Adam Trybus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Adam Trybus
Gaj, Mścisław, Ogrodnik, Tkacz
Ilustracja
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia

3 sierpnia 1909
Zręcin

Data i miejsce śmierci

4 lipca 1982
Piotrków Trybunalski

Przebieg służby
Lata służby

1933–1935,
1939–1945

Siły zbrojne

Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Kotwica symbol.svg Armia Krajowa
Ruch Oporu Armii Krajowej
Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj

Jednostki

5 Pułk Strzelców Podhalańskich
2 Pułk Strzelców Podhalańskich
3 Kadrowa Brygada Strzelców
Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich
Kedyw

Stanowiska

szef „Kedywu” w Inspektoracie Piotrkowskim AK
szef „Kedywu” Okręgu AK Łódź
komendant Inspektoratu Rejonowego AK Łódź

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
kampania francuska,
działania zbrojne podziemia antykomunistycznego w Polsce

Późniejsza praca

nauczyciel

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Armii Krajowej Medal Wojska (czterokrotnie)
Grób Adama Trybusa na Starym Cmentarzu w Piotrkowie Trybunalskim

Adam Trybus, ps. „Gaj”, „Mścisław”, „Ogrodnik”, „Tkacz” (ur. 3 sierpnia 1909 w Zręcinie, zm. 4 lipca 1982 w Piotrkowie Trybunalskim) – nauczyciel, wykładowca, filolog latynista, oficer piechoty Wojska Polskiego, major Polskich Sił Zbrojnych, cichociemny, żołnierz AK i ROAK, więzień polityczny PRL.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przed 1939[edytuj | edytuj kod]

Adam Trybus pochodził z rodziny chłopskiej. Był synem Bartłomieja i Ludwiki z d. Krzywda. Szkołę podstawową ukończył w Zręcinie. W latach 1921–1929 kształcił się w Państwowym Gimnazjum Klasycznym w Krośnie. W latach 1929–1935 studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz pracował zawodowo i był członkiem Akademickiej Młodzieży Ludowej w Krakowie.

Od września 1933 do czerwca 1934 brał udział w Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 5 pułku strzelców podhalańskich w Przemyślu. Potem kontynuował studia i pracował zawodowo. W 1935 odbył ćwiczenia aplikacyjne w 2 pułku strzelców podhalańskich w Sanoku, otrzymując stopień podporucznika rezerwy piechoty z przydziałem mobilizacyjnym do 2 pspodh. w Sanoku. W 1937 uzyskał dyplom magistra filologii. W latach 1937–1939 był nauczycielem w Gimnazjum Miejskim w Krośnie i działał w harcerstwie. W sierpniu 1939 został powołany na ćwiczenia wojskowe, które odbył w 2 pspodh.

1939-1945[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził plutonem 2 pspodh. i pełnił funkcję adiutanta dowódcy. Po walkach na Lubelszczyźnie przedostał się 21 września 1939 z wojskiem na Węgry. 25 września 1939 został internowany w obozie Komarnie, skąd uciekł w lutym 1940, po czym przedostał się do polskiego konsulatu w Bukareszcie, gdzie otrzymał pomoc. Następnie przez Węgry, Jugosławię dotarł do Splitu, skąd w marcu 1940 morzem do Francji. Przebywał w obozie k. Marsylii, potem w Vichy, a w kwietniu 1940 został przeniesiony do Bretanii, gdzie otrzymał przydział do Legii Oficerskiej. Przebywał w Ośrodku Szkoleniowym Artylerii k. Paryża na przeszkoleniu w obsłudze działek przeciwpancernych.

Uczestniczył w kampanii francuskiej w czerwcu 1940 r. Z kompanią oficerską wycofał się do St. Jean de Luz, skąd 27 czerwca 1940 statkiem wypłynął do Wielkiej Brytanii, gdzie wcielono go do 3 Brygady Kadrowej Strzelców, potem do Brygady Strzelców Podhalańskich. Ukończył kurs spadochronowy. Do wiosny 1942 służył w 3 BKS. W 1942 zgłosił się do służby konspiracyjnej w kraju. Przeszkolony w zakresie dywersji. 24 sierpnia 1942 zaprzysiężony w AK. W nocy z 1 na 2 października 1942 przerzucony do kraju w operacji lotniczej „Chisel” (dowódca kpt. naw. Mariusz Wodzicki) w ekipie XV.

