Agenor Romuald Gołuchowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Agenor Romuald Gołuchowski
Ilustracja
Herb
Leliwa
Rodzina Gołuchowscy
Data urodzenia 8 lutego 1812
Data i miejsce śmierci 3 sierpnia 1875
Skała Podolska
Ojciec Wojciech Gołuchowski (starszy)
Matka Zofia Czyż
Żona

Maria Karolina Baworowska

Dzieci

Agenor Maria Gołuchowski
Zofia Gołuchowska
Stanisław Maria Gołuchowski
Maria Helena Gołuchowska
Adam Maria Gołuchowski
Józef Maria Gołuchowski

Agenor Romuald hrabia Gołuchowski herbu Leliwa (ur. 8 lutego 1812, zm. 3 sierpnia 1875 we Lwowie), arystokrata polski, austriacki polityk konserwatywny, minister spraw wewnętrznych Austrii w latach 1859-1861, namiestnik Galicji w latach 1849-1859, 1866-1868 oraz 1871-1875 i I ordynat na Skale, kawaler maltański[1].

Rodzina[edytuj]

Był synem ziemian Wojciecha Gołuchowskiego (1772-1840) i jego żony Zofii z Czyżów (1785-1846). Jego starszym bratem był Artur Gołuchowski. Z poślubioną w 1848 roku Marią Karoliną hr. Baworowską (1823-1906) miał sześcioro dzieci:

  • 1. Agenora Gołuchowskiego (1849-1921), II ordynata na Skale, polityka w rządzie Austro-Węgier
  • 2. Zofię (ur. 1850) zamężną 1 voto Stanisławowa hr. Łosiowa, 2 voto Henrykowa hr. Starzeńska
  • 3. Stanisława Marię hr. Gołuchowskiego (1853-1874)
  • 4. Marię Helenę (1854-1930) zamężną z Kazimierzem hr. Drohojowskim
  • 5. Adama Marię hr. Gołuchowskiego (1855-1914) marszałka Galicji i polityka podobnie jak ojciec i brat, kawalera.
  • 6. Józefa Marię hr. Gołuchowskiego (1861-1917) ziemianina, ożenionego z Bianką Daum ad Erdod–Palffy, z którą miał jedną córkę.

Życiorys[edytuj]

4 lipca 1839 został doktorem prawa, stając się pierwszym hrabią z tytułem doktora. Odziedziczywszy majątek po ojcu, wszedł do Sejmu Stanowego. W 1843 roku został sekretarzem gubernialnym we Lwowie, a następnie kolejno radcą gubernialnym, asystentem i sekretarzem gubernatora Ferdynanda d'Este, wreszcie członkiem Wydziału Stanowego. Należał do przeciwników reformy włościańskiej, a tym bardziej ruchu spiskowego. W maju 1846 roku powołany do komisji gubernialnej, współdziałał w przygotowaniu projektu zniesienia pańszczyzny, który ochraniał interesy wielkiej własności. 19 kwietnia 1848 mianowany kierownikiem gubernium we Lwowie, na które to stanowisko zaprotegował go Franz Stadion.

Od 15 stycznia 1849 roku jako namiestnik cesarski w Galicji lojalnie współpracował z władzami austriackimi, dbając o interesy ziemiaństwa. Jako lojalny poddany cesarza wyraził się słowami Panowie, nie znam żadnej narodowości, co jednak dotyczyło również Niemców. Prowadząc walkę o język wykładowy w szkołach, godził się na ustępstwa na rzecz niemczyzny w Galicji zachodniej w zamian za równorzędne z ukraińskimi prawa języka polskiego we wschodniej części kraju[2]. Zarzucano mu karierowiczostwo, chęć dorobienia, określano go nawet jako renegata, nie orientując się w jego starciach z niemiecką administracją (Bachem, Hammersteinem i wiceprezydentem namiestnictwa Kalchbergiem) i nie zauważając początkowo postępującej polonizacji ośrodków władzy w Galicji. Dzięki kontaktom z bratem cesarza Karolem Ludwikiem udało mu się przeforsować budowę linii kolejowej z Wiednia do Lwowa, zwanej wówczas Carl Ludwig Bahn. Przeciwnik podziału kraju na część polską i rusińską oraz wprowadzenia kurii narodowych w wyborach do Sejmu Krajowego, proponował Ukraińcom używanie alfabetu łacińskiego.

Po zniesieniu pańszczyzny powołał komisje do szacowania wartości odszkodowań, egzekwował podatek indemnizacyjny i zachował zarówno dotychczasowe prawo propinacji, jak i serwituty. Z jego inicjatywy zbudowano we Lwowie wyższą szkołę realną, szkołę handlową i przemysłową, gimnazjum polskie i szkołę ogrodniczą z ogrodem botanicznym, a także w Brodach, Tarnopolu, Samborze i Stanisłwowie.

Jako austriacki minister spraw wewnętrznych od 1859 roku rugował wpływy biurokracji niemieckiej, uzyskał cząstkowe uprawnienia dla języka polskiego w sądach i urzędach. Jako minister stanu był wykonawcą tzw. dyplomu październikowego z 1860 roku, autorstwa konserwatystów węgierskich. Będąc namiestnikiem po raz drugi, w ciągu roku oczyścił Galicję z niemieckiej biurokracji, oddając administrację w ręce szlachty. W ostatnim okresie swoich rządów, po 1871 roku, poświęcił więcej uwagi administracji i wprowadzaniu w życie ustaw sejmowych: szkolnej, drogowej, wodnej i hodowlanej. Pilnując zawsze interesów materialnych ziemiaństwa, doprowadził do końca likwidację serwitutów i poparł korzystną dla dworów ustawę o wykupie propinacji w 1875 roku. Przyczynił się do ufundowania Akademii Umiejętności w Krakowie i Politechniki Lwowskiej. Pochowany został w rodzinnym majątku w Skale Podolskiej

Nieistniejący pomnik Gołuchowskiego we Lwowie, wzniesiony w 1901

Honory[edytuj]

Otrzymał Honorowe Obywatelstwo wielu miast:

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 160.
  2. Gabriel Maciejewski: Kariera Gołuchowskich (pol.). 2012-04-19. [dostęp 2012-04-25].
  3. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 11-12.
  4. Honorowi Obywatele Nowego Sącza. nowysacz.pl. [dostęp 17 lutego 2011].
  5. Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 154 z 8 lipca 1890.