Afrykański Kongres Narodowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Afrykański Kongres Narodowy
ANC UmkhontoweSizwe.png
Data założenia 1912
Adres siedziby Johannesburg, Gauteng
Ideologia polityczna socjaldemokracja, liberalizm
Poglądy gospodarcze wolny rynek
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Młodzieżówka ANC Youth League
Obecni senatorowie 61
Siedziba biur ANC w Kapsztadzie

Afrykański Kongres Narodowy (The African National Congress, ANC) – partia polityczna rządząca RPA od 1994 roku. Wcześniej organizacja narodowowyzwoleńcza czarnej ludności założona w 1912 roku pod nazwą Południowoafrykański Tubylczy Kongres Narodowy (nazwę tą stosowała do 1923 roku)[1]. Partia skupia w swoich szeregach zarówno lewicowców i liberałów[2], od 2002 roku oficjalnie określa się jako socjaldemokracja[3].

Historia[edytuj]

Partia utworzona została w 1912 roku. Od początku walczyła o zrównanie praw czarnoskórych mieszkańców. Do 1923 roku działała pod nazwą Południowoafrykański Tubylczy Kongres Narodowy). W 1926 roku nawiązała sojusz z reprezentacją mniejszości hinduskiej. Początkowo popierała ideologie Mahatmy Gandhiego i opowiadała się za pokojowym rozwiązaniem problemów rasowych. W czasie II wojny światowej nawiązała współpracę z Południowoafrykańską Partią Komunistyczną[3][1]. Sekcja młodzieżowa organizacji, Liga Młodych ANC została założona w 1944 roku[4]. W 1956 roku Kongres zrzeszał około 100 tysięcy osób[3][1]. W 1959 roku z partii wyłamało się niewielkie ugrupowanie Kongres Panafrykański[5]. Przewodniczący partii z lat 1952-67, Albert John Luthuli otrzymał w 1960 roku Pokojową Nagrodę Nobla[1][6][3].

W 1960 roku partia została zdelegalizowana przez rządzący reżim[7]. W tym samym roku doszło do masakry setek nieuzbrojonych demonstrantów z ANC w Sharpeville. Masakra doprowadziła do utworzenia w połowie lat 60. zbrojnego skrzydła ANC, Umkhonto we Sizwe (Włócznia Narodu)[3]. W 1963 roku osądzono i skazano na karę dożywotniego więzienia ośmiu liderów Kongresu, w tym między innymi Nelsona Mandelę[3]. W okresie delegalizacji siedziba ANC znajdowała się w Zambii a jej obozy wojskowe w Angoli i Tanzanii[3]. Przedstawicielstwa ANC znajdowały się w ponad 25 państwach świata[3].

W okresie działalności podziemnej była popierana przez Organizację Narodów Zjednoczonych, tzw. państwa frontowe Afryki Południowej i blok wschodni[1]. Zradykalizowana organizacja za jeden z celów postawiła sobie budowę w RPA społeczeństwa socjalistycznego[3]. Po 1976 roku kiedy miała miejsce masakra ludności murzyńskiej w Soweto nastąpił gwałtowny wzrost liczebności formacji[3]. W latach 80. w całym kraju nasiliły się zbrojne starcia. Rząd wykorzystał do walki z ANC armię i prawicowe bojówki. Potajemnie finansował też nacjonalistyczny zuluski ruch Partia Wolności Inkatha który zbrojnie rywalizował z Kongresem[8].

W 1989 roku rząd zdecydował się na reformy polityczne i legalizację ANC, w związku z tym we wrześniu tego roku Kongres podjął decyzję o zawieszeniu walki zbrojnej. W lutym 1990 roku więzienie opuścił Nelson Mandela będący najbardziej rozpoznawalnym politykiem ruchu. Po jego uwolnieniu kierownictwo ANC zadeklarowało koniec walki dopuszczając wybory jako jedyny środek do zdobycia władzy. Od czasu uwolnienia Mandeli ANC prowadziło negocjacje z rządem na temat przyszłego ustroju RPA, dążąc do przekształcenia RPA w wielorasowe państwo demokratyczne. W wyniku rozmów podjęto decyzję o odejściu od apartheidu w 1992 i zorganizowaniu powszechnych wyborów. Na początku lat 90. kierownictwo prawicowej partii skupiającej ludność zuluską - Partii Wolności Inkatha zostało namówione przez wysoko postawionych oficerów wojska i policji, do zorganizowania zamieszek etnicznych mających zdyskredytować w oczach krajowej i zagranicznej opinii publicznej Afrykański Kongres Narodowy jako mało wiarygodnego partnera w negocjacjach z rządem białej mniejszości. Inkatha otrzymała od sił rządowych pieniądze i broń na rozprawę z członkami ANC. W wyniku krwawych starć między zwolennikami obu ugrupowań zginęło kilka tysięcy osób[9]. Również rząd masakrował demonstracje ANC - w masakrze w Bisho zginęło 28 zwolenników ANC i jeden żołnierz[10]. Na krajowej konferencji w Durbanie w lipcu 1991 roku Mandela wybrany został przewodniczącym ANC (zastąpił na tym stanowisku Olivera Tambo sprawującego tą funkcję od 1969 roku). Na konferencji powołano też 50-osobową, wielorasową egzekutywę narodową[11].

