Ajurweda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dhanwantari – patron Ajurwedy

Ajurweda (dewanagari: आयुर्वेद, ang. Ayurveda) – tradycyjna medycyna indyjska, zapoczątkowana w XII w. p.n.e.[1]. Jej obecna forma ukształtowała się między V w. p.n.e. a V w. n.e.[2][3]. Termin „ajurweda” jest złożeniem słów ajuh (sanskr. आयु āyuh) – „życie” oraz weda (dewanagari वेद), czyli „wiedza o życiu” lub „przebieg życia”. Ajurweda zajmuje się zdrowiem fizycznym, psychicznym i duchowym[4]. Światowa Organizacja Zdrowia w pełni uznaje Ajurwedę (tak samo jak tradycyjną medycynę chińską[5][6]) za naukę medyczną. Jest jednym z niewielu systemów medycyny tradycyjnej, wykorzystujących chirurgię[potrzebny przypis]. System Ayurvedy jest przez medycynę konwencjonalną (zachodnią) uznawany za medycynę komplementarną[7] lub pseudonaukę w związku z łączeniem zjawisk empirycznych z koncepcjami metafizycznymi[8]. Niektórzy badacze określają ją jako system proto-naukowy lub poza-naukowy[9][10].

Medycyna alternatywna[edytuj | edytuj kod]

Eksperymenty laboratoryjne sugerują, że niektóre substancje używane w Ayurvedzie mogą zostać wykorzystane w opracowaniu skutecznych leków. Nie ma jednak dostatecznych dowodów na ich skuteczność w terapiach medycznych stosowanych obecnie[11][12][13].

W odniesieniu do badań organizacji Cancer Research UK nie ma żadnego dowodu naukowego, który wykazywałby efektywność Ayurvedy w kuracji jakichkolwiek schorzeń. Masaże oraz techniki relaksacyjne są często korzystne dla niektórych pacjentów onkologicznych. Na podstawie eksperymentów przeprowadzonych na zwierzętach istnieją również pewne dowody, iż ziołowe produkty używane w systemie Ayurvedy mogą być dalej rozwijane[14].

Z badań przeprowadzonych w 2008 roku na temat sprzedaży leków przez Internet wynika, że około 21% wyprodukowanych w USA i Indiach opatentowanych produktów medycznych odnoszących się do Ajurvedy zawierało niebezpieczną ilość metali ciężkich takich jak ołów, rtęć i arsen[15].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniej znanymi lekarzami byli Ćaraka i Suszruta. Z podręczników medycyny napisanych przez tych dwóch mędrców studenci medycyny ajurwedyjskiej korzystają do dziś. Ćaraka specjalizował się w medycynie chorób wewnętrznych, Suszruta zaś był chirurgiem i wierzył, że chirurgia jest najlepszym sposobem leczenia, gdyż pozwala uzyskać natychmiastowe rezultaty. Ćarakasanhita oraz Suszrutasanhita zostały napisane w siódmym wieku p.n.e.[16].

W obrębie ajurwedy opracowano osiem specjalizacji:

  • choroby wewnętrzne,
  • chirurgia ogólna,
  • leczenie chorób głowy i szyi,
  • pediatria,
  • toksykologia,
  • nauka o afrodyzjakach,
  • nauka o odmładzaniu,
  • psychiatria (w tym leczenie chorób wywołanych przez złe duchy).

Teoria[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja pięciu żywiołów (panća mahabhuta)[edytuj | edytuj kod]

Według ajurwedy wszystko składa się z pięciu żywiołów („panća mahabhutas”). Elementy te to: eter (akaśa), powietrze (waju), ogień (agni), woda (dźala) i ziemia (prythwi). Istoty żyjące posiadają jeszcze jeden element (prana). Prana to siła życiowa, podstawowa energia odpowiadająca za fizyczne, umysłowe i duchowe zdrowie oraz siłę.

Prana[edytuj | edytuj kod]

Prana w sanskrycie oznacza „oddech” i jest rozumiana jako siła podtrzymująca życie, energia witalna. Jest to podstawowe założenie ajurwedy i jogi. Energia ta przepływa przez kanały subtelne zwane nadi oraz podtrzymuje życie w ciele i umyśle.

Dosze koncepcja (tridosza)[edytuj | edytuj kod]

Według medycyny indyjskiej ciało jak i wszechświat zbudowane są z pięciu żywiołów: powietrza, eteru, wody, ognia i ziemi, które tworzą w różnych proporcjach trzy dosze (bioenergie): vata (wiatr i eter), pitta (ogień i woda), kapha (woda i ziemia). Bioenergia vata związana jest z ruchem, bioenergia pitta to „metaboliczna siła oddziaływania”, zaś bioenergia kapha to „regenerująca i podtrzymująca siła”[17]. U większości ludzi dominują dwie dosze tworząc typ osobowości prakriti, np. kapha-pitta, vata-pita.

