Adlocutio

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Scena adlocutio na sestercjuszu Hadriana

Adlocutio (łac., lm. adlocutiones)[1] – w starożytnym Rzymie specjalne przemówienie cesarza do zgromadzonych wojsk.

Termin specyficzny, używany przez Rzymian dla określenia wystąpienia (uroczystej mowy) cesarza skierowanego do wojsk – odpowiednik współczesnego rozkazu wodza naczelnego lub proklamacji do armii. Na ogół władca kierował je do żołnierzy przed rozpoczęciem kampanii wojennej, podczas wizytacji lub przy innej szczególnie ważnej okazji[2].

W pełnej postaci występuje jedynie na zabytkach numizmatycznych, gdzie zazwyczaj stojący na trybunie (suggestus) cesarz w asyście prefekta obozu (praefectus castrorum) zwraca się do wojska przedstawionego umownie w postaci chorążych (signifer). Znane m.in. z medalionu Gordiana Piusa, monet Galby, Trajana czy z całej serii sesterców Hadriana, gdzie cesarz bywa zwykle przedstawiony konno, a ukazujących jego adlocutio do wojsk w różnych częściach cesarstwa.

W dużej rzeźbie statuarycznej motyw ten znany jest z przede wszystkim z dwóch zachowanych pomników cesarskich: Augusta z Prima Porta oraz konnego pomnika Marka Aureliusza.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Także allŏcūtiō, allŏquĭŭm – przemówienie mające charakter zachęty (Słownik łacińsko-polski. Opr. K. Kumaniecki. Warszawa: PWN, 1975).
  2. Mogło być okazyjne, kierowane i do mniejszych jednostek (oddziałów), o czym świadczy sestercjusz Kaliguli z napisem (ADLOCUT(io) COH(ortae) (por. A. Szemiothowa: Numizmatyka starożytna. Katalog wystawy stałej. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1951, s. 96).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Seth W. Stevenson, C. Roach Smith, Frederic W. Madden: A Dictionary of Roman Coins, Republican and Imperial. London: G. Bell and Sons, s. 364-367
  • William Smith, William Wayte, G.E. Marindin: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. London: John Murray, 1870