adam Sudoł to byli czterej główni wrogowie systemu komunistycznego. Każdy mógł podzielić los ks. Jerzego. Jak byli znienawidzeni niech świadczą pseudonimy: "Agresor” ks. Adam Sudoł, "Belzebub” ks. Stanisław Kołtak. Te kryptonimy były nadawane przez SB tym księżom, którzy nie mówili, można by powiedzieć z perspektywy czasu nic szczególnego, po prostu mówili prawdę – podkreśla ks. Stanisław Marczak." [w:] Marek Dybaś. W Jaśle Mateusz Wyrwich promował książkę "Kapelani Solidarności 1980 – 1989”. Nowiny. 20 lutego, 2010
  19. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 143.
  20. Ks. prałat Adam Sudoł nie żyje (pol.). esanok.pl. [dostęp 2012-11-14].
  21. Ostatnie pożegnanie ks. prałata Adama Sudoła (VIDEO HD) (pol.). esanok.pl. [dostęp 2012-11-16].
  22. Marian Struś. Uliczka ks. Prałata Adama Sudoła. „Tygodnik Sanocki”, s. 3, Nr 30 (1129) z 2 sierpnia 2013. 
  23. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].
  24. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 964.
  25. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 130-132.
  26. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 22, 132-135.
  27. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 136-141.
  28. Edward Zając: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. W stulecie konsekracji 1897-1997. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1997, s. 53. ISBN 83-905046-4-2.
  29. a b c d e Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 141.
  30. Franciszek Oberc. Samorząd miejski Sanoka a wybitni sanoczanie. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 564, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  31. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 142.
  32. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 142.
  33. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 142.
  34. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 142.
  35. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 143.
  36. Franciszek Oberc. Samorząd miejski Sanoka a wybitni sanoczanie. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 565, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  37. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 130.

Bibliografia[edytuj]