  • VATA – zrodzona ze współdziałania powietrza i przestrzeni (eteru) to wolność, zmiana, ruch. To siła napędzająca, która wprawia w ruch pozostałe dosze. Osoby z przewagą Vata to często artyści, osoby z dużą wyobraźnią, wolnomyśliciele. Muszą być w ciągłym ruchu, kochają dzianie się i szybkie tempo życia. Nierównowaga Vata skutkuje nerwowością, zamartwianiem się, „nakręceniem”, a bardzo zaburzona może prowadzić do nerwicy, bezsenności i ADHD.[18]
  • PITTA – to dosza w której dominuje ogień. Manifestuje się tendencją by przewodzić, dokonywać, kierować innymi, prowadzić, dążyć. Ludzie z dominantą Pitta mają silną wolę, ambicje, są odważni, pełni pasji, bywają dominujący. Gdy ognia jest w nadmiarze, grozi im wyczerpanie i wypalenie. Łatwo wpadają w złość, mają silne emocje i dość zmienne nastroje[18].
  • KAPHA – jest jak ziemia, ugruntowuje, wspiera. Powolna, zdeterminowana, konsekwentna, opanowana, stabilna, życzliwa i lojalna. Ma praktyczne podejście do życia. Nadmiar Kapha może przejawiać się w bierności, ogólnej ociężałości, ospałości, lenistwie, poczuciu niemocy, niechęci do działania, depresji i tendencji do przejadania się i bardzo długiego snu[18].

Agni[edytuj | edytuj kod]

Agni to ogień trawienny. To właśnie agni pozwala dobrze trawić pokarm i sprawia, że wszystkie składniki odżywcze docierają do tkanek. To dzięki agni umysł ma moc, aby za pomocą inteligencji i dyscypliny osiągnąć wewnętrzne piękno. To także agni oczyszcza ciało z toksyn i produktów przemiany materii[19].

Terapia oczyszczająca (panća karma)[edytuj | edytuj kod]

Panća karma oznacza dosłownie „pięć działań oczyszczających”. Terapia stanowi głębokie oczyszczenie ciała z nieczystości oraz ponowne odżywienie tkanek, dzięki czemu poprawia się stan zdrowia, a oznaki starzenia się organizmu znikają. Ciało nabiera witalności, dosze są w równowadze, co pozwala na zachowanie dobrego zdrowia oraz harmonii. Pięć działań oczyszczających składających się na zabieg panća karma:

  • Wireczana – oczyszczenie przy zastosowaniu środków przeczyszczających w celu usunięcia nieczystości z jelita cienkiego.
  • Basti (dzieli się na niruna oraz anuwasana) – lewatywy z wywarów ziołowych lub olejowych mające za zadanie oczyścić oraz unormować funkcjonowanie jelita grubego.
  • Wamana – lewatywy oraz prowokowanie wymiotów w celu usunięcia toksyn z żołądka.
  • Nasja – krople do nosa stosowane w celu usunięcia toksyn z obszaru głowy.
  • Rakta moksza – upuszczanie krwi lub jej oczyszczanie z wykorzystaniem ziół[20].

W terapii oczyszczającej dużą rolę odgrywają faza przygotowania organizmu (purwa karma) oraz regeneracji (paszat karma). Purwa karma to seria zabiegów rozluźniających i rozgrzewających, na które składają się masaż synchorniczny abhjanga, udwartana – masaż z peelingiem oraz garszana – masaż jedwabnymi rękawicami. Po masażach następują udrożniające kanały energetyczne zabiegi ziołowe, np. baspa sweda – kąpiel parowa z ziołami, nadi sweda – przykładanie wężyka z parą do wybranych punktów na ciele, tapa sweda – sauna lub przebywanie w pobliżu ogniska. Celem purwa karmy jest usunięcie złogów, zbędnych produktów przemiany materii i toksyn z organizmu. Intensywny masaż służy przesunięciu tychże w stronę dużych organów (np. żołądka), dzięki czemu będą mogły zostać usunięte z organizmu podczas panća karmy[21].

Paszat karma ma miejsce po panća karmie, a służy regeneracji i odbudowie organizmu po intensywnym oczyszczaniu. W fazie tej kuracjusz poddawany jest delikatnym, odprężającym masażom i pije wzmacniające zioła. Do potrzeb pacjenta dostosowywana jest również dieta.

Masaże i zabiegi ajurwedyjskie[edytuj | edytuj kod]

Masaż jest terapią, która pozwala odblokować kanały energetyczne (nadi) dla prawidłowego przepływu energii witalnej.

