Agenderyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nie mylić z: Brak tożsamości rodzajowych. Zobacz też: Niebinarność.

Agenderyzm (arodzajowość[1][2]); od „a-” – brak, zaprzeczenie; i gender(yzm) – rodzaj, rodzajowość[3]) to postawa światopoglądowa odnosząca się krytycznie do pojęcia tożsamości płciowej i jej wpływu na kształtowanie kultury, reprezentowana przez osoby typu „agender”(synonimy: genderless, gender neutral, non-gendered persons). Przekonania agenderystów koncentrują się także w braku uznania dla – umotywowanego jedynie istnieniem cech płciowych – afektowanego i dysfunkcyjnego rozdzielenia przejawów rzeczywistości kulturowej na kategorie „męskie” i „kobiece”.Stygmatyzację tą dostrzegają w sferach: tożsamości indywidualnej, osobowości, cielesności, samorealizacji, życia społecznego, języka i seksualności[potrzebny przypis].

Osoba agender[4][5], to osoba, która identyfikuje się jako pozbawiona płci/rodzaju lub bez tożsamości płciowej/rodzajowej[6][7]. Chociaż kategoria ta obejmuje szeroki zakres tożsamości, które nie są zgodne z tradycyjnymi normami płci, wśród osób deklarujących tę postawę znajdują się przedstawiciele płci biologicznie żeńskiej, męskiej, jak i osoby trans- oraz interpłciowe. Neutrois i agender to dwa z 50 dostępnych niestandardowych rodzajów/płci na Facebooku, które zostały dodane 13 lutego 2014 r.[8] Agender jest również dostępne jako opcja na OkCupid od 17 listopada 2014 r.[9]

Etymologia pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Uzasadnienie dla posługiwania się owym terminem odnosi się do powstania w obrębie nauk społecznych (np. gender studies) kategorii opisowej pod nazwą gender, oznaczającej „płeć psychiczną”. Refleksja nad jej przejawami i doświadczaniem w różnych kulturach i społecznościach przyczyniła się do sformułowania stanowiska uznającego tego typu „płciowości” za wytwory wyobrażeniowe, fałszywe konstrukty[10][11][12], które jako role – ujęte w pewne ramy i oznaczone – nadano jednostkom do odegrania[13][14]. Odrzucenie przyjęcia tych ról, wraz z charakterystykami i nazewnictwem, odzwierciedla postawa agenderystyczna.

Krytyka płciowego wymiaru tożsamości[edytuj | edytuj kod]

Jednym z podstawowych wytycznych stanowiska „genderless” jest obranie specyficznego samookreślenia się względem kategorii biegunowej „kobieta–mężczyzna”[15]. Agenderyści wyrażają pogląd, iż w fakcie istnienia płci fizycznych nie ma autentycznego uzasadnienia dla dwoistego podziału ludzi w wymiarze psychiki (i jej cech), zachowań oraz rozmaitych elementów kultury. Konsekwentnie, osoby te nie mają poczucia przynależności do żadnej, konkretnej tożsamości rodzajowej (genderowej)[16], i w takim sensie można je wpisać w wachlarz typów tożsamości objętych terminem transgender (dosł. bycie „poza[17] płciowością psychiczną”). W innych przypadkach próby klasyfikowania „agender”[18][19] jako jednego z typów identyfikacji płciowej jawią się jako bezpodstawne[20].

Przekonania agenderystów koncentrują się także w braku uznania dla – umotywowanego jedynie istnieniem cech płciowych – afektowanego i dysfunkcyjnego rozdzielenia przejawów rzeczywistości kulturowej na kategorie „męskie” i „kobiece”. Stygmatyzację tą dostrzegają w sferach: tożsamości indywidualnej, osobowości, cielesności, samorealizacji, życia społecznego, języka i seksualności.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. por. Walczewska Sławomira: Czy kobieta może być managerem? Analiza genderowa podręczników dla managerów. W: Małgorzata (red.) Radkiewicz: Gender - kultura - społeczeństwo. Kraków: Rabid, 2002, s. 52. ISBN 83-88668-44-7.
  2. por. Lucyna Kopciewicz. Kobiety w akademickiej pedagogice -negocjowanie znaczeń profesjonalizmu i "gender". „Teraźniejszość - Człowiek - Edukacja: kwartalnik myśli społeczno-pedagogicznej”. Nr 3(55), s. 55-6, 2011. Towarzystwo Wiedzy Powszechnej. Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji. ISSN 1505-8808 (pol.). 
  3. Dorota Sepczyńska: Transhumanizm. Spotkanie z utopią.. W: (red.) Dominika Kotuła, Agata Piórkowska, Andrzej Poterała: Narracje postkryzysowe w humanistyce. Olsztyn: Instytut Filozofii UWM, 2014, s. 47. ISBN 978-83-60636-39-8.
  4. Cambridge City and South Cambridgeshire LGBTQ Needs Assessment. Encompass Network. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. http://www.safehomesma.org/gender_alphabet.pdf
  6. Marc E. Vargo, A Review of “Please select your gender: From the invention of hysteria to the democratizing of transgenderism”: Gherovici, P. (2010). New York/London: Routledge., „Journal of GLBT Family Studies”, 7 (5), 2011, s. 493–494, DOI10.1080/1550428X.2011.623982, ISSN 1550-428X [dostęp 2019-07-19] (ang.).
  7. Cronn-Mills, Kirstin, 1968-, Transgender lives : complex stories, complex voices, Minneapolis, ISBN 978-0-7613-9022-0, OCLC 849510052 [dostęp 2019-07-19].
  8. Facebook sex changes: which one of 50 genders are you?. The Daily Telegraph. 14 February 2014.
  9. OkCupid expands gender and sexuality options.
  10. por. Joanna Plata: Sex i gender, czyli "jakiej jesteś płci?”. w: AEQUALITAS, nr.1, (2012); s. 1,10. [dostęp 2014-02-22].
  11. por. Anna Burzyńska: Gender i queer. w: Teorie literatury XX wieku, nr.1, rozdz.XIII, (2006); s. 443-446,456-457. [dostęp 2014-03-24].
  12. por. Małgorzata Brodzińska: Fizykalność ciała jako podstawa subiektywnej identyfikacji płci (pol.). 2010-06-04. [dostęp 2014-03-24].
  13. Krzysztof Gajewski: Gender i queer. Teorie tekstów kultury, Wykład 11, (2012); s. 5. [dostęp 2015-12-17].
  14. Magdalena Grabowska: Od „gender” do „transgender”: ewolucja kategorii płci społeczno-kulturowej w naukach społecznych i prawie międzynarodowym; s. 2,9. [dostęp 2014-02-22].
  15. Emilia Łyczba: „Ubrani w płeć” – nowe podejście do płci w psychologii?. w: Młoda Psychologia, t.1, (2012); s. 550. [dostęp 2014-02-24].
  16. Miller, S.: Why Schooling Must Move into a Trans*/Post-Trans* Era (ang.). University of Georgia, 2015. s. 14. [dostęp 2016-12-22].
  17. trans- – Słownik języka polskiego PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  18. Wojciech Harpula: Transseksualiści przerywają milczenie. 2007-05-13. [dostęp 2014-02-24].
  19. por.Solaw: Gender – współczesny szamanizm naukowy na niemieckich uczelniach.. 2013-09-24. [dostęp 2014-02-24].
  20. por. Emilia Łyczba: „Ubrani w płeć” – nowe podejście do płci w psychologii?. w: Młoda Psychologia, t.1, (2012); s. 550. [dostęp 2014-02-24].