Adelajda Sabaudzka (Maurienne)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Adelajda Sabaudzka
Adélaïde de Savoie
królowa Francji
ilustracja
Adelajda Sabaudzka z'Histoire générale de France depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours: illustrée et expliquée par les Monuments de toutes les Epoques
wizerunek herbu
królowa Francji
Okres panowania od pomiędzy 25 a 30 marca 1115
do 1 sierpnia 1137
Jako żona Ludwika VI
Koronacja pomiędzy 25 a 30 marca 1115 lub krótko potem
Poprzedniczka Berta Holenderska
Następczyni Eleonora Akwitańska
Dane biograficzne
Dynastia Sabaudzka
Data urodzenia 1092
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1154
Montmartre
Miejsce spoczynku Saint-Pierre-de-Montmartre
Ojciec Humbert II
Matka Gizela Burgundzka
Rodzeństwo Amadeusz III,
Wilhelm,
Agnieszka,
Humbert,
Reginald,
Gwido
Małżeństwo Ludwika VI
od pomiędzy 25 a 30 marca 1115
do 1 sierpnia 1137
Dzieci Filip
Ludwik VII
Henryk
Hugo
Robert
Piotr I Courtenay
Konstancja
Filip
dziecko
Małżeństwo Mateusz I Montemorency
od pomiędzy 1138 a 1141
do 18 listopada 1154

Adelajda Sabaudzka fr. Adélaïde de Savoie; * 1092; † 18 listopada 1154 Montmartre, dziś Paryż), także zwana Alix[1] lub Adelajdą z Maurienne, była poprzez małżeństwo w 1115 z Ludwikiem VI do jego śmierci w 1137 roku, królową Francji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Adelajda urodziła się w 1092 roku jako córka Humberta II (fr. Humbert II de Savoie), hrabiego Sabaudii i Maurienne, i jego żony Gizeli Burgundzkiej (fr. Giselle de Bourgogne). Poprzez swoją matkę była  siostrzenicą przyszłego papieża Kaliksta II. Należał do francuskiej arystokracji (domy książęce) i była idealną kandydatką na żonę króla Ludwika VI, którego małżeństwo Lucienne Rochefort z 1014 r. nie było skonsumowane (zostało unieważnione dopiero w 23 maja 1117 przez papieża Paschalis II w Troyes). W 1115 Adelajda i Ludwik pobrali się w Paryżu. W ciągu 22 lat małżeństwa mieli dziewięcioro dzieci, z których siedem osiągnęło wiek dorosły:[2]

  • Filip fr. Philippe (* 29. sierpnia 1116; † 13. października 1131), począwszy od 1130 współkról, zmarł na skutek upadku z konia
  • Ludwik VII Młody fr. Louis VII le Jeune (* 1120; † 18. lub 19. września 1180), począwszy od 1131 współkról, począwszy od 1137 król Francji
  • Henryk fr. Henri(* między 1121 a 1123; † 13. stycznia 1175), biskup Beauvais (1149-1161), później arcybiskup Reims (1161-1175)
  • Hugo fr. Hugues(* prawdopodobnie 1122; † młodo)
  • Robert fr. Robert Ier de Dreux(* między 1124 a 1126; † między 10. a 12. października 1188) hrabia Dreux (1137-1184), hrabia Perche, itp
  • Piotr I z Courtenay fr. Pierre Ier de Courtenay(* prawdopodobnie 1126; † między 10. marca 1180 a 10. kwietnia 1183),  od 1161 pan Courtenay, ⚭ w 1152  z Elżbietą Courtenay (* 1135; † 1206)
  • Konstancja fr. Constance(* prawdopodobnie 1128; † 16. sierpnia po 1177)
⚭ 1) 1140 Eustachy IV († 10. sierpnia 1153), 1137-1144 książę Normandii, w 1152 roku król Anglii
⚭ 2) 1154, Rajmund V, hrabia Tuluzy
  • Filip fr. Philippe(* 1132/1133; † 5. września 1161), 1157 arcybiskup Paryża
  • Dziecko (zmarło młodo)[3]

Joanna Montferrat przyrodnia siostra Adelajdy wyszła za mąż na początku 1127 roku za Wilhelma Clito, tytularnego księcia Normandii, który pod wpływem swojej królewskiej szwagierki po śmierci Karola I Dobrego został przez Ludwika VI mianowany hrabią Flandrii - został przeforsowany w sprawie sukcesji, pomimo istnienia innych kandydatów, jak Karls Neffen Arnulf lub Baldwin IV, hrabia Hainaut.

Po śmierci męża Adelajda wyszła drugi raz za mąż za Mateusza I Montmorency fr. Mathieu I. de Montmorency, konetabla Francji.