  • abhjanga - jest częścią tradycyjnego ajurwedyjskiego programu oczyszczającego i odmładzającego nazywającego się panćakarma. Masaż wykonywany jest przy użyciu dużej ilości ciepłego oleju sezamowego. W trakcie masażu toksyny usuwane są z ciała, kanały energetyczne odblokowują się, pozwalając na swobodny przepływ energii życiowej. Masaż abhjanga rozpoczynamy od masażu głowy, który może być zrobiony na sucho lub olejem sezamowym. Zwiększa sprawność umysłową i wydolność fizyczną.
  • Garszana - wykonywany jest nieco szorstkimi, wyprodukowanymi z surowego jedwabiu rękawicami. Działa jak peeling i polecany jest osobom z przewagą doszy kapha. W salonach kosmetycznych stosowany w terapiach antycellulitowych i odchudzających.
  • Shirodhara - masaż na trzecie oko. Bardzo głęboko relaksuje, ma wręcz działanie transowe[22]. Polega na polewaniu czoła – okolic tzw. trzeciego oka i nasady włosów strumieniem ciepłego płynu (np. olej ziołowy). Osoba poddana zabiegowi leży na plecach, na stole do masażu, a terapeutyczny płyn spływa po głowie, włosach, przez określoną ilość czasu. Do polewania używa się specjalnego naczynia, zawieszonego na stojaku nad głową pacjenta tak, aby strumień płynu spływał z wysokości 8-10 cm, w sposób ciągły, nieprzerwany, powolny i jednostajny[23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. World Health Organization. Regional Office for South-East Asia., Traditional medicine in Asia, New Delhi: WHO, 2002, ISBN 92-9022-224-7, OCLC 52257396 [dostęp 2021-01-06].
  2. Dinesh Katoch i inni, Government policies and initiatives for development of Ayurveda, „Journal of Ethnopharmacology”, 197, Special issue on Ayurveda, 2017, s. 25–31, DOI10.1016/j.jep.2016.08.018, ISSN 0378-8741 [dostęp 2021-01-06] (ang.).???
  3. World Health Organization, Legal Status of Traditional Medicine and Complementary/Alternative Medicine: A Worldwide Review, 2001.
  4. World Health Organization., Benchmarks for training in ayurveda : benchmarks for training in traditional complementary and alternative medicine, Geneva: World Health Organization, 2010, ISBN 978-92-4-159962-7, OCLC 692143645 [dostęp 2021-01-06].
  5. C. Kessler i inni, Ayurveda: Between Religion, Spirituality, and Medicine, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 28 listopada 2013 [dostęp 2021-01-07] (ang.).
  6. Udo Tworuschka, Grzegorz Polak, Michał Dobrzański, Hinduizm, Warszawa: Agora SA, 2009, ISBN 978-83-7552-589-2, OCLC 751218411 [dostęp 2021-01-06].
  7. Traditional, Complementary and Integrative Medicine, www.who.int [dostęp 2021-01-07] (ang.).
  8. Chaper 1: Psychomythology. W: Semple D, Smyth R.: Oxford Handbook of Psychiatry. Oxford University Press, 2013, s. 20, seria: 3. ISBN 978-0-19-969388-7.
  9. Johannes Quack: Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India. Oxford University Press, 2011. ISBN 978-0-19-981260-8.
  10. The blending of science and spirituality in the Ayurvedic healing tradition. W: P. Ram Manohar, Makarand R. Paranjape: Science, Spirituality and the Modernization of India. Anthem Press, 2009, s. 172–173. ISBN 978-1-84331-776-0.
  11. Ayurveda. American Cancer Society, 26 August 2011. [dostęp 7 January 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu (22 February 2014)]. Cytat: The effectiveness of Ayurveda has not been proven in scientific studies, but early research suggests that certain herbs may offer potential therapeutic value
  12. World Health Organization. Regional Office for South-East Asia., Traditional herbal remedies for primary health care, New Delhi: World Health Organization, Regional Office for South-East Asia, 2010, ISBN 978-92-9022-382-5, OCLC 744524003 [dostęp 2021-01-06].
  13. Ashutosh Chauhan i inni, Ayurvedic research and methodology: Present status and future strategies, „Ayu”, 36 (4), 2015, s. 364–369, DOI10.4103/0974-8520.190699, ISSN 0974-8520, PMID27833362, PMCIDPMC5041382 [dostęp 2021-01-07].
  14. Ayurvedic medicine. Cancer Research UK. [dostęp 5 January 2017].
  15. Saper RB, Phillips RS, Sehgal A, N. Khouri i inni. Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet. „JAMA”. 300 (8), s. 915–923, 2008. DOI: 10.1001/jama.300.8.915. PMID: 18728265. PMCID: PMC2755247. 
  16. S.V. Govindan: Ajurwedyjski masaż leczniczy. Kraków: a-ti information services, 2010, s. 32–33.
  17. H.H. Rhyner: Zdrowo, młodo i radośnie z ajurwedą(...). Kraków: Aster Oficyna Wydawnicza, 2000, s. 44.
  18. a b c Czym są dosze w ajurwedzie?, Soultree Poland [dostęp 2021-04-08].
  19. M. Sachs: Ajurweda a uroda. Jak być pięknym. Kraków: a-ti information services, 2010, s. 68–69.
  20. M. Sachs: Ajurweda a uroda. Jak być pięknym. Kraków: a-ti information services, 2010, s. 204.
  21. Purwa karma.
  22. Shirodhara - masaż na trzecie oko, Centrum Ajurwedy [dostęp 2021-04-08] (pol.).
  23. Ewa Szydłowska, Shirodhara - na czym polega? | Ajurweda Blog, Ajurweda: terapie, konsultacje, masaż w Bieszczadach, 6 stycznia 2019 [dostęp 2021-04-08] (pol.).

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.