Afrykański pomór świń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tablice ostrzegające przed afrykańskim pomorem świń przy drodze Bielewicze-Wiejki w gminie Gródek (2014)

Afrykański pomór świń (łac. Pestis africana suum; ang. African swine fever, ASF) – wirusowa, posocznicowa choroba świń o przebiegu ostrym lub przewlekłym. Cechą charakterystyczną jest bardzo silna wybroczynowość i bardzo wysoka śmiertelność.

Występowanie i historia rozprzestrzeniania[edytuj | edytuj kod]

Choroba wywodzi się z Afryki, gdzie występuje powszechnie w wielu krajach. Po raz pierwszy była obserwowana w Kenii w 1910 roku u świń, które miały kontakt z dzikimi afrykańskimi świniami. Do roku 1957 choroba ta dotyczyła tylko pewnych regionów Afryki. W roku 1957 po raz pierwszy wystąpiła w Europie w Portugalii, następnie w 1960 w Hiszpanii, 1964 we Francji, w 1967 roku we Włoszech. Najprawdopodobniej występowała również w innych krajach europejskich, lecz nie została rozpoznana.

Kolejne przypadki afrykańskiego pomoru świń pojawiły się w Europie dopiero w XXI wieku, najpierw w Gruzji, skąd wirus trafił do Rosji, gdzie był notowany od roku 2007[1].

Od czerwca 2013 roku zaczął być rejestrowany na Białorusi[2][1], następnie pojawił się na Litwie i Ukrainie[1].

W lutym 2014 wykryto w Polsce pierwsze przypadki ASF u padłych dzików, które prawdopodobnie przedostały się z Białorusi[3]. Do 17 lipca 2015 wykryto 72 przypadki tego typu zarażeń u dzików w Polsce[4]. Do końca 2015 roku wszystkie stwierdzone na terenie kraju przypadki ASF zlokalizowane były w pobliżu granicy z Białorusią na obszarze trzech powiatów – sokólskiego, białostockiego i hajnowskiego w województwie podlaskim[5]. Jednak w 2016 roku choroba rozszerzyła się także na wschodnie części województwa mazowieckiego i północne lubelskiego[5]. Na dzień 31 lipca 2018 roku choroba występowała w 4 województwach: podlaskim, lubelskim, mazowieckim i warmińsko-mazurskim. Do końca lipca 2018 roku w Polsce były 182 ogniska choroby (od dnia jej pojawienia się w 2014 roku), w tym 78 z nich wykryto tylko w roku 2018[6].

1 sierpnia 2018 r. wykryto kolejne 2 ogniska choroby. 183. ognisko, które wystąpiło w gminie Cieszanów, w powiecie lubaczowskim, było pierwszym ogniskiem ASF w województwie podkarpackim[6].

1 sierpnia 2018 roku afrykański pomór świń został wykryty w prowincji Liaoning w północno-wschodnich Chinach, które są największym producentem mięsa wieprzowego na świecie. W gospodarstwie w którym pojawił się wirus, utrzymywano 383 świnie, z których 47 padło na skutek choroby. W związku z tym, że prowincja Liaoning została uznana za obszar zapowietrzony, ubojowi poddano łącznie 913 świń[7].

Występowanie afrykańskiego pomoru świń od 1 stycznia 2018 to do 22 września 2018 roku. Kólka - świnie domowe, trójkąty - dziki.

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

ASFV – diagram wirionu

Chorobę wywołuje wirus DNA – wirus afrykańskiego pomoru świń (ASFV) Asfivirus, należący do rodziny Asfarviridae. Obecnie jest to jedyny wirus należący do tej rodziny.

Ma kształt dwudziestościanu. Zewnętrzną częścią jest otoczka. Wirus afrykańskiego pomoru świń jest odporny na wysoką temperaturę, procesy gnilne, wędzenie, krótkotrwałe gotowanie, wysychanie, w mrożonym mięsie potrafi przetrwać nawet 1000 dni, w suszonym mięsie i tłuszczu 300, a w wędzonym 30 dni[1]. Ponadto wirus przeżywa w kale zarażonych zwierząt 11 dni, w krwi 18 miesięcy[1].

Formalina w rozcieńczeniu 1% niszczy wirusa dopiero po 6 dniach. W temperaturze 56 °C ASFV przeżywa 70 minut, a w temperaturze 60 °C – 20 minut[1].