Awansowany do stopnia porucznika rezerwy 1 października 1942 w Warszawie. W komendzie Okręgu AK Łódź początkowo oficer dywersji i szef „Kedywu” w Inspektoracie Piotrkowskim AK. Od stycznia 1943 szef „Kedywu” Okręgu AK Łódź. Awansowany 11 listopada 1943 do stopnia kapitana rezerwy. Kierował walką „Kedywu” i organizował jego sieć oraz szkolił żołnierzy AK. Brał udział w przygotowaniach do akcji „Burza”. Od lipca do października 1944 jako d-ca ogniska walki prowadził oddział Koluszki. Od listopada 1944 komendant Inspektoratu Rejonowego AK Łódź. Awansowany 1 stycznia 1945 do stopnia majora rezerwy.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Po rozwiązaniu AK (19 stycznia 1945 r.) czynny w konspiracji antykomunistycznej ROAK/DSZ. Zorganizował z sukcesem akcję oddziałów na areszt PUBP w Pabianicach 11 czerwca 1945, uwalniając więzionych tam żołnierzy konspiracji.

W lipcu 1945 prowadził rozmowy z premierem E. Osóbką–Morawskim dotyczące ujawnienia struktur konspiracyjnych ROAK/DSZ Łódź. 19 lipca 1945 ujawnił oficjalnie przed UB struktury organizacji. Zagrożony aresztowaniem przez UB w grudniu 1945 wyjechał z terenu Piotrkowa Trybunalskiego i przeniósł się z rodziną do Wrocławia, gdzie podjął pracę jako nauczyciel w I Gimnazjum oraz wykładowca łaciny w Seminarium Duchownym we Wrocławiu. Jego osobę wspomniał Jacek Trznadel w książce Hańba domowa[1]. Był inwigilowany przez UB.

W dniu 20 września 1950 zatrzymany przez UB podczas sprowokowanej podróży służbowej do Jeleniej Góry. Przewieziony do więzienia WUBP w Łodzi na dalsze śledztwo. Formalnie aresztowany przez WPR Łódź w styczniu 1951. W śledztwie trwającym od stycznia 1951 do 28 maja 1951 był bity i torturowany. Wielokrotnie zamykany w karcerze. W dniach od 28 czerwca 1951 do 11 lipca 1951 rozprawa przed WSR w Łodzi. Wyrok w 11 lipca 1951 (sygnatura akt Sr. 255/51) skazujący na 15 lat więzienia oraz pozbawienie wszelkich praw na lat 5 i przepadek mienia. Po procesie więziony w ZK Łódź, skąd go przewieziono do ZK Sieradz, potem do CWK we Wronkach (28 maja 1952). 16 grudnia 1955 Rada Państwa skorzystała z prawa łaski i złagodziła karę do 8 lat. Pozostałą część kary zawieszono na 2 lata. Zwolniony z CWK Wronki 20 grudnia 1955. Powrócił do Wrocławia, po czym przeniósł się do Piotrkowa Tryb. Decyzją Zgromadzenia Sędziów NSW w Warszawie z 26 lutego 1957 nr Zg. Og. 85/57 wyrok wydany przez WSR Łódź 11 lipca 1951 został uchylony i Adam Trybus został zrehabilitowany.

Pracował nadal w szkolnictwie. W 1970 zmuszony do przejścia na emeryturę. Był członkiem Koła Cichociemnych w Warszawie. 13 grudnia 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego zatrzymany przez SB, pomimo ciężkiej choroby. Po przesłuchaniu został zwolniony. Zmarł 4 lipca 1982 w Piotrkowie Tryb. Pochowany na miejscowym Starym Cmentarzu Rzymskokatolickim.

Żonaty z Danutą z d. Justyna, żołnierzem AK. Miał syna Leszka (ur. 1946) i córkę Barbarę (ur. 1950) oraz syna Ryszarda (1958-1967).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jacek Trznadel, Hańba domowa. Wstęp, Paryż: Instytut Literacki, 1986 [zarchiwizowane z adresu 2011-04-18].
  2. M.P. z 2009 r. nr 7, poz. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]