Dokumenty[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ dokumenty o wczesnym okresie życia Adelajdy do tej pory nie są znane, pojawia się ona w historiografii dopiero przy okazji jej małżeństwa z 34-letnim królem Ludwikiem VI, nazywany Grubym. Pobrali się pomiędzy 25. a 30. marca[4] 1115 r. w Katedrze Notre-Dame w Paryżu pobłogosławieni przez arcybiskupa Daimbert z Sens. Prawdopodobnie w ten sam dzień lub krótko później Adelajda dostała także przez Daimberta wyświęcona, na królową Francji[4]. Już w1113/1114 Ludwika VI miał pierwsze małżeńskie plany, ale król kazał na swoją ostateczną decyzję długo czekać. Arcybiskup Ivo z Chartres , wezwał go więc do szybkiego podjęcia decyzji, aby w końcu rodzina królewska miała dziedzica, a tym samym zabezpieczyć ciągłość dynastii. W oczach Ivo Adelajda posiadała szlachetny charakter, odpowiednie pochodzenia i dojrzałość -  wszystkie zalety przyszłej królowej i ocenił te cechy w liście do króla[5].

Chociaż Adelajda była o wiele młodsza niż mąż, wydaje się, że miała znaczący wpływ na niego i jego rządy[6]. Szczególnie po odsunięciu od władzy kanclerza i seneszala Francji Stefana Garlande, po którego upadku w drugiej połowie roku 1127 jej głównym obowiązkiem stało się intensywne zaangażowanie w sprawy publiczne Ludwika VI.

Tymczasem królewska para wykupiła od mnichów z Saint-Martin-des-Champs ich kościół i ich kaplicę męczenników na szczycie wzgórza Montmartre, i podarowała im w zamian Paryski kościół Saint-Denis de la Châtre, dzięki czemu możliwe było ufundowanie opactwa Mantmartre benedyktynkom w październiku 1134. W czasie swojego życia Adelajda była z tym klasztorze szczególnie związana i wspierała go hojnymi darowiznami, chociaż była inicjatorką powstania około 1150 opactwa benedyktynów w Saint-Jean-aux-Bois dzisiaj w departamencie Oise.[7]

Po śmierci męża 1 sierpnia 1137 i wstąpieniu na tron jej syna Ludwika VII pozostała jeszcze przez jakiś czas na dworze, ale potem wycofała się w 1137/1138 do swojej schedy. Najwcześniej w lecie 1138, ale pewnie w 1141 roku[8] wyszła za mąż  Adelajda po raz drugi za Mateusza I Montmorency, konetabla Francji. Za jego zgodą powróciła, na krótko przed swoją śmiercią, prawdopodobnie w 1153 do ufundowanego przez nią klasztoru Montmartre i została zakonnicą[9]. Tam zmarła Adelajda Sabaudzka 18 listopada 1154 w wieku około 62 lat i została pochowana pod wielkim ołtarzem w kościele opactwa Saint-Pierre-de-Montmartre[10] Jej grób stał się jednym z pierwszych w całej Francji, którego nagrobek zdobi rzeźba pokazująca zmarłego[11]. W 1643 został grób Adelajdy za rządów ksieni Marie de Beauvilliers przeniesiony pod chór a za czasów ksieni Françoise-René de Lorraine naprawiony[10]. Nagrobek można jeszcze dziś zobaczyć w kościele.

Rodowód[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
 
 
Humbert I Białoręki
 
 
Otton Sabaudzki
 
 
 
 
 
 
Auxilia
 
 
Amadeusz II Sabaudzki
 
 
 
 
 
 
Olderyk Manfred II z Turynu
 
 
Adelajda z Susy
 
 
 
 
 
 
Berta Obertagna
 
 
Humbert II Gruby
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Gerold z Genewy
 
 
 
 
 
 
Berta Burgundzka
 
 
Joanna z Genewy
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Gizela Burgundzka
 
 
 
 
 
 
?
 
Adelajda
 
 
 
 
 
Otto Wilhelm Burgundzki
 
 
Reginald I Burgundzki
 
 
 
 
 
 
Ermentruda z Reims
 
 
Wilhelm I Burgundzki
 
 
 
 
 
 
Ryszard II Dobry Normandzki
 
 
Alicja Normandzka
 
 
 
 
 
 
Judyta z Bretanii
 
 
Gizela Burgundzka
 
 
 
 
 
 
?
 
 
?
 
 
 
 
 
 
?
 
 
Stefania
 
 
 
 
 
 
?
 
 
?
 
 
 
 
 
 
?
 

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Linki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. François Xavier Feller de: Biographie universelle, ou dictionnare historique …. (fr.)
  2. Informacje o Luwiku VI (ang.). Foundation for Medieval Genealogy.
  3. Patrick Kerrebrouck van: Les Capétiens. (fr.)
  4. a b C. Woll: Die Königinnen des hochmittelalterlichen Frankreich 987–1237/38. s. 169. (niem.)
  5. C. Woll: Die Königinnen des hochmittelalterlichen Frankreich 987–1237/38. s. 165. (niem.)
  6. G. Treffer: Die französischen Königinnen. s. 92. (niem.)
  7. C. Woll: Die Königinnen des hochmittelalterlichen Frankreich 987–1237/38. s. 214. (niem.)
  8. C. Woll: Die Königinnen des hochmittelalterlichen Frankreich 987–1237/38. s. 212. (niem.)
  9. C. Woll: Die Königinnen des hochmittelalterlichen Frankreich 987–1237/38. s. 221. (niem.)
  10. a b J.-F. Dreux du Radier: Mémoires historiques, critiques, et anecdotes des reines et régentes de France. s. 199. (fr.)
  11. C. Woll: Die Königinnen des hochmittelalterlichen Frankreich 987–1237/38. s. 2269. (niem.)