Uważa się że następujące środki dezynfekcyjne są skuteczne przeciwko wirusowi: detergenty, podchloryn sodu, aldehyd glutarowy, środki zasadowe, rozpuszczalniki lipidowe oraz Virkon S (1:100)[1].

Źródła zakażenia i rezerwuar[edytuj | edytuj kod]

Źródło zakażenia stanowią chore świnie domowe oraz dzikie.

Rezerwuarem choroby są dzikie świnie, dziki europejskie, guźce oraz kleszcze z rodzaju Ornithodorus (nie występujące w Europie), u których choroba może mieć przebieg latentny (utajony)[1].

Wektorem wirusa może być też człowiek[8], który może przenieść go na sobie lub na przedmiotach, których używa.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Zaczerwienienie uszu – jeden z powszechnych objawów u świń

Okres inkubacji 5–9 dni.

Zakażenie dotyczy wszystkich grup wiekowych i obu płci w jednakowym stopniu.

Choroba najczęściej ma przebieg ostry. Rzadko przebiega nadostro lub przewlekle. Zazwyczaj pierwszym objawem, który pojawia się po zakażeniu jest wysoka gorączka – do 41,5 °C.

Charakterystyczne objawy to brak apetytu, zapalenie spojówek, kaszel, pienisty wypływ z nosa, biegunka, wymioty. Mogą wystąpić drgawki. Śmiertelność prawie zawsze wynosi 100%, część dzików może przeżyć zakażenie, pozostając jednak nosicielami[9].

  • Postać nadostra – występują nagłe padnięcia zwierząt jeszcze w okresie inkubacji choroby.
  • Postać ostra.
  • Postać przewlekła – może trwać nawet do 15 miesięcy. Objawami są: osłabienie, utrata apetytu, ataki gorączki, zaburzenia w poruszaniu się, utrata orientacji, ograniczony odruch ucieczki, problemy w oddychaniu, pienisty lub krwisty wypływ z nosa, zapalenie płuc, sinica skóry uszu, boków, brzucha, wybroczyny na skórze, które przechodzą w martwicę skóry, biegunka z domieszką krwi, wymioty, wyniszczenie.

Zmiany anatomopatologiczne[edytuj | edytuj kod]

Zmiany sekcyjne są podobne do klasycznego pomoru świń. Występuje bardzo silna wybroczynowość, zapalenie osierdzia, zapalenia płuc i stawów.

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie na podstawie objawów klinicznych jest trudne. W przypadku znalezienia zwierząt padłych (zarówno świń jak i dzików) należy bezwzględnie zgłosić to Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii, Policji, Straży Miejskiej, Straży Gminnej lub lokalnym organom administracji. Zwłok zwierzęcia nie należy dotykać ze względu na możliwość przeniesienia wirusa.

Rozpoznanie oparte jest o badania laboratoryjne, które wykonywane są w Polsce obecnie w dwóch ośrodkach: Państwowym Instytucie Weterynaryjnym - Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach oraz Państwowym Instytucie Weterynaryjnym - Państwowym Instytucie Badawczym w Zduńskiej Woli. Przygotowywane są również niektóre Zakłady Higieny Weterynaryjnej.

Do diagnostyki wykorzystuje się badania na wykrywanie obecności przeciwciał (pośrednia immunofluorescencja, ELISA, Immunobloting, test immunoperoksydazowy IPT) oraz testy wykrywające wirusa (ELISA, immunofluorescencja bezpośrednia, hemadsorbcja oraz PCR).

Rozpoznanie różnicowe[edytuj | edytuj kod]

W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić klasyczny pomór świń i pasterelozę, pleuropneumonię, cirkowirozę (PCV2), salmonelozę, dyzenterię, różycę, grypę świń, streptokokozę, chorobę Aujeszkyego, pikornawirusowe zapalenie mózgu i rdzenia (choroba cieszyńska) oraz zatrucia.

Leczenie i szczepienia[edytuj | edytuj kod]

Choroby nie leczy się, ponieważ jest zwalczana z urzędu, ze względu na duże ryzyko jej rozprzestrzeniania się[10]. Brak jest szczepionek przeciwko wirusowi ASF. Obecnie wiele laboratoriów na świecie pracuje nad wynalezieniem tej szczepionki[1].

Zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

Uważa się, że najskuteczniejszą metodą zapobiegania jest stosowanie zasad bioasekuracji[1]. Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła jednak, że w 2017 r. 74% badanych gospodarstw nie posiadało niezbędnych zabezpieczeń zapobiegających rozprzestrzenianiu się choroby ASF u świń[11].

Duże znaczenie może mieć również redukcja pogłowia dzika euroazjatyckiego[1], choć odstrzał bez zachowania zasad bioasekuracji i utylizacji ciał zwiększa rozprzestrzenianie się wirusa[12].

Zwalczanie[edytuj | edytuj kod]

Tablica informacyjna niemieckiego Ministerstwa Żywienia i Rolnictwa, Badenia-Wirtembergia

Zwierzęta chore i podejrzane są zabijane. Do kraju wolnego od choroby obowiązuje bezwzględny zakaz wwozu świń, mięsa świeżego oraz mięsa mrożonego z krajów, w których występuje ta choroba.

W Polsce wyznaczono strefę z ograniczeniami weterynaryjnymi na terenie województw podlaskiego, warmińsko-mazurskiego, lubelskiego i mazowieckiego. W całym kraju realizowany jest program bioasekuracji którego celem jest walka z ASF poprzez zapobieganie wniknięciu choroby do stad zdrowych[13].

Pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Ze względów proceduralnych wprowadzono następujące pojęcia dotyczące choroby:

  • wystąpienie – notuje się wtedy, gdy choroba zostanie potwierdzona u dzika euroazjatyckiego,
  • ognisko – notuje się wtedy, gdy choroba zostanie potwierdzona u świni domowej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k Iwona Markowska - Daniel, Zygmunt Pejsak, Afrykański pomór świń materiały szkoleniowe dla lekarzy weterynarii, 2014.
  2. У Беларусі створаны штаб па барацьбе са свіной чумой, „Рэгіянальная газета(biał.)
  3. Dwa przypadki ASF w Polsce
  4. Główny Lekarz Weterynarii: Główny Lekarz Weterynarii informuje o potwierdzeniu wystąpienia siedemdziesiątego pierwszego i siedemdziesiątego drugiego przypadku afrykańskiego pomoru świń (ASF) u dzików na terytorium Polski. 2015-07-24. [dostęp 2015-07-28].
  5. a b ASF w Polsce. Sytuacja epizootyczna odnośnie ASF w Polsce oraz aktualny zasięg obszarów objętych restrykcjami (Stan na dzień 11.10.2016). W: Główny Inspektorat Weterynarii [on-line]. wetgiw.gov.pl, 11 października 2016. [dostęp 2016-10-12].
  6. a b Główny Lekarz Weterynarii, Komunikat Głównego Lekarza Weterynarii o ogniskach afrykańskiego pomoru świń (ASF) u świń., 2 sierpnia 2018.
  7. MojaRola.pl, Afrykański pomór świń, a sytuacja na chińskim rynku wieprzowiny, 9 sierpnia 2018 [dostęp 2018-08-10] (pol.).
  8. swiatrolnika.info: GIW apeluje do rolników: Z ASF nie ma żartów. Pomóżcie uratować swoje hodowle.. [dostęp 2015-07-28].
  9. Najwyższa Izba Kontroli: NIK o zapobieganiu afrykańskiemu pomorowi świń w Polsce. 2015-07-07. [dostęp 2015-07-28].
  10. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 września 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2018 r. poz. 1967)
  11. Najwyższa Izba Kontroli: NIK o realizacji programu bioasekuracji jako elementu zwalczania ASF. 2018-01-29. [dostęp 2019-01-12].
  12. To Tylko Teoria: Dziki i afrykański pomór świń. [dostęp 2019-01-14].
  13. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 kwietnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia „Programu bioasekuracji mającego na celu zapobieganie szerzeniu się afrykańskiego pomoru świń” na lata 2015–2018 (Dz.U. z 2015 r. poz. 517)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beer J. i in. Choroby zakaźne zwierząt domowych 1980, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, tom I, 287-291, ​ISBN 83-09-00332-3​.
  • Larski Z Wirusologia weterynaryjna 1975, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 343-345.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.