Aktinidiowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aktinidiowate
Ilustracja
Owoce aktinidii chińskiej
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd wrzosowce
Rodzina aktinidiowate
Nazwa systematyczna
Actinidiaceae Hutch.
Fam. Fl. Pl. 1: 177. Feb-Mar 1926, nom. cons.

Aktinidiowate (Actinidiaceae Hutch.) – rodzina pnączy z rzędu wrzosowców. Należy do niej około 355 gatunków z trzech rodzajów[1]. Rośliny te występują w Ameryce subtropikalnej, wschodniej i południowo-wschodniej Azji oraz wyspach Oceanii, sięgając na południu po wyspy Fidżi i Queensland w Australii. Szeroko rozpowszechniony jest rodzaj Saurauia, do którego należy najwięcej, bo aż ok. 300 gatunków. Rodzaj aktinidia Actinidia (36 gatunków) pochodzi z umiarkowanej i subtropikalnej wschodniej Azji, a rośliny z rodzaju Clematoclethra (25 gatunków) są endemitami Chin[2]. Duże znaczenie ekonomiczne ma aktinidia chińska, której owoce pod komercyjną nazwą kiwi uprawiane są w różnych regionach świata (rozpowszechnione zostały przez hodowców z Nowej Zelandii – stąd nazwa nawiązująca do ptaka kiwi)[3]. Uprawiane i jadalne są także inne gatunki aktinidii[2].

Kwiat aktinidii chińskiej
Saurauia zahlbruckneri
Saurauia montana

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewa, krzewy i pnącza, z młodymi pędami często owłosionymi[3].
Liście
Skrętoległe, pojedyncze, na brzegach piłkowane lub całobrzegie[3], bez przylistków[2].
Kwiaty
Zebrane w kwiatostany wyrastające w kątach liści, u niektórych przedstawicieli rodzaju Saurauia liczące do pół tysiąca kwiatów. Kwiaty są obupłciowe lub rozdzielnopłciowe, promieniste i zazwyczaj pięciokrotne. Działki kielicha i płatki korony są wolne (czasem płatki są zrosłe), zazwyczaj w liczbie 5, czasem od 3 do 9. Płatki są zazwyczaj białe, rzadziej czerwone lub brązowo-żółte. Pręcików jest 10, 15 lub wiele (do ok. 240[2]). Zalążnia jest górna, składa się z 3 do 5, rzadziej wielu owocolistków[3]. Szyjek słupka jest tyle, ile owocolistków lub wszystkie zrośnięte są w jedną[2].
Owoce
Jagody, rzadziej podzielona na komory, skórzasta torebka[2]. Zwykle zawierają liczne nasiona[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Aktinidiowate stanowią jedną z wielu rodzin zaliczanych do rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1]. Umieszczane są w relacji filogenetycznej z rodzinami obejmującymi rośliny mięsożerne – tuliłezkowatymi i kapturnicowatymi, chociaż dowody dla takiej pozycji nie są mocne[2]. Dawniej rodzina uznawana była na podstawie samych kryteriów morfologicznych za spokrewnioną z ukęślowatymi Dilleniaceae i herbatowatymi Theaceae[2].

wrzosowce


Marcgraviaceae




Balsaminaceaeniecierpkowate



Tetrameristaceae







Polemoniaceaewielosiłowate



Fouquieriaceaeokotijowate




Lecythidaceaeczaszniowate





Sladeniaceae



Pentaphylacaceae





Sapotaceaesączyńcowate




Ebenaceaehebankowate



Primulaceaepierwiosnkowate





?

Mitrastemonaceae



Theaceaeherbatowate




Symplocaceaesymplokowate




Styracaceaestyrakowate



Diapensiaceaezimnicowate







Sarraceniaceaekapturnicowate




Actinidiaceaeaktinidiowate



Roridulaceaetuliłezkowate






Clethraceaeorszelinowate




Cyrillaceaezwichrotowate



Ericaceaewrzosowate









Wykaz rodzajów[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-12-15].
  2. a b c d e f g h Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 503–504. ISBN 978-1-842466346.
  3. a b c d e Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 25-26. ISBN 1-55407-206-9.