Albrycht Stanisław Radziwiłł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Albrycht Stanisław Radziwiłł
Ilustracja
Herb
Trąby
Rodzina Radziwiłłowie
Data i miejsce urodzenia 1 lipca 1593
Ołyka
Data i miejsce śmierci 12 listopada 1656
Gdańsk
Ojciec Stanisław Radziwiłł
Akt nadania przez Zygmunta III Wazę, króla polskiego, urzędu kanclerza litewskiego Albrechtowi Stanisławowi Radziwiłłowi

Albrycht Stanisław Radziwiłł inna forma imienia: Albert Stanisław, herbu Trąby (ur. 1 lipca 1593 w Ołyce, zm. 12 listopada 1656 w Gdańsku) – kanclerz wielki litewski od 1623, podkanclerzy litewski od 1619, starosta łucki 1618-1622, starosta piński, gniewski, tucholski, pamiętnikarz i pisarz religijny.

Życiorys[edytuj]

Syn Stanisława, brat Krystyny. Był wychowankiem jezuitów wileńskich. Odbył szereg podróży i studiów zagranicą. W 1619 roku został podkanclerzym, w 1623 kanclerzem wielkim litewskim, występował odtąd stale przy zawieraniu traktatów międzynarodowych i łagodzeniu zatargów wewnętrznych. Politycznie związał się z także ultrakatolickim Jerzym Ossolińskim. W latach 1624-1625 towarzyszył królewiczowi Władysławowi w podróży po Europie jako ochmistrz. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa nowogródzkiego w 1632 roku[1]. W 1646 roku powitał w Gdańsku Ludwikę Marię Gonzagę. Niezmiernie gorliwy katolik, zwalczał na każdym kroku różnowierców. Pracę dla dobra publicznego i stronnictwa królewskiego łączył z nieustannymi staraniami o wielkość i pożytek Radziwiłłów (także z innych linii). Po spustoszeniu przez wojska moskiewskie dóbr na Wołyniu wyjechał do swojego starostwa w Tucholi na Pomorzu, a następnie Gdańska, gdzie zmarł. Spoczął w ufundowanej przez siebie Kolegiacie pw. Trójcy Świętej w Ołyce. Po jego bezpotomnej śmierci ordynacja ołycka przeszła w ręce Radziwiłłów z Nieświeża.

Twórczość[edytuj]

Wiele pomagał rektorowi kościoła w Nieświeżu, św. Andrzejowi Boboli i pod jego wpływem ogłosił światu, na podstawie objawień jednego Jezuity, że Matka Boża pragnie zostać Królową Polski. W roku 1635 książę Albrecht Stanisław Radziwiłł, ogłosił drukiem książeczkę pt. Dyskurs nabożny z kilku słów wzięty o wysławianiu Najświętszej Panny Bogurodzicy Mariey. Na 250 stronicach powołuje się na osobistą znajomość z o. Juliuszem Mancinellim SJ i potwierdza, że właśnie jemu Maryja kazała nazywać się Królową Polski. W tym starodruku nawiązuje do objawień w Neapolu dnia 14 sierpnia 1608 i 15 sierpnia1617 we Wniebowzięcie NMP oraz w Krakowie 8 maja roku 1610, a dotyczących Polski. Ten nakaz z objawień został zrealizowany po wielu staraniach, w Ślubach Lwowskich w roku 1656. Pozostawił w rękopisie diariusz łaciński, obejmujący lata 1632-1655, będący najznakomitszym pamiętnikiem politycznym XVII wieku (niedokładny przekład polski wydał E. Raczyński, 1839, 2 t., nowe wydanie - Pamiętnik o dziejach w Polsce, t. I-III, PIW, 1980) oraz De rebus Sigismundi III, wydał kilka dzieł treści religijnej i ascetycznej.

Ważniejsze utwory[edytuj]

  • De rebus Sigismundi III, rękopis Ossolineum
  • Memoriale rerum gestarum in Polonia a morte Sigismundi III inchoatum et continuatum levi calamo et raptim descriptum 1632-1655, niewydane, autograf: Biblioteka Czartoryskich, (wydanie przyg. W. Czapliński – zob. O sytuacji w historii literatury polskiej. Wybór referatów wygłoszonych na Zjeździe Polonistów w dniach 8 do 12 maja 1950 r., Warszawa 1950, s. 145); kopia rękopiśmienna tom 1; przekł. polski (niedokładny) dworzanina Tokarskiego i Hieronima Radziwiłła, wnuka Albrychta – z pocz. XVIII wieku pt. Memoriał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III, wyd. E. Raczyński pt. Pamiętniki A. S. Radziwiłła, t. 1 - 2, Poznań 1839; rękopis przekł. polskiego: Ossolineum sygn. 9769/III, (wiadomości o odpisach i przeróbkach podaje S. Żurowski Memoriale A. Radziwiłła na tle pamiętnikarstwa XVII w., praca magisterska, Poznań 1949 – maszynopis Katedry Literatury Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu)
  • Gratulatio królowi... Władysławowi IV po zawarciu umowy... pod Smoleńskiem... 1634 r., ogł. Przyjaciel Ludu 1848, nr 46
  • Diskurs nabożny z kilku słów wzięty o wysławieniu Naświętszej Panny... świetckim, zakonnym, kaznodziejom potrzebny, Wilno 1635, drukarnia Akademicka T. J.; wyd. następne: Wilno 1636; pt. Żywot Panny Maryi..., Kraków 1650; Wilno 1812; fragm.: S. Szafraniec: Z badań nad genezą tytułu Najświętszej Panny "Królowej Polski", Ruch Biblijny i Liturgiczny 1957, s. 274
  • Elogium... Virginis Mariae, Warszawa 1655, drukarnia J. Förster; przekł. polski pt. Elogium albo sławienie cnót..., powst. 1656, wyd. Poznań 1890

Listy[edytuj]

  • Korespondencja z Krzysztofem Radziwiłłem, m.in. z 1626 i 1628, rękopis (wiadomość podał J. Korzeniowski "Zapiski z rękopisów Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu", Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 11 (1910), nr 422 g, 423.
  • Listy do Sekretariatu Stanu z roku 1632, rękopisy: Archiwum Watykańskie, (wiadomość podaje P. Savio "De actis Nuntiaturae Poloniae quae partem Archivi Secretariatus Status constituunt", Watykan 1947, Studia Teologiczne XIII, s. 138
  • Do Aleksandra Piaseczyńskiego, kasztelana kamienieckiego, dat. w Ołyce 4 grudnia 1634, wyd. M. Grabowski, A. Przezdziecki Źródła do dziejów polskich, t. 1, Wilno 1843
  • Do Jana Sapiehy, starosty brzeskiego, wyd. J. Daneykowicz Ostrowski Swada polska i łacińska, t. 1, Lublin 1745
  • List przedstawiający obraz panowania Zygmunta III pt. Epitome rerum gestarum in Regno Poloniae regnantibus Sigismondo III, przekł. polski: E. Kotłubaj pt. "Rys panowania Zygmunta III", Athenaeum 1848, t. 3-4
  • 2 listy łacińskie o panowaniu Władysława IV i Jana Kazimierza (stanowią przeróbkę Memoriale rerum gestarum in Polonia a morte Sigismundi III inchoatum et continuatum levi calamo et raptim descriptum 1632-1655); rękopis: Ossolineum
  • Listy od Władysława IV, rękopis: Biblioteka Wilanowska sygn. 7/I-III.
  • Listy, rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Radziwiłłowskie, dz. IV.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., [b.n.s.]