Na początku lat 90. partia zrezygnowała z radykalnych postulatów gospodarczych i przyjęła gospodarkę wolnorynkową[12]. Wysiłki Mandeli w kierunku pojednania złagodziły obawy białych ale przysporzyły mu krytyki ze strony radykalniejszych czarnych. Wobec ANC pojawiły się oskarżenia o to że bardziej niż o pomoc czarnym mieszkańcom zainteresowana jest uspokojeniem białych mieszkańców[13]. ANC zwyciężyła w wyborach parlamentarnych w kwietniu 1994 roku (62,6%) i prezydenckich (Nelson Mandela został prezydentem). Partia ponownie zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych (1999) roku uzyskując 66% głosów. 16 czerwca 1999 roku prezydentem został nowy lider Kongresu Thabo Mbeki. Dominację ANC w życiu politycznym RPA potwierdziły także wybory 10 kwietnia 2004 roku, w których Kongres uzyskał prawie 70% głosów. W okresie rządów Kongresu Narodowego doszło do rozłamów w wyniku których niezadowoleni z władz partii założyli w 2009 roku Kongres Ludu skupiający bardziej liberalnych członków partii[2]. W 2013 roku z kolei rozłamową partię Ruch Bojowników o Wolność Gospodarczą założył były członek Kongresu, Julius Malema. Formacja ta przyjęła bardziej lewicowy program[14].

Poparcie[edytuj]

Wyniki w wyborach do Zgromadzenia Narodowego od 1994[15]
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty Zmiana
1994 62,65% - 252 -
1999 66,35% Green Arrow Up Darker.svg 3,7 266 Green Arrow Up Darker.svg 14
2004 69,68% Green Arrow Up Darker.svg 3,33 279 Green Arrow Up Darker.svg13
2009 65,9% Red Arrow Down.svg 3,78 264 Red Arrow Down.svg 15
2014 62,15% Red Arrow Down.svg 3,75 249 Red Arrow Down.svg 15
Wyniki w wyborach do Senatu od 1994 i w wyborach do Narodowej Rady Prowincji od 1997[16]
Wybory Mandaty Zmiana
1994 60 -
1999[17] 63 Green Arrow Up Darker.svg 3
2004 65 Green Arrow Up Darker.svg2
2009 62 Red Arrow Down.svg 3
2014 60 Red Arrow Down.svg 2

Wybory Prowincjonalne[edytuj]

Wybory Prowincja Przylądkowa Wschodnia Wolne Państwo Gauteng KwaZulu-Natal Limpopo Mpumalanga Prowincja Północno-Zachodnia Prowincja Przylądkowa Północna Prowincja Przylądkowa Zachodnia
% Miejsc % Miejsc % Miejsc % Miejsc % Miejsc % Miejsc % Miejsc % Miejsc % Miejsc
1994 84.35% 48/56 76.65% 24/30 57.60% 50/86 32.23% 26/81 91.63% 38/40 80.69% 25/30 83.33% 26/30 49.74% 15/30 33.01% 14/42
1999 73.80% 47/63 80.79% 25/30 67.87% 50/73 39.38% 32/80 88.29% 44/49 84.83% 26/30 78.97% 27/33 64.32% 20/30 42.07% 18/42
2004 79.27% 51/63 81.78% 25/30 68.40% 51/73 46.98% 38/80 89.18% 45/49 86.30% 27/30 80.71% 27/33 68.83% 21/30 45.25% 19/42
2009 68.82% 44/63 71.10% 22/30 64.04% 47/73 62.95% 51/80 84.88% 43/49 85.55% 27/30 72.89% 25/33 60.75% 19/30 31.55% 14/42
2014 70.09% 45/63 69.85% 22/30 53.59% 40/73 64.52% 52/80 78.60% 39/49 78.23% 24/30 67.39% 23/33 64.40% 20/30 32.89% 14/42


Przypisy

  1. a b c d e Afrykański Kongres Narodowy (pol.).
  2. a b RPA. Rozłam w Afrykańskim Kongresie Narodowym (pol.).
  3. a b c d e f g h i j Afrykański Kongres Narodowy (pol.).
  4. Mandela 1994, s. 139–143; Sampson 2011, s. 39–41; Smith 2010, s. 52–56.
  5. Pan-Africanist Congress of Azania (ang.). britannica.com.
  6. Sampson 2011, s. 25.
  7. Albert Lutuli - Facts (ang.). W: The Nobel Peace Prize 1960 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-09-13].
  8. Sampson 2011, s. 347–355; Meredith 2010, s. 359–360.
  9. Sampson 2011, s. 480–489; Meredith 2010, s. 488–489; 504–510
  10. Sampson 2011, s. 463–467; Meredith 2010, s. 467–471.
  11. Sampson 2011, s. 429–430; Meredith 2010, s. 439–440.
  12. Sampson 2011, s. 434–445, 473; Meredith 2010, s. 497.
  13. Sampson 2011, s. 491, 496, 524; Meredith 2010, s. 517, 536.
  14. Hundreds gather for EFF launch (ang.).
  15. IPU PARLINE database: SOUTH AFRICA (National Assembly), General information
  16. IPU PARLINE database: SOUTH AFRICA (National Council of Provinces), election archives
  17. W 1997 Senat został zastąpiony przez Narodową Radę Prowincji. W 1999 odbyły się pierwsze wybory do Narodowej Rady Prowincji.

Bibliografia[edytuj]

  • Meredith, Martin (2010). Mandela: A Biography. New York: PublicAffairs. ISBN 978-1586488321.
  • Sampson, Anthony (2011). Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. ISBN 978-0007437979.
  • Smith, David James (2010). Young Mandela. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0297855248.