Adrian Carton de Wiart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sir Adrian Carton de Wiart
Ilustracja
Adrian Carton de Wiart, obraz pędzla Williama Orpena
Generał porucznik Generał porucznik
Data i miejsce urodzenia 5 maja 1880
Bruksela
Data i miejsce śmierci 5 czerwca 1963
Hrabstwo Cork, Irlandia
Przebieg służby
Lata służby 1899-1924
1939-1947
Siły zbrojne Flag of the British Army.svg British Army
Jednostki 134 Brygada
61 Dywizja Piechoty
Stanowiska Z-ca szefa Brytyjskiej Misji Wojskowej w Polsce;
przedstawiciel premiera Wielkiej Brytanii przy głównodowodzącym armii chińskiej
Główne wojny i bitwy II wojna burska

I wojna światowa

wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa,

Odznaczenia
Krzyż Wiktorii (Wielka Brytania) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (Rycerz-komandor - wojskowy) Krzyż Kawalerski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Kawalerski Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Distinguished Service Order (Wielka Brytania) Queen's South Africa Medal Africa General Service Medal (Wielka Brytania) 1914-15 Star (Wielka Brytania) British War Medal (Wielka Brytania) Allied Victory Medal Mentioned in Dispatches 1939-1945 Star (Wielka Brytania) Africa Star (Wielka Brytania) Burma Star (Wielka Brytania) Italy Star (Wielka Brytania) War Medal 1939–1945 z okuciem Mentioned in Despatches (Wielka Brytania) King George VI Coronation Medal Queen Elizabeth II Coronation Medal Oficer Orderu Korony (Belgia) Krzyż Wojenny (Belgia) (1914-1918) Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych Krzyż Walecznych Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
FR CdG palm br.png
Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja)

Adrian Carton de Wiart, sir (IPA: /ˈɛɪdrɪən ˈkɑːtən də ˈwaɪət/, ur. 5 maja 1880 w Brukseli, zm. 5 czerwca 1963 w Hrabstwie Cork, Irlandia) – generał porucznik Armii Brytyjskiej, arystokrata pochodzący z bogatej rodziny szlacheckiej (o korzeniach irlandzkich i belgijskich), związany z Polską, członek Komisji Międzysojuszniczej dla Polski[1].

Życiorys[edytuj]

Uczestniczył w działaniach wojennych prowadzonych przez Brytyjczyków w 1898 roku w Somalii gdzie stracił oko, oraz w Afryce Południowej, gdzie dostał postrzał w płuco.

Uczestniczył w walkach I wojny światowej nad Sommą (postrzał w głowę i kostkę), pod Passchendaele (postrzał w biodro), Cambrai (postrzał w nogę) oraz pod Ypres, gdzie stracił rękę.

W latach 1918-1924 członek brytyjskiej misji wojskowej w Polsce, w styczniu i lutym 1919 wchodził w skład misji aliantów do Galicji Wschodniej w czasie wojny polsko-ukraińskiej, uczestniczył w rozmowach z rządem Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W 1919 został szefem wojskowej misji brytyjskiej w Warszawie.

Funkcję pełnił również w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Był łącznikiem między brytyjskim ministerstwem wojny a dowództwem polskim; uczestniczył w transporcie uzbrojenia i broni z Węgier do Polski przez nieprzychylną Polsce Czechosłowację. Bezskutecznie starał się przekonać wojskowych brytyjskich do udzielenia pomocy stronie polskiej.

Miał wysoką opinię nt. wartości bojowej Armii Czerwonej. Po zakończeniu wojny pozostał w Polsce, do 1924 na stanowisku szefa misji wojskowej, potem mieszkał w Polsce prywatnie w podarowanym mu przez Karola Radziwiłła majątku na Polesiu w Prostyniu nad Lwą[2]. Był rezydentem brytyjskiego wywiadu w Polsce.

Latem 1939 został ponownie powołany do służby czynnej na stanowisko szefa misji wojskowej w Polsce. Po wybuchu wojny wyjechał do Rumunii, uniknął internowania opuszczając Rumunię z wykorzystaniem fałszywego paszportu. Uczestniczył w kolejnych kampaniach wojennych, m.in. w Norwegii. W czasie kampanii pustynnej trafił do niewoli włoskiej, skąd zbiegł; później był przedstawicielem Churchilla u generalissimusa Czang Kaj-szeka.

Odznaczenia[edytuj]

Dzieła[edytuj]

Carton de Wiart jest autorem wydanych w języku angielskim wspomnień, pod tytułem Happy Odyssey.

Ciekawostki[edytuj]

De Wiart dwukrotnie rozbił się, pilotując samolot: w październiku 1919 nad Litwą i w maju 1920, lecąc do Kijowa.

De Wiart wraz z przyszłym prezydentem Finlandii gen. Mannerheimem sekundował w pojedynku w Klubie Myśliwskim w Warszawie.

Nawiązania w kulturze[edytuj]

  • W powieści Piotra Gibowskiego Asymetria. Rosyjska ruletka jednym z bohaterów jest Adrian Carton de Wiart.

Przypisy

  1. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918-1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 175.
  2. TadeuszT. Modelski TadeuszT., The Polish contribution to the ultimate Allied victory in the Second World War, T. Modelski, 1986, s. 133, ISBN 9780951117101 [dostęp 2016-03-21] (ang.).
  3. Dekret Wodza Naczelnego L. 2775 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 14)

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Suchcitz, Generałowie wojny polsko-sowieckiej 1919-1920. Mały słownik biograficzny, Białystok 1993
  • „Енциклопедія українознавства”, tom 1, s. 291, Lwów 2000, ISBN 5-7707-4048-5

Linki zewnętrzne[edytuj]